III OZ 683/22

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 1 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Bd 601/20 o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi A. K. na działalność Dyrektora Zakładu Karnego [...] w przedmiocie skargi na funkcjonowanie zakładu karnego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przywrócić termin do wniesienia skargi kasacyjnej. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy postanowieniem z 1 lipca 2022 r., II SA/Bd 601/20 odmówił A.K. przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 15 lipca 2020 r., II SA/Bd 601/20 w sprawie ze skargi A.K. na działalność Dyrektora Zakładu Karnego [...] w przedmiocie skargi na funkcjonowanie zakładu karnego. Sąd pierwszej instancji wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy postanowieniem z 15 lipca 2020 r., II SA/Bd 601/20 odrzucił skargę A.K. (dalej: "skarżący") na działalność Dyrektora Zakładu Karnego [...] w przedmiocie skargi na funkcjonowanie zakładu karnego. Powyższe postanowienie Sądu zostało doręczone skarżącemu 23 lipca 2020 r. Postanowieniem z 3 września 2020 r., II SPP/Bd 127/20 starszy referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym. Okręgowa Rada Adwokacka pismem z 16 października 2020 r. poinformowała o wyznaczeniu na pełnomocnika skarżącego adwokata D.D. Wyznaczony adwokat otrzymał zawiadomienie o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu 20 października 2020 r. Pismem z 17 listopada 2020 r. skarżący wniósł o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie pisemnego uzasadnienia postanowienia. Postanowieniem z 19 stycznia 2021 r., II SA/Bd 601/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odrzucił wniosek o przywrócenie terminu. Następnie pismem z 7 stycznia 2021 r. skarżący wniósł w imieniu skarżącego skargę kasacyjną od postanowienia z 15 lipca 2020 r. Postanowieniem z 6 sierpnia 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odrzucił skargę kasacyjną, jako wniesioną z uchybieniem terminu. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 13 stycznia 2022 r., III OZ 1316/21 oddalił zażalenie na postanowienie Sądu z 6 sierpnia 2021 r. Pismem z 7 lutego 2022 r. skarżący wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, wskazując na brak winy w uchybieniu terminu bowiem dopiero pismem odebranym 1 lutego 2022 r. została prawomocnie rozstrzygnięta kwestia zażalenia skarżącego w sprawie odrzucenia skargi kasacyjnej. Tym samym od daty 1 lutego 2022 r. należy liczyć termin 7 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Ponadto skarżący podniósł, że pełnomocnik bezzwłocznie po otrzymaniu zawiadomienia o jego wyznaczeniu, złożył wniosek o doręczenie na adres kancelarii postanowienia o odrzuceniu skargi. Ze względu na osadzenie skarżącego w zakładzie karnym, a także stan pandemii COVID-19 kontakt z klientem był uniemożliwiony. W związku z tym pełnomocnik nie był w stanie podjąć kontaktu ze skarżącym, a także odebrać od niego wysłanego mu postanowienia wraz z uzasadnieniem. Ponadto pełnomocnik skarżącego podniósł, że na czas pandemii wstrzymana została obsługa interesantów w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Bydgoszczy, a także uniemożliwiono zapoznanie się z aktami sprawy bezpośrednio w Sądzie. Uzasadniając odmowę przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej Sąd pierwszej instancji stwierdził, że przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej ustała 1 lutego 2022 r., to jest w dniu kiedy pełnomocnik skarżącego otrzymała odpis postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 stycznia 2022 r. Jednakże okoliczność ta, w ocenie Sądu pierwszej instancji, nie może być uznana za wskazującą na brak winy po stronie skarżącego. Uchybienie terminu jest okolicznością obiektywną, której stwierdzenie nie było możliwe dopiero z lektury postanowienia Sądu z 13 stycznia 2022 r. Nadto przyczyna uchybienia terminu musi być niezależna od woli strony (niezawiniona), a w niniejszej sprawie tak nie było. Powzięcie przez pełnomocnika wiedzy o uchybieniu terminu nie jest równoznaczne z ustaniem przyczyny uchybienia terminu, która nie może tkwić w sferze subiektywnych przekonań pełnomocnika lub strony. Z tego zaś wynika, że to nie do 1 lutego 2022 r. trwał stan uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej i nie w 1 lutego 2022 r. ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia z 15 lipca 2020 r. Skarżący, nie zgadzając się z powyższym postanowieniem, wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił: 1. naruszenie przepisów postępowania, bowiem zarzucane uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 86 § 1 p.p.s.a., poprzez wadliwe przyjęcie, że strona ponosi winę uchybienia terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej; 2. naruszenie przepisów postępowania, bowiem zarzucane uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 87 § 1 p.p.s.a., poprzez wadliwe ustalenie, że momentem ustania przyczyny uchybienia terminu był 7 stycznia 2021 r., a nie 1 lutego 2022 r. Z uwagi na powyższe skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia, poprzez przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie na rzecz pełnomocnika skarżącego kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu odwoławczym, albowiem nie zostały one pokryte w całości, ani w części. W uzasadnieniu zażalenia skarżący podniósł, że dopiero pismem odebranym 1 lutego 2022 r. została prawomocnie rozstrzygnięcia kwestia wniesienia skargi kasacyjnej z uchybieniem terminu. Tym samym od 1 lutego 2022 r. należy liczyć siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Skarżący zwrócił uwagę, że najistotniejszą okolicznością w niniejszej sprawie jest brak dostępu do akt sprawy oraz skarżącego, a także informacji w jakiej dacie postanowienie o odrzuceniu skargi zostało doręczone skarżącemu. Ze względu na osadzenie skarżącego w zakładzie karnym oraz czas pandemii COVID-19 kontakt z klientem był uniemożliwiony. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej "p.p.s.a.") jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. W myśl zaś art. 87 § 1 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Natomiast spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuca na posiedzeniu niejawnym (art. 88 p.p.s.a.). Z powyższego wynika, że pozytywną przesłanką przywrócenia terminu jest brak winy strony w uchybieniu terminowi. Kryterium braku winy jako przesłanki przywracającej termin do dokonania czynności w postępowaniu sądowym wiąże się z obowiązkiem szczególnej staranności przy dokonaniu tej czynności. O braku winy w uchybieniu terminowi można mówić jedynie wtedy, gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Skoro art. 86 § 2 p.p.s.a. stanowi, że we wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy po stronie zainteresowanego przywróceniem terminu, to należy uznać, że jakikolwiek stopień zawinienia strony w uchybieniu terminowi (nawet lekkie niedbalstwo) powoduje niedopuszczalność jego przywrócenia. Przywrócenie terminu może więc mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przywrócenie terminu jest zatem dopuszczalne wyłącznie w przypadku zaistnienia obiektywnych, występujących bez woli strony, okoliczności, które mimo dołożenia przez stronę odpowiedniej staranności w prowadzeniu spraw udaremniły dokonanie czynności w terminie (zob. postanowienie NSA z 12.02.2015 r. I OZ 91/15, LEX nr 1643289). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, pełnomocnik skarżącego w należyty i wystarczający sposób, uprawdopodobnił brak swojej winy w niedopełnieniu w terminie wymaganych czynności. Przedstawiona argumentacja w zakresie uchybienia terminu uprawdopodabnia w sposób dostateczny tezę, że do uchybienia terminu doszło wskutek okoliczności niezawinionych przez pełnomocnika. W pierwszej kolejności wskazać należy, że termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej rozpoczął bieg 1 lutego 2022 r., tj. w dniu doręczenia pełnomocnikowi skarżącego odpisu postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego prawomocnie rozstrzygającego kwestię uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Tym samym wniosek z 7 lutego 2022 r. został złożony z zachowaniem siedmiodniowego terminu, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a. Przechodząc do analizy wniosku o przywrócenie terminu przypomnienia wymaga, że w rozpoznawanej sprawie odpis nieprawomocnego postanowienia z 15 lipca 2020 r. o odrzuceniu skargi został doręczony skarżącemu 23 lipca 2020 r. Skarżący w terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Pełnomocnik skarżącego otrzymał zawiadomienie jego wyznaczeniu 20 października 2020 r., zatem termin do wniesienia skargi kasacyjnej, stosownie do art. 177 § 3 p.p.s.a. upłynął 19 listopada 2020 r. Skarga kasacyjna została wniesiona 7 stycznia 2021 r., a więc z uchybieniem terminu do jej wniesienia. Jednakże wskazać należy, że skarżący uprawdopodobnił, że 7 stycznia 2022 r. miał realną możliwość wniesienia skargi kasacyjnej. Z uwagi na ograniczenia związane z funkcjonowaniem sądów administracyjnych w czasie epidemii COVID-19, pełnomocnik skarżącego nie miał możliwości zapoznania się z aktami sprawy w czytelni akt Sądu. Ponadto wobec przebywania skarżącego w zakładzie karnym pełnomocnik miał utrudniony z nim kontakt. Składając zatem wniosek o sporządzenie oraz doręczenie odpisu postanowienia o odrzuceniu skargi, pełnomocnik skarżącego dochował należytej staranności w dbaniu o interesy skarżącego. Mając zaś na uwadze sytuację epidemiologiczną aktualną w czasie upływu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sprawie wystąpiła szczególna, wyjątkowa sytuacja pozwalająca na przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W świetle powyższego oraz kierując się konstytucyjną zasadą prawa do sądu, należało w oparciu o regulację art. 86 § 1 p.p.s.a., przywrócić termin do wniesienia skargi kasacyjnej. Z tych względów, na podstawie art. 188 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 i art. 87 § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny, orzekł jak w postanowieniu. Odnosząc się do wniosku o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu, wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznaje wniosku pełnomocnika ustanowionego z urzędu o przyznanie wynagrodzenia z tytułu udzielonej pomocy prawnej. Stosownie do art. 254 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego.