II SA/Gl 1318/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 20 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi Z. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 5 sierpnia 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2265/2022/11682 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE Prezydent Miasta D. decyzją z dnia 14 lipca 2022 r., działając m.in. na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615), zwanej dalej u.ś.r., po rozpoznaniu wniosku skarżącej Z. M., odmówił jej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad bratem A. S. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że brat skarżącej jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji od 1 października 2007 r. Nadto, ich rodzice nie żyją. Organ wskazał także, że niepełnosprawność brata skarżącej powstała po ukończeniu przez niego 25 roku życia. Nadto, z ustaleń wywiadu środowiskowego wynika, że brat skarżącej nie wymaga całodobowej opieki, gdyż skarżąca opiekę nad nim sprawuje tylko w ciągu dnia (przygotowanie śniadania, podanie leków, przynoszenie zakupów, przygotowanie i podanie obiadu, opłacanie rachunków, załatwianie spraw urzędowych, opieka w trakcie wizyt lekarskich). Natomiast nie wymaga on pomocy przy załatwianiu potrzeb fizjologicznych, ubieraniu się czy też spożywaniu posiłków. Brat skarżącej samodzielnie korzysta z toalety porannej i wieczornej. Skarżąca oświadczyła również, że opiekę nad bratem sprawuje ok. 7 godzin dziennie. Pomaga mu także przy goleniu się i strzyżeniu włosów. Z jej oświadczenia wynika równocześnie, że w zasadzie nie wykonuje przy bracie czynności pielęgnacyjnych, ściśle związanych z jego osobą, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych. Na skutek odwołania wniesionego przez skarżącą, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny podzielając ustalenia poczynione przez organ I instancji, dodając, że brat skarżącej jest kawalerem i nie posiada dzieci. Organ ten wskazał także, w ślad za oświadczeniem skarżącej, że od stycznia 2021 r. sprawuje ona opiekę nad bratem. Natomiast wcześniej, gdy pracowała, opieka nad bratem pochłaniała jej 4 godziny dziennie. Organ odwoławczy zaznaczył także, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem oraz synem, a ich łącznym dochodem jest emerytura męża oraz wynagrodzenie syna. W dalszej części organ odwoławczy zacytował przepis art. 17 u.ś.r. Wskazał, że organ I instancji odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem z uwagi na wiek, w jakim niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała oraz z uwagi na to, że przeprowadzone postępowanie wykazało, iż zakres świadczonej bratu pomocy nie wyczerpuje znamion całodobowej opieki. Kolegium stwierdziło, że w odniesieniu do wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, okoliczność ta nie może stanowić negatywnej przesłanki w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż z dniem 23 października 2014 r. art.17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13). Niezależnie jednak od powyższego organ odwoławczy podał, że druga okoliczność stanowi podstawę do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Kolegium podkreśliło, że nie neguje stanu zdrowia osoby wymagającej opieki, jednakże świadczenie pielęgnacyjne nie jest wynagrodzeniem za sprawowanie faktycznej opieki, ale rekompensatą za utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. W jego ocenie zakres opieki jakiej wymaga brat skarżącej nie jest tego rodzaju żeby wykluczał podjęcie przez nią zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Kolegium zaznaczyło, że opieka, z jaką mamy do czynienia w niniejszej sprawie, nie jest na tyle absorbująca by wykluczyć podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez skarżącą, w dogodnej dobowo porze. Z analizy akt sprawy wynika bowiem, że czynności skarżącej związane z opieką nad bratem ograniczają się jedynie do wspomagania go w czynnościach życia codziennego, gdyż brat skarżącej w dużym stopniu jest osobą samodzielną. Kolegium zaznaczyło także, że czynności takie jak prowadzenie gospodarstwa domowego, sprzątanie czy przygotowywanie posiłków są typowymi czynnościami, które są wykonywane również przez osoby pracujące na co dzień zawodowo. Wskazało też, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznawane z tego powodu, że sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną wywołuje pewne ograniczenia życiowe czy trudności organizacyjne. Potwierdzają to ustalenia poczynione w toku postępowania, że skarżąca nie musi całodobowo wykonywać względem brata zabiegów opiekuńczych, które wymagałyby jej stałej obecności i nieustannego zaangażowania. Mogą one być realizowane także w warunkach zatrudnienia i nie wymagają rezygnacji z podejmowania pracy zarobkowej, choćby na część etatu. Organ odwoławczy zaznaczył, że skarżąca w toku postępowanie nie kwestionowała ani nie przedkładała żadnych dowodów, ani oświadczeń, z których wynikałby odmienny niż ustalony zakres opieki nad bratem. W tej sytuacji Kolegium uznało, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo skutkowy między rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowana opieki nad osobą niepełnosprawną. W skardze na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła naruszenie: - art. 6 i art. 7 k.p.a. przez naruszenie zasady prawdy obiektywnej i całkowite pominięcie zgromadzonych w toku postępowania dowodów wskazujących na określenie realnego wymiaru zakresu opieki sprawowanej nad bratem przez skarżącą oraz jego potrzeb w tym zakresie; - art. 8 § 1 k.p.a. przez niedokładną analizę materiału dowodowego i pominięcie zgłaszanych przez skarżącą wniosków dowodowych w postaci dokumentacji medycznej oraz dokumentacji związanej z potwierdzeniem okresów wykonywania pracy zarobkowej; - art. 80 k.p.a. przez wybiórcze potraktowanie i ocenę materiału dowodowego i bezpodstawne pominięcie okoliczności faktycznych w zakresie ustalenia wymiaru opieki sprawowanej nad bratem przez skarżącą oraz potrzeb brata skarżącej; - art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności odnoszących się do zakresu faktycznej opieki sprawowanej przez skarżącą nad bratem; - art. 84 k.p.a. poprzez niezasięgnięcie przez organ opinii biegłego lekarza potwierdzającego lub zaprzeczającego możliwość samodzielnej egzystencji brata skarżącej; - art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez uznanie, że nie wystąpiły przesłanki do przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. W uzasadnieniu podała, że jej brat choruje na [...] od 35 roku życia. Podała, że wymaga on stałej opieki, którą skarżąca nad nim samodzielnie sprawuje od około 12 lat. Wskazała, że jest on odsunięty od życia publicznego, funkcjonuje wyłącznie dzięki lekarstwom, których samodzielnie nie chce przyjmować, przez co konieczna jest stała kontrola skarżącej. Faktem jest, że potrafi wykonywać najprostsze czynności związane z funkcjonowaniem codziennym w zakresie spożywania posiłków, częściowego dbania o higienę osobistą oraz wykonywaniem czynności fizjologicznych, jednakże w pozostałym zakresie pomoc osoby trzeciej jest mu niezbędna dla prawidłowego funkcjonowania, tak by uniknąć zagrożenia dla jego życia i zdrowia. Skarżąca zaznaczyła także, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności jej brata jest dokumentem urzędowym, a więc jest dowodem tego co zostało w nim urzędowo stwierdzone i nie podlega ono weryfikacji przez organ administracji publicznej w prowadzonym przez niego postępowaniu. Skarżąca zaznaczyła także, że w czasie gdy poszukiwała nowego zatrudnienia, jej brat znacząco ograniczył bądź nawet zaprzestał przyjmowania leków, przez co pogorszył się jego stan zdrowia. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 17 u.ś.r. Zgodnie z jego ust. 1 pkt 4, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W niniejszej sprawie organy odmówiły skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia, gdyż zakres opieki jakiej wymaga jej brat nie jest tego rodzaju, że uniemożliwiałoby podjęcie przez skarżącą jakiejkolwiek aktywności zawodowej. W konsekwencji stwierdzono, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo skutkowy między rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad jego osobą. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy niewątpliwie wskazuje, że skarżąca wykonuje szereg czynności związanych z opieką nad bratem, wskazanych przez organ, takich jak pomoc w czynnościach dnia codziennego: przygotowanie śniadania, podanie leków, przynoszenie zakupów, przygotowanie i podanie obiadu, opłacanie rachunków, załatwianie spraw urzędowych, opieka w trakcie wizyt lekarskich. Wypada w tym miejscu wskazać, iż przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. w żaden sposób nie precyzuje pojęcia opieki, ani jakich wykonywanych czynności ona dotyczy. Ustawodawca nie posłużył się bowiem jakimkolwiek twierdzeniem konkretyzującym zakres lub charakter