I SA/Bd 487/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Szulc Sędziowie Sędzia WSA Urszula Wiśniewska (spr.) Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 października 2020r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za okres kwiecień - maj 2020r. uchyla zaskarżoną decyzję UZASADNIENIE I SA/Bd 487/20 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] lipca 2020r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. z dnia [...] czerwca 2020 r. umarzającą postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku z dnia [...] kwietnia 2020 r. o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za okres od kwietnia do maja 2020 r. W uzasadnieniu organ podał, że na mocy art. 31zq ust. 8 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, od decyzji o odmowie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, płatnikowi składek przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego dotyczące odwołań od decyzji oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzję, w której utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję. Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Należności z tytułu składek za okres kwiecień 2020 r. - maj 2020 r. zostały opłacone. Mając na względzie powyższe, postępowanie w sprawie wniosku z [...] kwietnia 2020 r. o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za okres kwiecień 2020 r. - maj 2020 r. organ uznał za bezprzedmiotowe. W związku z powyższym Zakład utrzymał w mocy decyzję z [...] czerwca 2020 r. umarzającą postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku z [...] kwietnia 2020 r. o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za okres od kwietnia 2020 r. do maja 2020 r. W skardze do tut. Sądu Skarżący wniósł o uchylenie decyzji obu instancji oraz o ponowne rozpatrzenie wniosku z dnia [...] kwietnia 2020 r. W uzasadnieniu podano, że składki de facto nie zostały opłacone. Strona wyjaśniła, iż otrzymała informację, że organ pobrał należności z tytułu składek za okres kwiecień 2020 r. - maj 2020 r. z nadpłaty. W jej ocenie nadpłata w momencie wydania decyzji nie istniała. Skarżący wskazał, że pismem z dnia [...] Iipca 2020r. została ustalona na zakresie 1 niedopłata na ubezpieczenie społeczne - [...] zł za okres od stycznia 2018 r. do stycznia 2019 r., która de facto nie istnieje. Skarżący podał, że zgłosił działalność gospodarczą dnia [...] lutego 2017r. Opłacał składki na ubezpieczenia w kwocie zgodnej z obowiązującymi przepisami znajdującymi się w ustawie z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w ustawie z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. W ocenie Skarżącego nieprawdą jest, że miał jakąkolwiek nadpłatę, którą organ mógłby zaliczyć na poczet składek za okres kwiecień 2020 r. - maj 2020 r. Podał też, że nie posiada niedopłaty, która została stwierdzona w piśmie z dnia [...] lipca 2020 r. Jego zdaniem wydanie i utrzymanie w mocy decyzji stwierdzającej bezprzedmiotowość postępowania stanowi rażące naruszenie prawa. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podając, że przez pierwsze dwa miesiące prowadzenia działalności gospodarczej pod nazwą "Gabinet Rehabilitacji i Terapii Manualnej M. W.", tj. w lutym i marcu 2017 r., Skarżący zobowiązany był do opłacania z tego tytułu wyłącznie składek na ubezpieczenie zdrowotne, z uwagi na jednoczesne pozostawanie w stosunku pracy. Od dnia [...] kwietnia 2017 r., wobec ustania stosunku pracy, Skarżący zobowiązany był już natomiast do opłacania z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej zarówno składek na ubezpieczenia społeczne, jak i na ubezpieczenie zdrowotne. Począwszy od kwietnia 2017 r. Skarżący dokonywał wpłat na poczet w/w składek w odpowiedniej wysokości, jednak jednocześnie nie złożył stosownych dokumentów rozliczeniowych. W konsekwencji na koncie Skarżącego, jako należne, nadal widniały wyłącznie składki na ubezpieczenie zdrowotne, a wpłaty przewyższające wysokość składki na to ubezpieczenie zapisywane były jako nadpłata. Kwota nadpłaty rozliczana była natomiast na poczet przyszłych składek na ubezpieczenie zdrowotne, zgodnie z zasadami przewidzianymi w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 