III FSK 1309/21

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, Sędzia NSA Paweł Borszowski (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Alicja Polańska, po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 lutego 2019 r., sygn. akt III SA/Wa 1149/18 w sprawie ze skargi M. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 12 lutego 2018 r., nr 1401-IEE-4.711.1.455.2017.MLZ w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z 20 lutego 2019 r., sygn. akt III SA/Wa 1149/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. K., zwanego dalej "Skarżącym", na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 12 lutego 2018 r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl). Skarżący działając przez pełnomocnika – adwokata - zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając Sądowi pierwszej instancji naruszenie: 1. na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.: 1.1. art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez wadliwe sporządzenie uzasadnienia wyroku uniemożliwiające dokonanie instancyjnej kontroli zaskarżonego orzeczenia, a polegające na nieodniesieniu się w uzasadnieniu wyroku do wszystkich zarzutów wyartykułowanych w skardze wniesionej przez Skarżącego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, a w szczególności zarzutów z punktów I. 1, 2, 3 oraz II. 2 petitum tejże skargi, oraz na ograniczeniu się Sądu pierwszej instancji do prostej akceptacji stanowiska zajętego przez organ II instancji w uzasadnieniu postanowienia ostatecznego i przedstawieniu argumentacji uzasadniającej oddalenie skargi będącej w istocie powieleniem powodów podanych przez organ II instancji, którego działanie zaskarżono w oddalonej skardze 1.2. art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2002 r., nr 153, poz. 1269 ze zm.), zwana dalej "p.u.s.a.", w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 ustawy z 14 czerwca 1960 roku kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.), zwana dalej "k.p.a.", art. 8 § 1 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 11 k.p.a. i art. 12 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy z 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r., poz. 1314), zwana dalej "u.p.e.a.", polegające na niedostrzeżeniu przez Sąd pierwszej instancji, iż organy podatkowe niedostatecznie wyjaśniły podstawy i przesłanki niezastosowania wobec Skarżącego w rozsądnym terminie wszystkich dostępnych środków egzekucyjnych, co doprowadziło do naruszenia zasady pogłębienia zaufania obywateli do organów administracji publicznej oraz zasady szybkości i wnikliwości w prowadzeniu postępowania egzekucyjnego, w szczególności mając na uwadze fakt, iż od daty wydania tytułu wykonawczego do daty wydania postanowienia przez organ II instancji organy egzekucyjne podejmowały czynności w zbyt długich odstępach czasu jakie nie odpowiadają normalnemu tokowi bieżącego prowadzenia tego typu spraw, zaś w okresie od 23 grudnia 2008 r. do 26 lipca 2013 r. nie przeprowadziły żadnych czynności, przez co nastąpiła przewlekłość przedmiotowego postępowania - w konsekwencji czego skargą wniesiona przez Skarżącego została oddalona 1.3. art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., polegające na niedostrzeżeniu przez Sąd pierwszej instancji, że organy podatkowe nie wyjaśniły dostatecznie sprawy i w sposób wybiórczy dokonały oceny materiału dowodowego z pominięciem istotnych okoliczności, a mianowicie nie wskazały, jakie działania rzekomo podjął Naczelnik Urzędu Skarbowego w L., mające na celu sprzedaż zajętej 9 listopada 2015 r. nieruchomości położonej w S., dla której urządzona jest księga wieczysta o numerze [...], z jakich powodów zajęcie ww. nieruchomości nastąpiło dopiero 9 listopada 2015 r., podczas gdy organy egzekucyjne miały wiedzę na temat posiadania wzmiankowanego składnika majątku przez Skarżącego co najmniej od 2006 r., zaś nowelizacja przepisów w zakresie egzekucji z nieruchomości weszła w życie 21 listopada 2013 r., a także z jakich powodów zajęcie konta Pani Małgorzaty Kaszuby w BRE BANKU S.A. nastąpiło dopiero 26 lipca 2013 r., podczas gdy żona Skarżącego dysponowała tym kontem już w dacie wszczęcia wobec Państwa Kaszubów postępowania egzekucyjnego, co implikuje wniosek, iż organy podatkowe zwlekały z zastosowaniem rzeczonego środka egzekucyjnego przez ponad siedem i pół roku - w konsekwencji czego skarga wniesiona przez Skarżącego została oddalona 1.4. art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., polegające na niedostrzeżeniu przez Sąd pierwszej instancji, iż organy