II SA/Po 867/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 grudnia 2021 r. wniosku R. K. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi R. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania postanawia odmówić przywrócenia terminu do wniesienia skargi. /-/ W. Batorowicz UZASADNIENIE Dnia [...] października 2021 r. R. K. (zwana dalej "Skarżącą") reprezentowana przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu – r. pr. J. L. nadała w Urzędzie Pocztowym wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na wskazane w rubrum, postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego (zwanego dalej "Kolegium"). Do wniosku dołączono skargę wraz z jej odpisem oraz odpis wniosku. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że w terminie do wniesienia skargi na postanowienie Kolegium, Skarżąca wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Na mocy postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia [...] sierpnia 2021 r., sygn. akt II SPP/Po [...], Okręgowa Izba Radców Prawnych w P. wyznaczyła r. pr. J. L. pełnomocnikiem Skarżącej z urzędu. Pełnomocnik Skarżącej dowiedziała się o tym fakcie w dniu [...] września 2021 r. W dniu [...] października 2021 r. pełnomocnik skontaktowała się ze Skarżącą celem ustalenia przedmiotu sprawy. Kontakt był utrudniony, ponieważ Skarżąca jest osobą z wadą słuchu. Z tego względu Skarżąca, tego samego dnia tj. [...] października 2021 r. przesłała swojej pełnomocnik drogą mailową dokumentację sprawy. Pełnomocnik Skarżącej wskazała, że przyczyną uchybienia terminu była chęć skorzystania przez Skarżącą z prawa pomocy w celu sporządzenia skargi, a w konsekwencji oczekiwanie na rozpoznanie wniosku o przyznanie tego prawa. Pełnomocnik wskazała, że momentem ustania przyczyny uchybienia terminu jest moment, w którym dowiedziała się o fakcie ustanowienia ją pełnomocnikiem z urzędu. Przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi ustaje, jej zdaniem, z dniem, w którym powiadomiony o ustaleniu pełnomocnik ma możliwość sporządzenia i wniesienia skargi do sądu, nie później jednak niż dzień upływu 30 dni od zawiadomienia go o wyznaczeniu do roli pełnomocnika. W przypadku ustanowienia pełnomocnika w ramach prawa pomocy dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi, jest dzień, w którym pełnomocnik ten miał rzeczywistą możliwość wniesienia tej skargi po zapoznaniu się z aktami sprawy. Pełnomocnik Skarżącej uważa, że siedmiodniowy termin do złożenia wniosku rozpoczął się po dacie, w której ustanowiony – w ramach przyznanego Skarżącej prawa pomocy – realnie mógł sporządzić i wnieść skargę. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej odrzucenie, a w przypadku uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi – jej oddalenie w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że w rozpoznawanej sprawie skarga została wniesiona z uchybieniem 30-dniowego terminu na jej złożenie i jest to okoliczność bezsporna. Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zmianami, zwanej dalej "p.p.s.a.") jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Postanowienie o przywróceniu terminu albo odmowie jego przywrócenia może być wydane na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 87 § 1 i 2 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w terminie siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w jego uchybieniu. Przy czym równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 p.p.s.a.). Dodatkowo należy mieć na względzie także treść art. 243 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym: "Prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wniosek ten wolny jest od opłat sądowych." W kontekście powyższych przesłanek uzasadniających przywrócenie terminu wskazać trzeba, że zgodnie z konstytucyjnym prawem do sądu (art. 45 Konstytucji RP) nikt nie może doznawać przeszkód w zakresie udziału w postępowaniu sądowym, w którym orzeka się o sytuacji prawnej strony. Zamysłem prawodawcy konstytucyjnego było umożliwienie skutecznej ochrony swoich praw każdej stronie postępowania sądowego. Ta okoliczność stanowi ratio legis dla ustanowienia instytucji pomocy prawnej. Prawo do sądu z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP nie może jednak być podstawą uznania, że prawo pomocy zwalnia stronę postępowania sądowoadministracyjnego oraz jej pełnomocnika z obowiązku zachowania wymogów procesowych warunkujących skuteczny udział w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy należy uznać, że nie została spełniona przesłanka uzasadniająca przywrócenie terminu do wniesienia skargi – przesłanka siedmiodniowego terminu. Uchybienie 30-dniowego terminu nastąpiło w związku ze złożeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pomimo wiedzy Skarżącego o terminie do wniesienia skargi, nie wniesiono jej z uwagi na oczekiwanie na rozstrzygnięcie w sprawie prawa pomocy. Tej okoliczności nie należy traktować jako winy Skarżącego w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Zgodnie z powołanym już art. 243 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy może być złożony także przed wszczęciem postępowania sądowego. W takiej sytuacji uznanie, że Skarżący ponosi winę w zakresie uchybienia terminowi skargi do tut. Sądu, wypaczałoby istotę prawa pomocy. Chociaż rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie ma wpływu na termin wniesienia skargi, to jednak dopiero ustanowienie pełnomocnika z urzędu i zapoznanie się przez niego z aktami sprawy daje rzeczywistą możliwość wniesienia skargi (zob. postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 18 sierpnia 2020 r., sygn. akt II SA/Po 218/20, postanowienie NSA z dnia 26 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FSK 435/13, dostępne na stronie: https://cbois.nsa.gov.pl – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Powyższe dowodzi, iż nie było winy Skarżącego, jak i jego pełnomocnika, w zakresie uchybienia terminowi do wniesienia skargi (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Należy jednak wskazać, że pełnomocnik Skarżącej nie dopełniła obowiązku złożenia wniosku o przywrócenie terminu wraz ze skargą w terminie siedmiodniowym (art. 87 § 1 p.p.s.a.). Pełnomocnik Skarżącej dowiedziała się o przedmiocie sprawy w dniu [...] października 2021 r., kiedy Skarżąca przesłała drogą mailową dokumenty sprawy. Wbrew twierdzeniom pełnomocnika Skarżącej, ten właśnie dzień był momentem ustania przyczyny uchybienia terminu do wniesienia skargi i otworzył się siedmiodniowy termin do ewentualnego złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Termin ten upłynął z dniem [...] października 2021 r. Pełnomocnik Skarżącej uważa, czego Sąd w składzie orzekającym nie podziela, że począwszy od dnia zawiadomienia jej przez organ samorządu radcowskiego o fakcie ustanowienia jej pełnomocnikiem z urzędu, miała termin nie dłuższy niż 30 dni na sporządzenie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Termin z art. 87 § 1 p.p.s.a. otworzyłby się dopiero z upływem ostatniego dnia. Miało to wynikać z tego, że termin złożenia skargi biegnie od dnia, w którym pełnomocnik dowiedziała się o fakcie umocowania jej w sprawie i realnego sporządzenia skargi. Twierdzenie pełnomocnika Skarżącej nawiązuje do poglądu Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia [...] lipca 2013 r., sygn. akt SK [...] stwierdził, że siedmiodniowy termin z powołanego przepisu otwiera się po upływie 30 dni od dnia zawiadomienia pełnomocnika o fakcie ustanowienia go w ramach prawa pomocy. Wspomniany wyrok Trybunału Konstytucyjnego dotyczył jednak skargi kasacyjnej, a następnie stał się kanwą nowelizacji art. 177 § 3 p.p.s.a. Twierdzenie Trybunału Konstytucyjnego było w pełni uzasadnione z uwagi na fakt, że skarga kasacyjna, w przeciwieństwie skargi do sądu administracyjnego I instancji, jest środkiem bardzo sformalizowanym, o czym świadczy przymus adwokacko-radcowski. Konstrukcja, jaką pełnomocnik Skarżącej transponuje na grunt niniejszej sprawy nie może odnieść zamierzonego skutku, gdyż to wypacza instytucję przywrócenia terminu. Znamienne jest to, że skarga do sądu I instancji pomimo jasno określonych wymogów formalnych jest środkiem, który może być wniesiony samodzielnie przez stronę skarżącą, bez udziału pełnomocnika. Ponadto, Sąd z uwagi na art. 134 § 1 p.p.s.a. podejmuje kontrolę sądową nad zaskarżonym rozstrzygnięciem nie będąc związanym granicami skargi. Obawa Skarżącej o nieumiejętne kierowanie swoimi poczynaniami w sprawie zawsze wiąże się z obowiązkiem Sądu do uzupełnienia braków formalnych. Ponadto twierdzenia podniesione w skardze mogą być uzupełniane do momentu zamknięcia rozprawy. Powyższe oznacza, że nie ma podstaw przyjęcia rozumowania właściwego dla instytucji skargi kasacyjnej na grunt skargi do sądu I instancji. Z tego względu, należy zatem uznać, że momentem ustania przyczyny uchybienia terminu jest moment, w którym pełnomocnik ustanowiony z urzędu dowiedział się o fakcie ustanowienia go w ramach instytucji prawa pomocy oraz powzięcia wiadomości o przedmiocie sprawy. Druga okoliczność zaistniała z dniem [...] października 2021 r., dlatego też od tego dnia należało liczyć termin z art. 87 § 1 p.p.s.a. Złożenie wniosku w dniu [...] października 2021 r. oznacza, że pełnomocnik Skarżącej nie dochowała tego terminu, a zatem wniosek złożono po czasie. Twierdzenie pełnomocnika Skarżącej o 30-dniowym terminie do sporządzenia skargi, po którym miałby otworzyć się termin z art. 87 § 1 p.p.s.a. jest niezasadne. Złożoność sprawy nie jest okolicznością, która uzasadniałaby odmienną interpretację tego przepisu, ponieważ, jak wskazano powyżej, pełnomocnik ma prawo uzupełniać swoje twierdzenia w toku zainicjowanego już postępowania sądowoadministracyjnego. Zatem, jej wniosek wraz ze skargą wpłynęły z uchybieniem siedmiodniowego terminu. Z uwagi na fakt, że tylko kumulatywne spełnienie przesłanek przywrócenia terminu może wywołać zamierzony efekt, niespełnienie choćby jednego z nich implikuje odmowę przywrócenia terminu. Powyższe dowodzi temu, że rzeczywiście wystąpiła przesłanka negatywna w postaci przekroczenia terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. /-/ W. Batorowicz