VII SA/Wa 1164/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Montowski, , Sędzia WSA Izabela Ostrowska (spr.), Sędzia WSA Grzegorz Antas, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 listopada 2020 r. sprawy ze skargi T. W. na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania I. uchyla zaskarżone postanowienie w części dotyczącej T. W.; II. w pozostałym zakresie skargę oddala; III. zasądza od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na rzecz T. W. kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] marca 2020 r., znak: [...], Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego (dalej: "organ II instancji") na podstawie art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r., poz. 2096, dalej: "k.p.a.") oraz art. 7 pkt 1, art. 36 ust. 1 pkt 1, art. 89 pkt 1 i art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2020 r., poz. 2827), w związku z odwołaniem T. W. i E. W. od decyzji [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków (dalej: "[...] WKZ", "organ I instancji") nr [...] z [...] listopada 2019 r., odmawiającej wydania pozwolenia na podział działki na podstawie załączonego do wniosku projektu podziału nieruchomości - stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Z akt administracyjnych przedmiotowej sprawy wynika, że w dniu 30 września 2019 r. do siedziby [...] WKZ wpłynęło pismo T. W. i E. W., w którym zwrócili się o wydanie pozwolenia na podział nieruchomości położonej w G. przy ul. Z., działki nr ew. [...], obręb [...], zgodnie z załączonym wstępnym projektem podziału sporządzonym na opieczętowanej i podpisanej przez uprawnionego geodetę mapie w skali 1:500. Po rozpatrzeniu powyższego wniosku [...] WKZ odmówił wydania pozwolenia na podział przedmiotowej działki. Wyjaśnił przy tym, że jego właściwość rzeczowa w rozpatrywanej sprawie wynika z faktu, że nieruchomość objęta przedmiotowym zamierzeniem inwestycyjnym jest położona na terenie Osiedla G., którego obszar urbanistyczny jest wpisany do rejestru zabytków pod nr rej. [...] (decyzja z [...] czerwca 1956 r.). Odwołanie od omawianego rozstrzygnięcia - pismem z 19 grudnia 2019 r., nadanym w Urzędzie Pocztowym w K. w dniu 20 grudnia 2019 r. - złożyli T. W. i E. W., wnosząc o uchylenie kwestionowanej decyzji. Po przeanalizowaniu niniejszej sprawy Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego postanowieniem z [...] marca 2020 r. stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu organ II instancji wyjaśnił, że na gruncie art. 129 § 2 k.p.a. odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, o czym strony zostały poinformowane w pouczeniu dołączonym do zaskarżonej decyzji. Wskazał, że z akt administracyjnych wynika, że kwestionowana decyzja [...] WKZ została doręczona odwołującym się w dniu 3 grudnia 2019 r., o czym świadczy adnotacja na zwrotnym potwierdzeniu odbioru orzeczenia. Stąd też termin do wniesienia odwołania upłynął w dniu 17 grudnia 2019 r. Tymczasem odwołujący się w dniu 20 grudnia 2019 r. wnieśli odwołanie od przedmiotowego rozstrzygnięcia, opatrzone datą 19 grudnia 2019 r., co wynika z daty na kopercie, w której nadano pismo. Organ odwoławczy podkreślił przy tym, że ze względu na wniesienie środka odwoławczego z uchybieniem terminu, nie może on przystąpić do jego merytorycznego rozpoznania i jest obowiązany zastosować art. 134 k.p.a. Uchybienie terminu jest bowiem okolicznością obiektywną i w razie jej stwierdzenia organ II instancji nie ma innej możliwości niż wydanie postanowienia o uchybieniu terminu przewidzianego w art. 143 k.p.a. Jednocześnie Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego podkreślił, że wraz z odwołaniem nie został złożony wniosek o przywrócenie terminu, stosownie do art. 58 § 1 i 2 k.p.a. Skargę na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła T. W., domagając się jego uchylenia. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że zaskarżone rozstrzygnięcie [...] WKZ zostało odebrane przez jej współmałżonka – E. W. w dniu 3 grudnia 2019 r., jednakże decyzja ta dotarła do skarżącej, za pośrednictwem jej syna, dopiero w dniu 12 grudnia 2019 r. Jednocześnie nie została ona poinformowana o terminie jej odbioru. Skarżąca wyjaśniła przy tym, że od dłuższego czasu nie zamieszkuje z mężem pod jednym adresem, gdyż są w separacji. Tymczasem decyzja organu I instancji została skierowana w jednym egzemplarzu zarówno do skarżącej, jak i E. W. Skarżąca podkreśliła, że wniosek o wydanie pozwolenia wraz projektem podziału działki, której jest współwłaścicielką wraz z E. W., został podpisany przez obojga małżonków, podobnie jak odwołanie od zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na gruncie art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję (postanowienie) z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji (postanowienia). Ponadto Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: "p.p.s.a."). W niniejszej sprawie przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] marca 2020 r., znak: [...], stwierdzające uchybienie do wniesienia odwołania od decyzji [...] WKZ z [...] listopada 2019 r., nr [...], w przedmiocie odmowy wydania pozwolenia na podział działki. W ocenie Sądu zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa w części dotyczącej skarżącej. Na gruncie art. 127 § 3 k.p.a. od decyzji wydanej w I instancji służy stronie odwołanie. Jednym z warunków skutecznego skorzystania z tego środka zaskarżenia jest zachowanie terminu wskazanego w art. 129 § 2 k.p.a., a więc czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie. Termin określony w tym przepisie jest terminem prekluzyjnym, a zatem jego uchybienie powoduje, że wniesienie odwołania przez stronę po jego upływie jest bezskuteczne. Oznacza to, że postanowienie wydane w trybie art. 134 k.p.a., w myśl którego organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do jego wniesienia, zamyka postępowanie odwoławcze. Ponadto konsekwencją wniesienia odwołania po upływie wskazanego terminu, zgodnie z art. 134 k.p.a., jest obowiązek stwierdzenia przez organ odwoławczy uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Jednocześnie należy podkreślić, że organ nie tylko nie ma obowiązku, ale nawet prawa wyjaśniać, dlaczego doszło do uchybienia terminu, czy nastąpiło to z winy strony i czy miała ona świadomość uchybienia terminu, a jeżeli tak, to czy chce wystąpić z wnioskiem o jego przywrócenie (por. wyrok NSA z dnia 3 czerwca 2008 r. sygn. akt I OSK 1285/07, LEX nr 497633). Z kolei z konstrukcji art. 58 k.p.a. wynika, że przywrócenie uchybionego terminu może nastąpić wyłącznie na wniosek strony i w tym zakresie została wyłączona możliwość wszczęcia postępowania przez organ z urzędu. W ocenie Sądu organ II instancji słusznie podniósł, że w przypadku stwierdzenia okoliczności uchybienia terminu do wniesienia środka zaskarżenia, organ odwoławczy nie ma innej możliwości niż wydanie postanowienia o takim uchybieniu, zgodnie z art. 134 k.p.a. Stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia odwołania nie zależy bowiem od uznania organu odwoławczego. Jednocześnie wydanie orzeczenia w trybie art. 134 k.p.a. kończącego postępowanie w sprawie powinno być poprzedzone bezspornymi ustaleniami w zakresie prawidłowości i daty doręczenia stronie skarżącej rozstrzygnięcia wydanego w pierwszej instancji (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 stycznia 2012 r., sygn. akt VII SA/Wa 947/11, LEX nr 1121796), jak też ustaleniami co do tego czy strona skarżąca przekroczyła termin określony w art. 129 § 2 k.p.a. Z powyższych przepisów należy wywieść, że przesłanką do wydania postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania jest ustalenie skuteczności doręczenia decyzji organu I instancji stronie. Odnosząc się do niniejszej sprawy Sąd zauważył, że zaskarżona decyzja [...] WKZ, skierowana do T. i E. W., została zaadresowana jedynie do E. W. Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru dołączonego do akt przedmiotowej sprawy wynika jednoznacznie, że decyzja została odebrana przez E. W. w dniu 3 grudnia 2019 r. Jednakże Sąd nie podziela oceny sformułowanej przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego dotyczącej skutecznego doręczenia skarżącej rozstrzygnięcia organu I instancji. Zgodnie bowiem z art. 40 § 3 k.p.a. w sprawie wszczętej na skutek podania złożonego przez dwie lub więcej stron pisma doręcza się wszystkim stronom, chyba że w podaniu wskazały jedną jako upoważnioną do odbioru pism. O tym zaś kto jest stroną w postępowaniu administracyjnym stanowi art. 28 k.p.a., zgodnie z którym stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. O tym bowiem, czy jest się stroną danego postępowania administracyjnego czy też nie, nie decyduje sama wola czy subiektywne przekonanie danej osoby, bądź dopuszczenie jej przez organ do udziału w nim, ale istnienie przepisu prawa materialnego pozwalającego zakwalifikować interes danej osoby jako "interes prawny". Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że w postępowaniu administracyjnym stronami są poszczególni małżonkowie jako osoby fizyczne, a nie małżeństwo jako instytucja mająca swoje unormowanie w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (por. wyrok NSA z 19 lipca 2007 r., I OSK 1234/06, LEX nr 939218). Oznacza to, że stroną niniejszego postępowania nie jest małżeństwo, a jedynie poszczególni współwłaściciele objętej podziałem nieruchomości. Biorąc pod uwagę okoliczność, że zaskarżona decyzja nie została zaadresowana do skarżącej, a tym samym nie została jej doręczona, należy przyjąć, że termin do wniesienia odwołania nie rozpoczął swojego biegu w stosunku do niej. Tak więc odwołania z dnia 19 grudnia 2019 r., podpisanego przez skarżącą, nie można uznać za wniesione z uchybieniem terminu. Brak bowiem doręczenia decyzji stronie czy ustalenie, że zostało ono dokonane z obrazą przepisów kodeksu postępowania administracyjnego traktujących o doręczeniu oznacza, że termin ten nie rozpoczął swojego biegu (por. wyrok NSA z dnia 28 sierpnia 1996 r. SA/Ka 2966/95, LEX nr 27283). W związku z tym postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego należało uchylić w części dotyczącej skarżącej. Równocześnie Sąd podzielił stanowisko organu odwoławczego dotyczące uchybienia terminu do wniesienia odwołania przez E. W. Odebrał on bowiem zaskarżone rozstrzygnięcie w dniu 3 grudnia 2019 r., zaś odwołanie nadał w urzędzie pocztowym w dniu 20 grudnia 2019 r. Stąd też Sąd nie znalazł podstaw do uchylenia rozstrzygnięcia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] marca 2020 r. w części odnoszącej się do E. W. W świetle powyższych rozważań należy uznać, że zaskarżone postanowienie, w części odnoszącej się do skarżącej, zostało wydane z naruszeniem art. 7, art. 77 oraz art. 134 k.p.a. Przedwczesne w tej sytuacji było więc rozstrzygnięcie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania przez skarżącą. Stąd też organ w pierwszej kolejności powinien w sposób prawidłowy doręczyć skarżącej odpis decyzji [...] WKZ z [...] listopada 2019 r. Od tej okoliczności zależny jest bowiem dalszy sposób procedowania. Z przytoczonych wyżej przyczyn, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w pkt I wyroku. W pkt II orzekł zaś na gruncie art. 151 p.p.s.a. O kosztach, na które składa się zwrot uiszczonego wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 złotych, orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.