I GSK 236/07

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Borowicz (spr.) Sędziowie NSA Kazimierz Brzeziński Jan Kacprzak Protokolant Karolina Mamcarz po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2007 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. z dnia 3 października 2006 r. sygn. akt III SA/Kr 448/04 w sprawie ze skargi A. G. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] marca 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania celnego oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. wyrokiem z 3 października 2006 r., sygn. akt III SA/Kr 448/04, po rozpoznaniu skargi A. G. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z [...] marca 2004 r., nr [...], w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania celnego − uchylił zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie organu celnego pierwszej instancji oraz zasądził zwrot kosztów postępowania. Sąd oparł swoje ustalenia na następującym stanie faktycznym. W dniu 27 lipca 1997 r. funkcjonariusze Policji zatrzymali do kontroli drogowej samochód osobowy marki PEUGEOT 309, na francuskich numerach rejestracyjnych [...], którym kierował skarżący A. G. W czasie kontroli skarżący nie posiadał żadnych dokumentów dotyczących statusu prawnego pojazdu na polskim obszarze celnym. W związku z podejrzeniem, że samochód został wprowadzony na polski obszar celny bez uiszczenia należności celnych, dlatego zostało wszczęte postępowanie karno-skarbowe przez Urząd Celny w P., a następnie sprawa została przekazana do Sądu Rejonowego w S. Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia [...] października 2002 r., sygn. akt [...], uniewinnił A. G. od zarzutu popełnienia przestępstwa karnego skarbowego z art. 82 § 1 duks i orzekł o zwrocie przedmiotowego pojazdu na jego rzecz. Samochód był przechowywany przez Urząd Celny w P., który akta sprawy dotyczące pojazdu w dniu 5 sierpnia 2003 r. przekazał według właściwości miejscowej do Urzędu Celnego w K. Naczelnik Urzędu Celnego w K., na podstawie art. 165a § 1 Ordynacji podatkowej, postanowieniem z [...] listopada 2003 r. odmówił wszczęcia postępowania celnego w sprawie uregulowania sytuacji prawnej towaru, z uwagi na wygaśnięcie długu celnego przez przedawnienie. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia powołał art. 210 § 2, 222 § 2, 230 § 4a, 244 pkt 3 oraz 262 ustawy z 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny (Dz. U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 − dalej Kodeks celny). Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie, podnosząc, że obowiązkiem organu celnego było podjęcie wszelkich działań zmierzających do realizacji prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w K. Wnioskował o jego uchylenie. Dyrektor Izby Celnej w K. postanowieniem z [...] marca 2004 r. uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie w części dotyczącej podstawy prawnej i orzekł w tym zakresie, wskazując jako podstawę rozstrzygnięcia art. 2 pkt 2 i 3, art. 4 ust. 1, art. 46a ust. 1 i ust. 2, art. 48 i 83 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. − Prawo celne (Dz. U. z 1994 r., Nr 71, poz. 312 ze zm. − dalej ustawy Prawo celne), a w pozostałej części utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Organ odwoławczy podniósł, iż Naczelnik Urzędu Celnego błędnie oparł rozstrzygnięcie na przepisach Kodeksu celnego, który nie miał w sprawie zastosowania, skoro w dniu ujawnienia ww. pojazdu na polskim obszarze celnym obowiązywała ustawa Prawo celne z 1989 r. Organ celny niewłaściwie oparł rozstrzygnięcie o materialne przepisy zawarte w Kodeksie celnym. Z uwagi na treść art. 46a ust. 1 i art. 48 ustawy Prawo celne skarżącego należy uznać za osobę, która dokonywała obrotu towarowego z zagranicą. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy Prawo celne nie można jednak wydać decyzji w sprawie wymiaru należności celnych po upływie 2 lat od dnia, w którym powstał obowiązek ich uiszczenia, a zatem decyzję w sprawie wymiaru należności celnych można było wydać najpóźniej do dnia 27 lipca 1999 r., gdyż obowiązek uiszczenia tych należności powstał 27 lipca 1997 r. Organ stwierdził, że nie ma już możliwości wydania decyzji wymierzającej należności celne, a tym samym regulującej status celny ww. pojazdu. Powołanie w zaskarżonym postanowieniu Kodeksu celnego, który nie miał zastosowania, w tym konkretnym przypadku − zdaniem organu celnego − nie miało istotnego wpływu na merytoryczną treść rozstrzygnięcia. Zasadne natomiast było odmówienie wszczęcia postępowania na podstawie art. 165a § 1 Ordynacji podatkowej. Na powyższe postanowienie A. G. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K., w której zarzucił, że organy celne nie wykonały prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w K., gdyż samochód powinien być wydany w takim stanie, w jakim został zabrany, a jego uszkodzenia powinny być skarżącemu zrekompensowane. Zarzucił, że zaskarżone postanowienie nie zawiera rozstrzygnięcia kwestii podnoszonej w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w K. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Nadto podkreślił, że w rozpatrywanej sprawie nie jest kwestią sporną wydanie samochodu, tylko kwestia uregulowania jego sytuacji prawnej na polskim obszarze celnym. Orzekając w sprawie, Sąd I instancji wyszedł poza granice skargi i stwierdził, że zasługuje ona na uwzględnienie, ale z innych powodów niż w niej podniesiono. Sąd wywiódł, że przedmiotem postępowania celnego jest samochód osobowy marki PEUGEOT 309. Samochód ten, stanowiący dowód rzeczowy, został prawomocnym wyrokiem Sądu zwrócony na rzecz skarżącego. Pojazd ten był przechowywany w magazynie Urzędu Celnego w P. W ocenie Sądu samochód ten stanowi towar celny w rozumieniu art. 2 pkt 2 ustawy Prawo celne. Zgodnie z definicją zawartą w tym przepisie towarem celnym jest towar stanowiący przedmiot obrotu towarowego z zagranicą, podlegający dozorowi celnemu i kontroli celnej. Oznacza to, że zwrot pojazdu skarżącemu był możliwy, ale zgodnie z przepisami celnymi. Sąd uznał, że Dyrektor Izby Celnej słusznie uznał, że rozstrzygnięcie merytoryczne w sprawie powinno nastąpić w oparciu o ww. ustawę Prawo celne. W ocenie Sądu organ słusznie przyjął, że nie można było wydać decyzji w sprawie wymiaru należności celnych, gdyż w dacie orzekania przez organ I instancji nastąpiło przedawnienie wymiaru tych należności na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy Prawo celne. Nie oznacza to jednak − zdaniem Sądu − że organy celne nie były zobowiązane do wydania decyzji regulującej status prawny przedmiotowego samochodu. Błędne i niezgodne z przepisami prawa jest − w ocenie Sądu − stanowisko, że w rozpatrywanej sprawie postępowanie celne nie może być wszczęte. Organy celne zobligowane były dokonać odprawę celną ww. pojazdu i tym samym uregulować jego status prawny. Sąd stwierdził, że zgodnie z art. 2 pkt 12 ustawy Prawo celne odprawa celna oznacza decyzję organu celnego zawierającą rozstrzygnięcie o dopuszczeniu towaru do obrotu na polskim obszarze celnym lub do wywozu za granicę oraz o wymiarze należności celnych. Oznacza to, że decyzja taka musi zawierać dwa elementy: dopuszczenie do obrotu na polskim obszarze celnym oraz rozstrzygnięcie o wymiarze należności celnych. Jeżeli należności celne uległy przedawnieniu, jak miało to miejsce w rozpatrywanej sprawie, to organ celny zobligowany był wydać stosowną decyzję rozstrzygającą o dopuszczeniu samochodu do obrotu na polskim