21 września 2017r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1831). Z tego względu wszystkie bieżące składki Skarżącego, w tym składki za miesiące kwiecień i maj 2020r., w dacie wydania zaskarżonej decyzji były opłacone. W dalszej kolejności organ wyjaśnił, że w dniu [...] lipca 2020 r. organ z urzędu dokonał stosownych korekt dokumentów rozliczeniowych za okres od dnia [...] kwietnia 2017r. do dnia [...] stycznia 2019r. Z chwilą wprowadzenia korekt nadpłata istniejąca jeszcze na dzień [...] lipca 2020 r. (tj. na dzień poprzedzający korekty) została rozliczona na składki na ubezpieczenia społeczne za w/w okres, a w związku z tym, że kwota nadpłaty nie była wystarczająca dla pokrycia wszystkich należności z tytułu tych składek, na koncie Skarżącego powstała niedopłata za okres od stycznia 2018 r. do stycznia 2019r., wskazana w piśmie organu z dnia [...] lipca 2020 r., załączonym do skargi. Mając na uwadze powyższe organ uznał, że zarzut dotyczący błędnego rozliczenia konta skarżącego, a w konsekwencji bezpodstawnego przyjęcia, że składki za miesiące kwiecień i maj 2020r. zostały opłacone, jest nieuzasadniony. Podkreślił, że zaistniała sytuacja stanowi następstwo nieprawidłowego postępowania Skarżącego, który wbrew obowiązkowi nałożonemu przez przepisy prawa, nie złożył stosownych dokumentów rozliczeniowych po ustaniu zatrudnienia w ramach stosunku pracy. Organ podał, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji nie doszło do naruszenia przepisów ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych ( Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ), w szczególności art. 31zo ust. 1 tej ustawy. Mając więc na względzie powołany wyżej przepis, a także fakt, że składki należne za miesiące kwiecień i maj 2020 r., objęte wnioskiem Skarżącego z dnia [...] kwietnia 2020 r., zostały opłacone w wyniku rozliczenia nadpłaty, postępowanie w tym zakresie stało się bezprzedmiotowe i jako takie podlegało umorzeniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Na wstępie wyjaśnić należy, iż sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 poz. 374 ze zm.). Zgodne z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Stosownie do treści rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 października 2020r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz.U. z 2020r. poz.1829) począwszy od 17 października 2020r. miasto na prawach powiatu B., będące siedzibą tut. Sądu, zostało objęte strefą czerwoną. Powyższe oznacza, że odpowiednie zastosowanie ma również zarządzenie nr 39 Prezesa NSA z dnia 16 października 2020r. w sprawie odwołania rozpraw oraz wdrożenia w NSA działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażenia wirusem SARS-CoV-2 w związku z objęciem Miasta Stołecznego Warszawy obszarem czerwonym ( § 1 w zw. § 3 tego rozporządzenia). Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawo. Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2020r. Skarżący wystąpił do ZUS o zwolnienie z obowiązku opłacenia za okres od kwietnia do maja 2020r. na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za wnioskodawcę jako osobę prowadząca pozarolniczą działalność opłacającą składki wyłącznie za siebie. Decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. ZUS umorzył postępowanie, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., w zakresie zwolnienia z opłacania składek za okres kwiecień - maj 2020r., wskazując na fakt opłacenia należności za ten okres. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podniósł, że za wskazane miesiące składki nie opłacił. Składki zostały pobrane z nadpłaty, której nie powinno być ponieważ wynika z błędnego rozliczenia konta. Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, ZUS decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W decyzji tej wskazano, że należności za jedynie, że należności z tytułu składek za okres kwiecień 2020r.