II SA/Gl 1028/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Asesor WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Artur Żurawik (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 listopada 2020 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] r., nr [...], działając z upoważnienia Prezydenta Miasta R., na podstawie art. 2, art. 3, art. 4, art. 8 ust. 1, art. 39, art. 41, art. 106 ust. 1 i 4, art. 107 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 z późn. zm. – dalej u.p.s.), art. 104 §1 ustawy z dnia 14 czerwca 1060 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie: tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 256 z późn. zm. – dalej k.p.a.), po rozpoznaniu wniosku odmówiono E. S. przyznania pomocy finansowej w formie specjalnego zasiłku celowego, który nie podlega zwrotowi, z przeznaczeniem zakup leków w wysokości 107,54 zł. W uzasadnieniu wskazano m. in., że w sytuacji Strony nie stwierdzono wystąpienia nagłej, niedającej się przewidzieć okoliczności, która ponad wszelką wątpliwość mogłaby być oceniana w kategoriach zdarzenia wyjątkowego, której to w wyniku własnej zapobiegliwości strony nie dałoby się zabezpieczyć. W miesiącu kwietniu 2020 r. Wnioskodawca dysponował dochodem, po odliczeniu wysokości alimentów bieżących, w łącznej kwocie 817,86 zł, a zatem przekraczającym kryterium uprawniające do pomocy finansowej na zwykłych zasadach, tj. 701 zł. Strona uzyskała już wsparcie finansowe z Ośrodka udzielone ze środków publicznych na różne cele. Odwołanie od powyższej decyzji złożył E. S., nie godząc się z rozstrzygnięciem. Przedstawił swoje oczekiwania i wskazał na zły stan zdrowia. Zakwestionował odmowę przyznania mu wnioskowanej pomocy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej SKO) decyzją z dnia [...] r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano m. in., że rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, zapadłe w ramach uznania administracyjnego, nie nosi cech dowolności. Organ pierwszej instancji poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne oraz zastosował właściwe przepisy prawa i odpowiednio uzasadnił swoje stanowisko. Dokonał analizy sytuacji związanej z potrzebami bytowymi strony, która ma stałe źródło dochodów. Choroba kręgosłupa, na którą powołuje się Skarżący, miała miejsce ponad 40 lat temu. Inne dolegliwości także nie powstały w ostatnim czasie. Nie jest to zatem przypadek nagły, wyjątkowy. Istnieje możliwość zakupu leków wykorzystując własne możliwości finansowe. Skargę na powyższą decyzję złożył E. S., nie godząc się z rozstrzygnięciem. Dosadnymi słowami skrytykował urzędników i ponownie przedstawił swoje oczekiwania. Zakwestionował odmowę przyznania mu wnioskowanej, niezbędnej pomocy. Organ wadliwie odmówił mu przyznania świadczenia. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Podał, że działał na podstawie i w granicach prawa, a rozstrzygnięcie znajduje umocowanie w zgromadzonym materiale dowodowym. W uzasadnieniu powtórzył swą poprzednią argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2019 roku, poz. 2325 ze zm. – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. W wyniku analizy akt sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza bowiem ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi. Zasady ogólne, wyrażone w art. 2 ust. 1 i art. 3 u.p.s. stanowią, że świadczenia z pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się o pomoc nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwiania im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zatem zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin wnioskujących o pomoc powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Jak wynika z powyższych przepisów, pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo w sytuacjach, w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. Pomoc ta przyznawana jest w różnej formie i zakresie, a przyznanie jej uzależnione jest od spełnienia określonych przez ustawodawcę warunków. Katalog świadczeń z pomocy społecznej został określony w art. 36 u.p.s. Wśród nich znajduje się zasiłek stały, zasiłek okresowy, zasiłek celowy i specjalny zasiłek celowy. Zgodnie z treścią art. 41 u.p.s. w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Przywoływany tutaj przepis reguluje instytucję wyjątkową, a zatem okoliczności, w jakich dochodzi do przyznania specjalnego zasiłku celowego, muszą być szczególnie oczywiste (zob. wyrok NSA z dnia 7 sierpnia 2019 r., sygn. I OSK 4406/18). Jednocześnie należy zauważyć, że "szczególnie uzasadnione przypadki", to pojęcie niedookreślone, a jego stosowanie ma charakter ocenny. W świetle art. 41 u.p.s. o możliwości przyznania świadczenia nie decyduje dochód wnioskodawcy, lecz sytuacja życiowa, w której się znalazł. Sytuacja ta musi jednak wyraźnie odbiegać od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. W judykaturze i doktrynie przyjmuje się, że szczególnie uzasadniony przypadek, to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia, nie należą do zdarzeń codziennych, ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. wyroki NSA: z 28 sierpnia 2008 r. sygn. akt I OSK 1416/07; z 14 stycznia 2011 r. sygn. akt I OSK 1496/10; z 12 maja 2011 r. sygn. akt I OSK 164/11). W ocenie Sądu analiza materiału dowodowego zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie nie pozwala na uznanie, aby taki szczególnie uzasadniony przypadek wystąpił w stosunku do Skarżącego. Jego sytuacja jest bez wątpienia trudna, jednak w ocenie Sądu stan, w którym znajduje się obecnie Skarżący, nie stanowi sytuacji nagłej, gdyż nie wiąże się z gwałtownym i zarazem drastycznym pogorszeniem sytuacji. Choroba kręgosłupa, na którą powołuje się Skarżący, miała miejsce ponad 40 lat temu, co przyznał już w odwołaniu. Nadciśnienie tętnicze i problemy z kończynami także nie są dolegliwościami nowymi. Inne dolegliwości również nie powstały w ostatnim czasie. Nie jest to zatem przypadek nagły, wyjątkowy. Wnioskodawca winien tak regulować należności z posiadanego budżetu, by w pierwszej kolejności zabezpieczyć niezbędne leki, a potem ewentualnie opłacić kolejne wydatki, które nie stanowią niezbędnej potrzeby, a dotyczą np. niemałych kosztów korzystania z telefonu oraz Internetu (ponad 120 zł), czy zmiany oprogramowania komputera (100 zł). Jak ustalił organ, Skarżący zapłacił również grzywnę w kwocie 40 zł. Skoro Strona wskazuje, że od dawna choruje, to powinna mieć świadomość konieczności bieżącego zabezpieczenia odpowiednich środków finansowych na realizację recept, bądź wykup leków sprzedawanych bez recepty. Nie można pomijać, że Skarżący korzysta z różnych form wsparcia, nie może jednak oczekiwać, że zostaną zaspokojone wszystkie jego oczekiwania. Zasiłki j.w. przyznawane są w ramach tzw. uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne nie pozwala organowi na dowolność w załatwianiu sprawy, ale nie nakazuje też spełnienia każdego żądania obywatela. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia. Organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. Bezsprzecznym bowiem jest, że przyznana konkretna pomoc musi mieć pokrycie w środkach finansowych, gdyż w przeciwnym wypadku nie mogłaby zostać faktycznie zrealizowana. Nie ulega zatem wątpliwości, iż organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd nie dopatrzył się, aby zaskarżone rozstrzygnięcia zostały wydane w sposób dowolny. Nie doszło zatem do naruszenia art. 7, 77 §1, 80, 107 §3, 138 §1 pkt 1 k.p.a., art. 41 u.p.s., ani też innych przepisów, uzasadniających uwzględnienie skargi. Z powyższych względów skarga nie mogła odnieść skutku i jako nieuzasadniona w stopniu oczywistym podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd orzekał na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (j.t. Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.). Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.