podatkowe błędnie nie zastosowały rzeczonego przepisu i niezasadnie przyjęły, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania mimo zawinionej opieszałości organów egzekucyjnych, które w ewidentny sposób wykorzystują wobec Skarżącego znane im od początku środki egzekucyjne z bardzo dużym opóźnieniem, jakiego nie da się racjonalnie wytłumaczyć, aby w sposób "sztuczny" przedłużać prowadzone postępowanie egzekucyjne, by nieustannie rosły odsetki, którymi zostanie obciążony Skarżący - w konsekwencji czego skarga wniesiona przez Skarżącego została oddalona 1.5. art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r., (Dz. U. z 1997 r., nr 78, poz. 483) zwana dalej "Konstytucja", art. 30 Konstytucji i art. 32 ust. 1 Konstytucji w zw. z art. 70 § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r. poz. 201 ze zm.), zwana dalej "O.p.", polegające na niestwierdzeniu przez Sąd pierwszej instancji naruszenia przez organy podatkowe ww. przepisów prawa materialnego, a w konsekwencji oddaleniu skargi wniesionej przez Skarżącego 2. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, tj.: 2.1. art. 2 Konstytucji, art. 30 Konstytucji i art. 32 ust. 1 Konstytucji w zw. z art. 70 § 4 O.p., polegające na ich niezastosowaniu i naruszeniu zasady sprawiedliwości społecznej, przyrodzonej i niezbywalnej godności obywateli oraz zasady równości wobec prawa poprzez wprowadzenie zróżnicowanej sytuacji prawnej podatników (z przyczyny niezależnej od nich), w zależności od tego, jaką liczbę środków egzekucyjnych można zastosować wobec nich w toku postępowania egzekucyjnego, co ma zasadniczy wpływ na bieg terminu przedawnienia w tego typu sprawach 2.2. 70 § 4 O.p., poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że organy egzekucyjne mogą zwlekać w zastosowaniu znanych sobie środków egzekucyjnych wobec zobowiązanych, by w sposób "sztuczny" przedłużać w nieskończoność ustawowy termin przedawnienia zobowiązań podatkowych, określony w art. 70 § 1 O.p., a co za tym idzie uznaniu, iż zobowiązanie Skarżącego nie uległo przedawnieniu. W oparciu o tak postawione zarzuty, pełnomocnik Skarżącego żądając przeprowadzenia rozprawy, wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oraz o zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych; Organ nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną. Sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III Izby Finansowej, wydanym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.). Strony zostały o tym powiadomione i pouczone o możliwości uzupełnienia argumentacji podniesionej w skardze kasacyjnej, bądź motywów usprawiedliwiających żądanie jej oddalenia w odrębnym piśmie procesowym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie miała usprawiedliwionych podstaw, a zatem nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, która w tej sprawie nie zachodzi. Z tego względu, przy rozpoznaniu niniejszej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej, która oparta została na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 p.p.s.a., gdzie wskazuje się, że chodzi o naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1), jak również naruszenie przepisów postępowania jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Odnosząc się do podniesionego zarzutu dotyczącego niezastosowania instytucji umorzenia postępowania egzekucyjnego Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że w art. 59 § 1 u.p.e.a. ustawodawca określił podstawy obligatoryjnego umorzenia postępowania egzekucyjnego. W ramach tych podstaw nie została sformułowana regulacja, która w swej treści uwzględniałaby przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo wskazał istotę umorzenia postępowania egzekucyjnego, stwierdzając, że instytucja ta kończy postępowanie, gdy w danej sytuacji, która zaistniała w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Jednocześnie Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że przyczyny umorzenia postępowania egzekucyjnego zostały określone w sposób enumeratywny, zauważając, że zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 59 § 1 u.p.e.a. obliguje organ egzekucyjny do wydania postanowienia o umorzeniu postępowania. W niniejszej sprawie nie zaistniała przesłanka obligująca do umorzenia postępowania egzekucyjnego stosownie do art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Trafnie bowiem stwierdził Sąd pierwszej instancji, że korzystanie przez organy egzekucyjne z przysługujących im uprawnień nie może stanowić o zasadności umorzenia postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu tego zarzutu Skarżący odnosi się do przedawnienia wskazując na jego funkcję jako stabilizującą stosunki prawne i jednocześnie podnosząc, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie bardzo pobieżnie przeanalizował ten zarzut. Tymczasem Sąd pierwszej instancji jednoznacznie wskazał termin do którego będą wymagalne zaległości, tj. do 18 listopada 2020 r., a zatem do momentu wydania zaskarżonego postanowienia zobowiązanie Skarżącego nie uległo przedawnieniu. W konsekwencji powyższego nietrafny jest również zarzut naruszenia art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 2 Konstytucji, art. 30 Konstytucji i art. 32 ust. 1 Konstytucji w zw. z art. 70 § 4 O.p. Mając na uwadze pozostałe zarzuty naruszenia przepisów postępowania Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że Sąd pierwszej instancji wskazał, iż organ egzekucyjny dokonał szeregu czynności egzekucyjnych, jednocześnie wymieniając szczegółowo te czynności. Wymieniając poszczególne czynności egzekucyjne Sąd pierwszej instancji wskazał jako ostatnią z nich zajęcie nieruchomości położonej w S. Wezwaniem z dnia 9 listopada 2015 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w L. dokonał zajęcia przedmiotowej nieruchomości, a wezwanie to doręczono Skarżącemu w dniu 18 listopada 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zaznaczył przy tym, że o dokonanych czynnościach egzekucyjnych Skarżący był prawidłowo zawiadomiony. Naczelny Sąd Administracyjny podziela zatem stanowisko Sądu pierwszej instancji, który stwierdził fakt korzystania przez organy egzekucyjne z przysługujących im uprawnień, wskazując nadto na zasadę stosowania środków prowadzących do wykonania obowiązków, a zatem stosowanie takich środków, które prowadzą do bezpośredniego wykonania egzekwowanego obowiązku. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie sposób zatem uznać zasadności zarzutu naruszenia art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a., w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 8 § 1 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 11 k.p.a. i art. 12 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., a także art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można również podzielić zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego, gdzie Skarżący podnosi niezastosowanie i naruszenie zasady sprawiedliwości społecznej, przyrodzonej i niezbywalnej godności obywateli oraz zasady równości wobec prawa. Naczelny Sąd Administracyjny podziela w tym względzie argumentację przyjętą przez Sąd pierwszej instancji, że organy działały na podstawie przepisów prawa, które nie zostały podważone jako naruszające normy konstytucyjne. Trafnie bowiem wskazał także Wojewódzki Sąd Administracyjny, że postępowanie egzekucyjne nie ma charakteru represyjnego, gdyż jego celem nie jest wyrządzenie dolegliwości zobowiązanemu, ale bezpośrednie zapewnienie wykonania obowiązków administracyjnych. Ponownie należy również zauważyć, że Sąd pierwszej instancji jednoznacznie wskazał, iż zobowiązanie nie uległo przedawnieniu, stąd także ten zarzut, w ramach którego Skarżący podnosi błędną wykładnię art. 70 § 4 O.p. nie zasługuje na uwzględnienie. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w pierwszej kolejności trzeba odnotować, że unormowanie to może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną w sytuacji, gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów wymienionych w tym przepisie prawa i gdy w ramach przedstawiania stanu sprawy Sąd pierwszej instancji nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania (uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09, ONSAiWSA 2010/3 poz. 39, wyrok NSA z 20 sierpnia 2009 r. II FSK 568/08). W rozpoznanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził takich naruszeń. Przeciwnie, Naczelny Sąd Administracyjny poddając ocenie powyższy zarzut stwierdza, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku w pełni odpowiada wymogom przewidzianym w tym przepisie umożliwiając jego kontrolę instancyjną. Zawiera bowiem: zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej uzasadnienie. Jedocześnie należy zauważyć, że Sąd pierwszej instancji odniósł się do całości skargi skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. To zaś, że w skardze kasacyjnej nie zgodzono się z tak wyrażoną oceną, nie stanowi skutecznej podstawy do uznania zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09). W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Alicja Polańska Krzysztof Winiarski Paweł Borszowski(spr)