- maj 2020r. zostały opłacone wobec czego wniosek z dnia [...] kwietnia 2020r. należało uznać za bezprzedmiotowy. Przechodząc do kontroli zaskarżonej decyzji należy zauważyć, że zgodnie z art. 31zo ust. 2 i ust. 4 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm., dalej: "ustawa o COVID") osobie prowadzącej pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należnych za okres od marca do maja 2020r., jeżeli prowadziła działalność przed dniem [...] kwietnia 2020r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu za który jest składany wniosek o zwolnienie nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020r. Z powyższej regulacji wynika, że zwolnienie z obowiązku opłacania składek za okres od dnia [...] marca 2020 r. do dnia [...] maja 2020 r. nie przysługuje, gdy składki te zostały opłacone. Z kolei w myśl art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Organ uznał, że postępowanie w sprawie zwolnienia za kwiecień, maj 2020r. jest bezprzedmiotowe, z uwagi na opłacenie należności za ten okres, z tytułu istniejącej nadpłaty. Podkreślenia jednak wymaga, że zarówno w decyzji z dnia [...] czerwca 2020 r., jak i w decyzji z dnia [...] lipca 2020 r. organ nie wskazał w ogóle na podstawie jakich konkretnie przepisów dokonał zaliczenia nadpłaty na pokrycie składek za miesiące kwiecień i maj 2020r. Zarówno skarżący, jak i Sąd nie mają obowiązku poszukiwania tych przepisów w celu sprawdzenia prawidłowości działania organu. Organ nie wyjaśnił również z jakiego tytułu powstała nadpłata i w jakiej wysokości. W decyzji z dnia [...] lipca 2020r. nie odniesiono się też do twierdzenia strony zawartego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, że nadpłata nie istnieje. Obowiązkiem organu było prawidłowe uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia. Należy zauważyć, że zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie faktyczne i prawne jest ważnym elementem decyzji, bowiem przedstawia tok rozumowania organu, który doprowadził do wydanego rozstrzygnięcia. Prawidłowo zredagowane uzasadnienie wymaga logicznego i czytelnego przedstawienia przez organ swojego stanowiska. Poprawne pod względem merytorycznym uzasadnienie ma kluczowe też znaczenie dla realizacji zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem twierdzenia strony uważane przez nią za istotne dla sposobu załatwienia sprawy. Zdaniem Sądu organ naruszył powyższe przepisy, ponieważ wydana w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy decyzja nie zawiera należytego uzasadnienia. Organ nie wskazał bowiem na podstawie jakich przepisów dokonał zaliczenia nadpłaty i z jakiego tytułu ona powstała oraz w jakiej wysokości. W decyzji z dnia [...] lipca 2020 r. przytoczono jedynie treść art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 31 zq ust. 8 ustawy o COVID. Naruszeniem prawa jest, gdy w istotnej dla strony sprawie staje się ona adresatem rozstrzygnięcia opatrzonego niejasnym i lakonicznym uzasadnieniem. Nie jest przy tym rolą sądu administracyjnego wyręczanie organu w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia. To na organie spoczywa obowiązek prawidłowego uzasadnienia decyzji. Dopiero w odpowiedzi na skargę organ wskazał, z jakiego tytułu powstała nadpłata. Wskazując jednak, że obecnie po zarachowaniu wpłat Skarżącego istnieje na jego koncie niedopłata. Wskazać jednak należy, że w odpowiedzi na skargę organ nie może uzupełniać zaskarżonej decyzji. Odpowiedź na skargę nie może, jako pismo procesowe, być traktowana jako "aneks" do decyzji. W odpowiedzi na skargę organ orzekający powinien jedynie odnieść się do podniesionych w niej zarzutów, a nie dokonywać brakujących ustaleń faktycznych lub ocen prawnych, które powinny znaleźć się w decyzji. Przedmiotem kontroli Sądu nie są wywody zawarte w odpowiedzi na skargę, lecz prawidłowość wydanej przez organ decyzji (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 6 lutego 2020 r., III SA/Lu 366/19; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 24 lipca 2018 r., sygn. akt 452/18). Brak stanowiska organu w powyższym zakresie w decyzji pozbawił też skarżącą możliwości odniesienia się do tych kwestii w skardze. Ponownie rozpatrując sprawę organ usunie stwierdzone uchybienia i wyda decyzję zawierająca prawidłowe uzasadnienia faktyczne i prawne. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. O zwrocie kosztów postępowania nie orzeczono, ponieważ skarżący był zwolniony z obowiązku ich uiszczenia.