sprawowanej opieki. Co istotne, nie określił, aby opieka musiała być stała, rozumiana pod pojęciem opieki całodobowej. Istota świadczenia pielęgnacyjnego wskazuje bowiem, iż w powyższym przepisie chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną, a punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Powyższe oznacza, że opieka powinna być sprawowana codziennie. Nadto opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego - udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia tej pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, oraz że powinien zamieszkiwać ze swoim podopiecznym (vide: wyrok WSA w Łodzi z dnia 9 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Łd 196/22). Wskazać w tym miejscu wypadnie, iż nie zawsze jednak orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji, które traktowane jest na równi z ustaleniem znacznego stopnia niepełnosprawności, automatycznie pozwala przyjąć, że osoba taka wymaga opieki w takim rozmiarze, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie aktywności zawodowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Opieka rozumiana przez pryzmat art. 17 ust. 1 u.ś.r., w sposób oczywisty winna jednak stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Powyższe oznacza, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest bezpośredni i ścisły związek między rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem go przez opiekuna, a sprawowaną opieką (vide: wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1333/21). Zdaniem Sądu organ wyprowadził trafną konstatację, że taki związek przyczynowo skutkowy w niniejszej sprawie nie zachodzi, a sprawowana przez skarżącą opieka pozbawiona jest takich znamion, które by uniemożliwiały zatrudnienie jej choćby w częściowym wymiarze czasu pracy. Materiał dowodowy wskazuje bowiem, iż brat skarżącej, mimo stwierdzonej choroby, nie jest osobą obłożnie chorą. Nie wymaga pomocy przy ubieraniu się, spożywaniu posiłków czy też załatwianiu potrzeb fizjologicznych. Jednym słowem wymaga wsparcia tylko przy niektórych czynnościach życia codziennego. Takie czynności jak przygotowanie śniadania, podanie leków, przynoszenie zakupów, przygotowanie i podanie obiadu, opłacanie rachunków, załatwianie spraw urzędowych czy opieka w trakcie wizyt lekarskich nie mogą być uznane za czynności, które wymagają pełnej dyspozycyjności skarżącej. Nie absorbują one na tyle, by należało zapewnić podopiecznemu ciągłą obecność czy też nieustający nadzór ze strony skarżącej. Wymienione powyżej czynności mogą być bowiem wykonywane z pewnym wyprzedzeniem czasowym lub też stanowią zasadniczo czynności związane z codziennym prowadzeniem każdego gospodarstwa domowego i nie mogą usprawiedliwiać niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zatem podać należy, że nie każda rezygnacja zatrudnienia w połączeniu ze sprawowaniem opieki, nawet nad osobą, względem której posiada się obowiązek alimentacyjny, stanowi przesłankę do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Powyższe okoliczności wskazują na brak związku przyczynowo skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a sprawowaną opieką, co jak już wskazano powyżej, stanowi negatywną przesłankę do przyznania wnioskowanego świadczenia. Wobec powyższego należy uznać za chybiony zarzut skarżącej, dotyczący błędnej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. Sąd nie dopatrzył się również uchybień proceduralnych. Jak bowiem wynika z treści zgromadzonego w sprawie materiału, faktyczny zakres opieki skarżącej nad bratem został wyjaśniony w sposób pozwalający na podjęcie rozstrzygnięcia i nie był przez skarżącą kwestionowany w toku postępowania przed organami. Stąd też zarzuty skargi okazały się niezasadne, a odniesienie do nich stanowią powyższe wywody. Z kolei zarzut naruszenia przez organy art. 84 k.p.a., zgodnie z którym gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne, organ administracji publicznej może zwrócić się do biegłego lub biegłych o wydanie opinii (§ 1), nie znajduje również potwierdzenia, albowiem w sprawie takie wiadomości nie były wymagane. W tej sytuacji skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329), zwanej dalej p.p.s.a. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a. - na wniosek organu i przy braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez skarżącą. Wskazać jeszcze wypadnie, że powołane wyżej orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl