I SA/Ke 470/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak, Sędziowie Sędzia WSA Mirosław Surma, Asesor WSA Andrzej Mącznik (spr.), Protokolant Starszy inspektor sądowy Michał Gajda, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi K.G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 sierpnia 2022 r. nr 150000/71/158542/2022 w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności składkowych uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję nr 150000/71/150/2022/RDZ UZASADNIENIE 1.1 Decyzją z 24 lipca 2020 r. nr 150300/RED/71/807/2020/RDZ, po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS", "Zakład", "organ") utrzymał w mocy własną decyzję z 17 czerwca 2020 r. nr 150000/71/172252/2020/RDZ odmawiającą K. G. (dalej: "strona", "skarżący") prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek należnych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. 1.2 Na tę decyzję strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Sąd ten stwierdził swą niewłaściwość i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. 1.3 Wyrokiem z 14 kwietnia 2021 r., sygn. akt V SA/Wa 2294/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z 17 czerwca 2020 r. W uzasadnieniu wyroku wskazano, że ustalenie samej wysokości przypisu składek za 2019 r. i wysokości zaległości z tytułu nieopłaconych składek jest niewystarczające dla stwierdzenia, że skarżący znajdował się w trudnej sytuacji. Organ nie dokonał analizy sprawy skarżącego w kontekście przesłanek wynikających z przepisu art. 2 pkt 18 rozporządzenia Komisji 651/2014, należności z tytułu składek obciążających skarżącego oraz sytuacji finansowej skarżącego. Z uzasadnienia decyzji nie wynika dlaczego w ocenie organu strona znajdowała się w trudnej sytuacji. Z uzasadnienia decyzji nie wynika ponadto, jakich konkretnie zaległości strona nie reguluje, za jaki okres, czy przedmiotowe należności są nadal wymagalne. Nie zebrano w tym zakresie również niezbędnego materiału dowodowego. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji ograniczyło się do przytoczenia częściowej treści art. 2 pkt 18 rozporządzenia 651/2014 oraz art. 31zg ustawy o COVID-19, informacji o zadłużeniu z tytułu składek, jakie zdaniem organu istniało po stronie skarżącej na dzień 31 grudnia 2019 r. i jego relacji do przypisu składek na rok 2019. Faktu tego nie powiązał jednak z konkretnym przepisem, który umożliwiłby podjęcie negatywnego dla strony rozstrzygnięcia. Ponownie rozpoznając sprawę, organ miał uwzględnić rozważania sądu i rozstrzygnąć sprawę co do istoty, a swoje stanowisko uzasadnić zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a., zebrać niezbędny materiał dowodowy w zakresie zaległości strony z lat poprzednich, ustosunkować się w uzasadnieniu decyzji w sposób rzetelny, dlaczego ewentualnie, w ocenie organu, strona jest podmiotem spełniającym kryteria kwalifikujące ją do objęcia postępowaniem upadłościowym i z jakich konkretnie ustaleń faktycznych dotyczących poszczególnych zaległości za określone okresy ma to wynikać. 1.4 Następnie ZUS decyzją z 9 sierpnia 2022 r., nr 150000/71/158542/2022, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 31zq ust. 8 ustawy o COVID-19, ponownie utrzymał w mocy własną decyzję o nr 150000/71/172252/2020/RDZ. W uzasadnieniu tej decyzji organ, przywołał definicję przedsiębiorstwa znajdującego się w trudnej sytuacji, określoną w art. 2 pkt 18 rozporządzenia Komisji nr 651/2014. Wskazał w jakich przypadkach, na podstawie Prawa upadłościowego, ogłasza się niewypłacalność i kiedy dłużnik jest niewypłacalny. Stwierdził, że uwzględniając zapisy tych przepisów, przedsiębiorca znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, jeśli na 31 grudnia 2019 r. zalegał z opłacaniem należności z tytułu składek za okres dłuższy niż 12 miesięcy bądź kwota zadłużenia na 31 grudnia 2019 r. jest równa lub wyższa od przypisu składek za cały 2019 rok. Tym samym podmiot, który nie opłaca swoich należności przez ponad rok, spełnia przesłankę do ogłoszenia upadłości wynikającej z Prawa upadłościowego. Wyjaśnił, że skarżący był pisemnie informowany o wysokości zadłużenia decyzjami i pismami, wskazując na ich daty i oznaczenie. Ponownie wskazał, że zaległość z tytułu nieopłaconych składek na 31 grudnia 2019 r. wynosi 103 225,61 zł i przewyższa sumę przypisów składek w roku 2019, która wynosi 15 591,38 zł. Ponadto, brak wyroku sądu w kwestii rozpatrzenia odwołania od decyzji określającej wysokość zadłużenia uniemożliwia jakiekolwiek działania korygujące dokumentów rozliczeniowych, które stanowią przedmiot sporu. 2.1 Na powyższą decyzję ZUS, reprezentowany przez pełnomocnika, K. G. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wniósł o jej uchylenie. Ponadto, wniósł o przeprowadzenie dowodu z dokumentów: akt sprawy I AUa 1104/19 Sądu Apelacyjnego w Krakowie, akt sprawy VU 620/22 Sądu Okręgowego w Kielcach Wydział V Ubezpieczeń Społecznych, akt sprawy RWA 15371DPZDZ22/00115 Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w Opatowie, dla wykazania, że pomiędzy stronami toczą się postępowania, których przedmiotem jest prawidłowość rozliczenia przez ZUS składek ubezpieczeniowych uiszczanych przez skarżącego, a co za tym idzie i kwestia istnienia po stronie skarżącego zaległości w opłacaniu tych składek lub braku takich zaległości po jego stronie i dla wykazania, że wynik ww. spraw ma prejudycjalne znaczenie dla merytorycznego rozpoznania niniejszej sprawy. Oprócz tego, złożył wniosek o zawieszenie postępowania w niniejszej sprawie do czasu prawomocnego zakończenia ww. postępowań sądowych – z uwagi na fakt, że ich wynik może mieć istotne znaczenie dla oceny, czy skarżący spełnia ustawowe przesłanki do zwolnienia go z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od marca do maja 2022 r. 3.1 W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022, poz. 329), dalej "p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym jak i procesowym, nie jest przy tym – co do zasady - związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Na podstawie art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. 4.1 Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej przeprowadzonej pod względem legalności była decyzja ZUS utrzymująca w mocy decyzję nr 150000/71/172252/2020/RDZ o odmowie przyznania skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. 4.2 Zaskarżona decyzja została wydana w następstwie uchylenia poprzedniej decyzji odmawiającej skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek, wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 14 kwietnia 2021 r., sygn. akt V SA/Wa 2294/20. W związku z tym, w rozpatrywanej sprawie zachodzi sytuacja przewidziana w art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Kwestia, czy po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ podporządkował się wskazaniom sądu i jego ocenie prawnej stanowi nawet główne kryterium kontroli poprawności nowo wydanej decyzji (por. wyrok NSA z 20 kwietnia 2011 r., II OSK 729/10; dostępny na orzeczenia.nsa.gov.pl). Z treści uzasadnienia wydanej w ponowionym postępowaniu decyzji z 9 sierpnia 2022 r. wynika, że organ nieprawidłowo zrealizował wytyczne sądu wynikające z powyższego wyroku. Przede wszystkim organ nie wskazał jakich konkretnie zaległości skarżący nie reguluje, za jaki okres, czy należności te są nadal wymagalne. Powielił jedynie ustalenie co do stanu zaległości na 31 grudnia 2019 r. Nie dokonał konkretyzującej analizy sprawy w kontekście przesłanek wynikających z Rozporządzenia Komisji nr 651/2014 w związku z Prawem upadłościowym. Organ przytoczył jedynie fragmenty ww. aktów prawnych, nie odnosząc ich wprost do sytuacji skarżącego. A ponadto nie dokonał oceny sytuacji finansowej skarżącego. 4.3 Stwierdzając zatem naruszenie przez organ przepisów art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. (zasada praworządności), art. 11 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a. mające istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz, na podstawie art. 135 p.p.s.a., poprzedzającą ją decyzję organu. Konsekwencja przedstawionej oceny prawnej jest taka, że w ponowionym postępowaniu organ merytorycznie załatwi sprawę, uwzględniając rozważania wynikające z prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 14 kwietnia 2021 r. 4.4 Sąd odmówił przeprowadzenia dowodów wnioskowanych w skardze i odmówił zawieszenia postępowania, ponieważ sąd dokonywał kontroli legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia na datę jego podjęcia przez organ i w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniu administracyjnym. Tym samym, stosownie do treści art. 133 § 1 p.p.s.a., sąd przy ocenie legalności decyzji wziął pod uwagą okoliczności, które wynikają z akt i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Okoliczności wynikające ze złożonych wniosków: dowodowego i o zawieszenie postępowania, winny podlegać ocenie organu przy ponownym rozpoznaniu sprawy. 4.5 Stosownie do treści art. 210 § 1 zd. 1 p.p.s.a. strona traci uprawnienie do żądania zwrotu kosztów, jeżeli najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia nie zgłosi wniosku o przyznanie należnych kosztów. Strona może złożyć wniosek zarówno w skardze, jak i w piśmie procesowym kierowanym do sądu po wniesieniu skargi, a także ustnie do protokołu na rozprawie. Z uwagi na brak takiego wniosku, brak było podstaw do orzeczenia o kosztach postępowania.