II FZ 548/08

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA (del.) Grażyna Jarmasz po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2008r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. [...] "P. P." sp. z o.o. w Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 27 października 2008r. sygn. akt SA/Gl 1837/05 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi P. [...] "P. P." sp. z o.o. w Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 9 września 2005r. numer [...] w przedmiocie skompensowania wzajemnych zobowiązań p o s t a n a w i a zażalenie oddalić. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 27 października 2008 r., sygn. akt I SA/Gl 1837/05, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił P. [...] "P. P." sp. z o.o. w Z. – dalej zwanemu Spółką - przyznania prawa pomocy, gdyż w ocenie Sądu, Spółka nie wykazała zaistnienia okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, w postaci wpisu od skargi kasacyjnej, w sprawie wywołanej skargą Spółki wniesioną na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z 9 września 2005r. w przedmiocie kompensaty wzajemnych zobowiązań. Wyrokiem z dnia 8 listopada 2006r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach skargę oddalił. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że mając na względzie datę złożenia wniosku przez Spółkę (styczeń 2007r.), wniosku rozpatrywanego obecnie, Spółka została wezwana pismem z dnia 29 lipca 2008r. do uzupełnienia wniosku o wymienione w piśmie, aktualne dokumenty m.in. o przedłożenie : raportów kasowych za ostatnie trzy miesiące , deklaracji VAT za ostatnie sześć miesięcy, wyciągów z kont bankowych, zwłaszcza w Banku S. i Banku M., zaświadczeń o zajęciu kont, ostatniej ewidencji środków trwałych, aktualnych, tj. uzyskanych po dniu otrzymania wezwania, odpisów ksiąg wieczystych posiadanych nieruchomości. Sąd stwierdził, że Spółka nie nadesłała żadnego z dokumentów, o który ją wzywano, a od których zależało rozpatrzenie jej wniosku. Podkreślono, że to na wnioskodawcy ciąży inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy. Współpracę Strony z Sądem w zakresie przedstawiania dokumentów źródłowych Sąd ocenił jako prezentowanie biernej postawy procesowej. Podkreślono, że w niniejszej sprawie, we wniesionym sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego, tak jak i w innych sprawach Spółki, powoływane jest postanowienie komornika sądowego z dnia 8 grudnia 2006r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Jest to więc dokument sprzed blisko dwóch lat, a Strona jedynie stwierdza, że stan prawny w tym zakresie nie uległ zmianie. Wobec powyższego Sąd I instancji, powołując przepis art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej P.p.s.a. – odmówił Spółce przyznania prawa pomocy. Na wskazane postanowienie Spółka wniosła zażalenie, żądając jego uchylenia i zwolnienia od kosztów sądowych. Zdaniem Strony, Sąd ma możliwość obserwacji sytuacji finansowej Spółki od dwóch lat, z której jednoznacznie wynika, że Spółka pozbawiona została środków finansowych i nie jest w stanie ponosić kosztów postępowania sądowego. Podniesiono także, że nie jest prowadzona działalność gospodarcza, gdyż została ona zablokowana przez przestępcze działania organów sądowych, prokuratorskich, policyjnych i skarbowych. Spółka funkcjonuje jedynie dzięki celowym pożyczkom jednego z wierzycieli. W zakresie zwolnienia od kosztów Spółka wskazała najbardziej wiarygodny, jej zdaniem, dokument jakim jest postanowienie Komornika o umorzeniu postępowania wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji. Postanowienie to jest z daty 8 grudnia 2006r. i jak oświadczono, stan prawny w tym zakresie nie uległ zmianie. Dodatkowo podkreślono, że przed WSA w Gliwicach toczy się kilkadziesiąt spraw, w których Skarżąca podnosi, że nie posiada środków na ponoszenie kosztów sądowych. W dotychczasowych postanowieniach Sąd odmawiał prawa pomocy, jednak w trzynastu sprawach (podano ich sygnatury), na podstawie tych samych dowodów i argumentów zwolniono Spółkę od wpisów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Mający zastosowanie