obszarze celnym, regulując tym samym status prawny tego towaru oraz stwierdzić przedawnienie wymiaru należności celnych. Brak rozstrzygnięcia w zakresie dopuszczenia do obrotu samochodu będącego przedmiotem postępowania oznacza, że pojazd ten − w sensie prawnym − jest towarem celnym, który nie może być dopuszczony do obrotu na polskim obszarze celnym. Zatem postanowienia odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie uregulowania statusu prawnego przedmiotowego pojazdu są niezgodne z prawem. W skardze kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego Dyrektor Izby Celnej w K. zaskarżył w całości powyższy wyrok, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, bądź uchylenie w całości wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. i rozpoznanie skargi oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi wnoszący skargę kasacyjną organ zarzucił, na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), naruszenie prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnią, a to przyjęcie, iż towar będący przedmiotem wyrokowania jest towarem celnym w rozumieniu art. 2 pkt 2 ustawy Prawo celne i jako taki może być przedmiotem dopuszczenia do obrotu. W uzasadnieniu organ wnoszący skargę kasacyjną stwierdził, że w dacie przekazania sprawy przez Urząd Celny w P., tj. 12 sierpnia 2003 r., do Urzędu Celnego w K. celem uregulowania sytuacji prawnej pojazdu, przedmiotowy pojazd nie był już towarem celnym. Zgodnie z art. 2 pkt 2 ustawy Prawo celne towarem celnym jest towar stanowiący przedmiot obrotu towarowego z zagranicą, podlegający dozorowi celnemu i kontroli celnej. Stosownie do art. 2 pkt 11 ustawy Prawo celne kontrola celna to czynności sprawdzające i nadzorcze wykonywane przez organy celne w celu zapewnienia nienaruszalności i tożsamości towarów celnych oraz miejsc odprawy celnej. Natomiast art. 22 ust. 3 (in fine) tej ustawy wskazuje, że kontrola ta może być wykonywana w ciągu 2 lat od dnia wprowadzenia towaru na polski obszar celny. Wnoszący skargę kasacyjną wskazał, że przedmiotowy pojazd został ujawniony na polskim obszarze celnym przez funkcjonariuszy Policji dnia 27 lipca 1997 r., a Urząd Celny w K. mógł podjąć czynności kontrole w celu wyjaśnienia jego statusu celnego i wydania w tym zakresie stosownego rozstrzygnięcia najwcześniej w dniu 12 sierpnia 2003 r. (data wpływu akt do UC K.), co oznacza, że kontrola celna dokonywana w 2003 r. byłaby dokonywana z pogwałceniem dyspozycji art. 22 ust. 3 ustawy Prawa celnego. Przedmiotowy towar w dniu 27 lipca 1999 r. utracił bowiem status towaru celnego, a tym samym nie mógł być przedmiotem orzekania przez organ celny. Podkreślił, że wyrok ten został wydany z naruszeniem powołanych przepisów prawa, co doprowadziło do uchylenia zaskarżonych rozstrzygnięć organów celnych obu instancji, a zatem wyrok ten powinien zostać wyeliminowany z obrotu prawnego jako naruszający przepisy prawa materialnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W postępowaniu kasacyjnym regulowanym przepisami rozdziału 1 Działu IV ustawy − Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi obowiązuje zasada związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej. Zasada ta, wynikająca z treści art. 183 § 1 p.p.s.a. oznacza, że to podstawy skargi kasacyjnej, czyli zawarte w niej przyczyny zaskarżenia rozstrzygnięcia, determinują zakres jego kognicji. Naczelny Sąd Administracyjny poza wypadkami nieważności postępowania, która w tej sprawie nie występuje, nie może z urzędu kontrolować orzeczenia w celu ustalenia innych − poza przedstawionymi w skardze kasacyjnej − wad zaskarżonego orzeczenia sądu administracyjnego I instancji. Oceniając skargę kasacyjną wniesioną w rozpoznawanej sprawie, stwierdzić należy, iż nie odpowiada ona w pełni wymogom określonym w art. 176 p.p.s.a. w zw. z art. 174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje oparcie skargi kasacyjnej na podstawie naruszenia prawa materialnego. Określa jednocześnie postacie, w jakich to naruszenie może nastąpić, a mianowicie przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię to mylne zrozumienie treści zastosowanego przepisu, a naruszenie prawa przez niewłaściwe zastosowanie, to zagadnienie prawidłowego odniesienia normy prawa materialnego do ustalonego stanu faktycznego. W uzasadnieniu zarzutu błędnej wykładni należy przeprowadzić wywód prawny na temat naruszonego przepisu ze stanowiskiem, jak należy ten przepis wykładać i dlaczego dokonana w zaskarżonym wyroku jego interpretacja jest błędna. W przypadku zarzutu niewłaściwego zastosowania wskazanego przepisu prawa materialnego, uzasadnieniem jest wyjaśnienie dlaczego przyjęty za podstawę prawną zaskarżonego wyroku przepis nie ma związku z ustalonym stanem faktycznym i jaki inny przepis powinien być w sprawie zastosowany (postanowienie Sądu Najwyższego z 17 listopada 2000 r., sygn. akt. II UKN 56/00, Prok. i Pr. 202/650). Dopuszczalne jest także zarzucenie w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. obydwu form naruszenia prawa materialnego, w sytuacji gdy niewłaściwe zastosowanie przepisu prawa było konsekwencją jego błędnej wykładni. Decydując się na postawienie Sądowi I instancji zarzutu naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię, w następstwie której doszło do niewłaściwego zastosowania tego prawa, kasator winien wpierw wskazać na czym polegał błąd Sądu w rekonstrukcji treści konkretnej normy prawnej i podać jaka powinna być wykładnia właściwa i dlaczego przyjęta przez Sąd wykładnia skutkowała niewłaściwym zastosowaniem błędnie wyłożonego przepisu (por. wyrok NSA z dnia 15 lutego 2006 r., sygn. akt II GSK 388/06, zbiór LEX 193936). W rozpoznawanej sprawie Dyrektor Izby Celnej powołując się na podstawę kasacyjną przewidzianą w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., wskazuje naruszenie prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię, a to przyjęcie, iż towar będący przedmiotem wyrokowania jest towarem celnym w rozumieniu art. 2 pkt 2 ustawy Prawo celne i jako taki może być przedmiotem dopuszczenia do obrotu. W uzasadnieniu tak sformułowanego w petitum skargi kasacyjnej zarzutu kasator nie wyjaśnił jak w jego ocenie należy ten przepis wykładać i dlaczego przyjęta przez Sąd I instancji interpretacja jest błędna. Autor skargi kasacyjnej nie wskazał jakichkolwiek argumentów świadczących o tej formie naruszenia prawa materialnego ani nie podał innego sposobu zrekonstruowania treści tego przepisu. Sąd I instancji odwołując się do definicji towaru celnego zawartej w art. 2 pkt 2 ustawy Prawo celne, jedynie wywiódł, że sporny samochód stanowi towar celny, co oznacza, iż zwrot pojazdu skarżącemu był możliwy, ale zgodnie z przepisami celnymi. Sąd uznał, że brak rozstrzygnięcia w zakresie dopuszczenia do obrotu spornego samochodu oznacza, że pojazd ten w sensie prawnym − jest towarem celnym, który nie może być dopuszczony do obrotu na polskim obszarze celnym. W związku z powyższym należy jedynie zauważyć, że w orzecznictwie sądowym został wyrażony pogląd, iż towar sprowadzony z zagranicy bez decyzji o jego dopuszczeniu do obrotu na polskim obszarze celnym nie przestaje być towarem celnym, bez względu na to kto jest jego właścicielem i bez względu na to kto nim włada. W takiej sytuacji organ celny zobowiązany jest do wszczęcia postępowania celnego z urzędu (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 października 1994 r., sygn. akt III ARN 50/94 opubl. OSNP Nr 1 z 1995 r., poz. 3). Dyrektor Izby Celnej uzasadniając swoje stanowisko wywiódł, że jego zdaniem w niniejszej sprawie w dacie jej przekazania przez Urząd Celny w P., tj. 12 sierpnia 2003 r., do Urzędu Celnego w K. celem uregulowania sytuacji prawnej tego pojazdu, przedmiotowy pojazd nie był już towarem celnym. Następnie przywołując treść art. 2 pkt 2 ustawy Prawo celne (definicja towaru celnego), art. 2 pkt 11 tej ustawy (definicja kontroli celnej) oraz wskazując, że zgodnie z art. 22 ust. 3 (in fine) ww. ustawy kontrola może być wykonywana w ciągu 2 lat od dnia wprowadzenia towaru na polski obszar celny, kasator zarzucił, że przedmiotowy pojazd został ujawniony na polskim obszarze celnym w dniu 27 lipca 1997 r., a Urząd Celny w K. mógł podjąć czynności kontrolne w celu wyjaśnienia jego statusu celnego i wydania w tym zakresie stosownego rozstrzygnięcia najwcześniej w dniu 12 sierpnia 2003 r. Natomiast już w dniu 27 lipca 1999 r. przedmiotowy towar utracił status towaru celnego. Autor skargi kasacyjnej w ten sposób polemizuje ze stanowiskiem i oceną Sądu I instancji, iż dla wydania stosownego rozstrzygnięcia w rozpoznawanej sprawie istotnym jest fakt, że samochód ten stanowił dowód rzeczowy w sprawie karnej skarbowej, że został zwrócony na rzecz skarżącego prawomocnym wyrokiem, a przede wszystkim, że przez ten okres był przechowywany w magazynie Urzędu Celnego. Takie stanowisko Sądu oznacza, że w określonym czasie w stosunku do przedmiotowego pojazdu zostały podjęte czynności przez właściwe organy. Tak skonstruowane uzasadnienie skargi kasacyjnej wskazuje, że jej autor miał na uwadze drugą postać naruszenia prawa materialnego przewidzianą w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., tj. niewłaściwe zastosowanie. Błędne zastosowanie przepisów prawa materialnego zasadniczo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy. W konsekwencji oznacza to brak możliwości skutecznego powoływania się na zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego, o ile równocześnie nie zostaną także zakwestionowane ustalenia faktyczne, na których oparto skarżone rozstrzygnięcie. W tym zaś wypadku należy wskazać, jakie normy postępowania naruszył Sąd w procesie kontroli legalności zaskarżonego aktu. Inaczej rzecz ujmując, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, nie może odnieść się do sfery ustaleń faktycznych, w sytuacji gdy brak zarzutów naruszenia przepisów postępowania. Skoro strona skarżąca skutecznie nie oparła skargi kasacyjnej na zarzucie z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., to brak było podstaw do rozważania, czy i jaki wpływ na zastosowanie zakwestionowanej normy prawnej miała podnoszona przez stronę skarżącą okoliczność, iż akta sprawy dotyczącej przedmiotowego samochodu zostały przekazane do Urzędu Celnego w K. w dniu 27 sierpnia 2003 r., w sytuacji gdy w dacie ujawnienia spornego pojazdu na polskim obszarze celnym organy celne powzięły wiadomość, iż skarżący nie posiadał żadnych dokumentów dotyczących statusu prawnego pojazdu na polskim obszarze celnym, w związku z czym już w tym momencie podjęły określone czynności wobec spornego towaru. Skarżący w uzasadnieniu skargi kasacyjnej powoływał treść art. 2 pkt 11 i art. 22 ust. 3 (in fine) ustawy Prawo celne, ale nie zarzucił wprost naruszenia tych norm przez Sąd I instancji, ani nie sprecyzował w tym zakresie zarzutów z art. 174 p.p.s.a., dlatego też nie można uznać, że podlegały one bliższej ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W konsekwencji brak podstaw do przyjęcia, że WSA naruszył ww. przepisy prawa. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że przedmiotowa skarga kasacyjna nie dostarczyła podstaw uzasadniających jej uwzględnienie i dlatego na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.