w sprawie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. nakłada na podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy obowiązek uprawdopodobnienia przesłanek w tym przepisie określonych. Z omawianej regulacji wynika wprost, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy ubiegający się o to prawo wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jak trafnie zauważył Sąd I instancji, w świetle wskazanego przepisu podstawą ustaleń faktycznych, pozwalających sądowi na podjęcie rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy, są więc, co do zasady, okoliczności przytoczone w stosownym wniosku. Nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, że powinna być to więc informacja na tyle szczegółowa, by możliwa była ocena realnej sytuacji finansowej strony. Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia przez skarżących kosztów związanych prowadzeniem przez nich postępowania sądowoadministracyjnego (por. art. 199 P.p.s.a.), które są dochodem Skarbu Państwa (por. art. 212 § 2 P.p.s.a.). Jest to swoista forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w procesie. Stąd konieczne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie faktycznej kondycji finansowej wnioskodawcy, celem stwierdzenia, czy rzeczywiście potrzebuje on wsparcia ze strony Państwa (w procesie), bez którego nie mógłby korzystać ze swojego konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji). Referendarz (lub Sąd) rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może być zatem pozbawiony możliwości weryfikacji danych zawartych w formularzu. Stąd też, w przypadku, gdy oświadczenia wnioskodawcy budzą wątpliwości lub okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, to stosownie do art. 255 P.p.s.a., strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć żądane dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego. Wskazany przepis wprost upoważnia referendarza (lub Sąd) rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy do żądania dokumentów lub oświadczeń, pozwalających na zbadanie oświadczeń strony w zakresie jej sytuacji materialnej. W niniejszej sprawie Spółka została wezwana do przedłożenia określonych dokumentów, albowiem we wniosku złożonym na druku PPPr podała, że ma zablokowane wszystkie konta bankowe, wszystkie środki ruchome i nieruchome zajął komornik, a wpisy hipoteczne uniemożliwiają ich sprzedaż. Do Spółki zwrócono się pismem z dnia 29 lipca 2008r. w celu udokumentowania tych twierdzeń i pozyskania niezbędnych dla oceny wniosku dokumentów. Z zobowiązania tego Skarżąca jednak się nie wywiązała, w związku z czym Sąd nie miał obowiązku uznać przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. za uprawdopodobnione i zasadnie odmówił przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W sprzeciwie wniesionym od postanowienia referendarza sądowego Spółka podawała te same okoliczności, które podniosła w rozpatrywanym zażaleniu z dnia 7 listopada 2008r. A więc o m.in. możliwości obserwacji przez Sąd sytuacji finansowej Spółki, o ochronie mafii skarbowej, o przestępczych działaniach organów. Tak więc jeszcze raz podkreślenia wymaga, że to wnioskodawca ubiegający się o prawo pomocy musi wykazać, że nie ma dostatecznych środków na ponoszenie kosztów sądowych. Chodzi o wykazanie, a nie stwierdzenia nie poparte żadnymi dokumentami. We własnym dobrze pojętym interesie, jeżeli sytuacja Spółki jest faktycznie taka, jak jest opisywana we wniosku o przyznanie prawa pomocy, (zwłaszcza w sytuacji posiadania kilkudziesięciu spraw w WSA w Gliwicach, która to okoliczność nie jest bez znaczenia dla obciążenia podmiotu kosztami sądowymi), Skarżąca może przygotować się do składanych przez nią wniosków o zwolnienie od kosztów sądowych. Natomiast nie może liczyć na pozytywne uwzględnienie jej żądań w sytuacji, gdy wobec braku aktualnych dokumentów potwierdzających twierdzenia wniosku, wezwana do uzupełnienia danych, wezwania tego nie realizuje. W orzecznictwie sądowym nie budzi wątpliwości, że uchylenie się Strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny – na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.