II SA/Gl 660/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Renata Siudyka, Asesor WSA Tomasz Dziuk, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 listopada 2020 r. sprawy ze skargi E.F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia "Dobry Start" uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta S. z dnia [...]r. nr [...]. UZASADNIENIE Po rozpoznaniu wniosku skarżącej E. F., informacją z dnia [...] r. Burmistrz Miasta S. poinformował o przyznaniu świadczenia "Dobry start" na synów M. F. i H. F. w kwotach po 300 zł jednorazowo. Jednakże pismem z dnia [...] r. organ I instancji powiadomił skarżącą o wszczęciu z urzędu postepowania w sprawie ustalenia pobranych świadczeń za nienależne. Następnie decyzją z dnia [...] r. organ I instancji orzekł o stwierdzeniu przyznanych świadczeń za nienależne w wysokości połowy kwoty, ustalając obowiązek zwrotu przez skarżącą kwoty 300 zł. W uzasadnieniu organ I instancji podał, że w toku weryfikacji dokumentów, dotyczących przyznania świadczenia wychowawczego, na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w B. z dnia [...] r., sygn. akt [...] ustalono, że wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi synami powierzono obojgu rodzicom. Składając wniosek o przyznanie świadczenia, skarżąca nie złożyła zaś dokumentów, potwierdzających sprawowanie opieki naprzemiennej, mimo stosownego pouczenia. Skarżącej wypłacono zatem świadczenia w pełnej wysokości. Tymczasem, zgodnie z § 5 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 maja 2018 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start" (Dz. U. z 2018 r., poz. 1061 ze zm.), w przypadku, gdy zgodnie z orzeczeniem Sądu dzieci pozostają pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, kwotę świadczenia ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty. Stąd też połowa pobranych świadczeń jako nienależnych podlega zwrotowi na podstawie § 31 ust. 1 cyt. rozp. W odwołaniu od decyzji skarżąca zarzuciła jej niezgodność z powyższym wyrokiem Sądu, w którym powierzono obojgu rodzicom wykonywanie władzy rodzicielskiej nad synami zgodnie z pisemnym porozumieniem z dnia [...] r, w którym uzgodniono, że skarżąca będzie pobierała całość świadczeń 300+. Nadto, wskazała na naruszenie art. 81a kpa. Podniosła, że wniosek złożyła w dobrej wierze, za zgodą ojca dzieci, a pobrane świadczenie spożytkowała zgodnie z celem na wyprawki dla dzieci. Jednakże zaskarżoną decyzją odwołania nie uwzględniono. Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, Kolegium po zacytowaniu treści §§ 4, 5, 10 i 31 cyt. rozp., stwierdziło bowiem, że zgodnie z wyrokiem Sądu i przywołanym w nim porozumieniem stron, małoletnie dzieci pozostają pod opieką na przemienną obydwojga rozwiedzionych rodziców, którzy sprawują ją w porównywalnych i powtarzających się okresach. Zatem z mocy § 5 ust. 2 rozp., kwotę świadczenia "Dobry start" ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy przysługującego świadczenia. Przepis ten jest jasny i nie powoduje trudności interpretacyjnych. Stąd nie jest uprawnione korzystanie z innych rodzajów wykładni niż językowa (gramatyczna). Zatem skarżącej przysługiwała tylko połowa kwoty świadczenia, niezależnie od treści zawartego porozumienia. Przyjęcie innego stanowiska pozostawałoby w sprzeczności z przepisami. Stąd też zdaniem Kolegium, przyznane świadczenie w połowie wysokości jest nienależne i podlega zwrotowi. W skardze do sądu administracyjnego skarżąca zarzuciła naruszenie: 1) art. 7, art. 7a, art. 8 § 1, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80 i art. 81a § 1 kpa, 2) § 5 ust. 2 rozp.. Ponawiając dotychczasową argumentację skarżąca podniosła, że wbrew stanowisku organów administracji w wyroku rozwodowym nie orzeczono o sprawowaniu opieki na przemiennej. W aktualnym stanie prawnym, brak też definicji tego pojęcia. Stąd też wątpliwości w tym względzie winny być interpretowane na jej korzyść, zwłaszcza że ojciec dzieci zaakceptował jej starania o wypłatę całości świadczenia. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga musiała odnieść skutek, aczkolwiek nie wszystkie podniesione w niej zarzuty należało podzielić. Prawidłowo organy obydwu instancji uznały, że skarżąca na mocy wyroku rozwodowego, którego integralną częścią stało się przywołane wyżej porozumienie, sprawuje opiekę naprzemienną nad synami. Nie budzi żadnych wątpliwości, że opieka nad synami sprawowana jest przez oboje rodziców w porównywalnych i powtarzających się okresach, jak to przewiduje § 5 ust. 2 rozp. wyżej powołanego. W świetle harmonogramu opieki, podczas roku szkolnego ojciec będzie sprawował opiekę nad synami w tygodniach parzystych, natomiast skarżąca jako matka - w tygodniach nieparzystych. Ustalono też szczegółowy harmonogram opieki podczas wakacji, ferii zimowych, dni świątecznych i świąt rodzinnych. Mianowicie: ferie zimowe - każdy z rodziców tydzień, wakacje - po dwa tygodnie naprzemiennie, święta - naprzemiennie każdy dzień. W treści harmonogramu użyto też wprost określenia "piecza naprzemienna". W wyroku rozwodowym powierzono wykonywanie władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom zgodnie z porozumieniem z dnia [...] r. Co więcej, skarżąca nie miała żadnych wątpliwości, że świadczenie 500+ oraz 300+, przysługuje w takiej sytuacji obojgu rodzicom, skoro takie postanowienie zawarto w pkt IV ppkt 4 porozumienia, ustalając, że całość świadczenia, przysługującego na syna, będzie pobierała matka. Nie ma zaś prawnego znaczenia fakt, że miejsce zamieszkania syna określono u skarżącej. Z mocy art. 26 Kodeksu cywilnego, można uznać tylko jedno miejsce zamieszkania w danym okresie. Sposób sprawowania opieki odpowiada zatem wprost unormowaniu, zawartemu w art. 5 ust. 2a ustawy, zatem w niniejszej sprawie nie ma zastosowania art. 7a § 1 i art. 81a § 1 kpa. Rozważenia jednak wymagało, czy w drodze porozumienia rodziców dopuszczalna jest modyfikacja przepisu prawa, który stanowi jednoznacznie, że w przypadku opieki naprzemiennej kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty. Zdaniem składu orzekającego, wobec zawarcia przez rodziców porozumienia co do sposobu sprawowania władzy rodzicielskiej i pieczy nad dzieckiem, które stało się integralną częścią wyroku sądu powszechnego, organy administracji nie są uprawnione do negowania ustaleń w tym zakresie. Celem świadczenia "Dobry start" jest bowiem pokrycie wydatków w związku z rozpoczęciem roku szkolnego (§ 4 ust. 2 rozp.). Mając na uwadze cel świadczenia oraz jego wysokość (300 zł), w ocenie sądu administracyjnego dopuszczalne jest zawarcie porozumienia w tej kwestii. Wszak skarżąca występując o świadczenie działała w zaufaniu do organów Państwa. Interes społeczny w żadnej mierze nie stał też w sprzeczności z jej słusznym interesem, o ile ojciec dziecka dostosował się do treści porozumienia i nie wystąpił o świadczenie w przedmiotowym okresie. Istotne jest bowiem jedynie to, czy łączna kwota świadczenia wynosi 300 zł. Do takiej bowiem kwoty Państwo partycypuje w wydatkach na wychowanie dziecka. Pozbawienie pełnego świadczenia w okolicznościach niniejszej sprawy w wyniku literalnej wykładni § 5 ust. 2 rozp., narusza zatem konstytucyjne zasady uwzględnienia dobra rodziny (art. 71 ust. 1 zd. 1 Konstytucji RP) oraz ochrony praw dziecka (art. 72 ust. 1 Konstytucji RP). Stąd też w niniejszej sprawie należało zastosować celowościową wykładnię tego przepisu, gdyż żadne wartości chronione konstytucyjnie nie przemawiają za innym rozwiązaniem zaistniałej sytuacji. Nadto, organy administracyjne nie wskazały precyzyjnie, który z przypadków nienależnie pobranego świadczenia zachodzi w niniejszej sprawie. Zgodnie z § 31 ust. 2 pkt 1 i 2 rozp., za nienależnie pobrane świadczenie "Dobry start", uważa się świadczenie wypłacone na podstawie fałszywych oświadczeń lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie (co w niniejszej sprawie nie miało miejsca z uwagi na treść zawartego porozumienia przez rodziców), bądź też świadczenie wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia. Wystąpienie przypadku z § 31 ust. 2 pkt 2 rozp. wymaga jednak wyjaśnienia, czy ojciec dzieci złożył wniosek o przyznanie przedmiotowego świadczenia. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje organów obydwu instancji jako wydane z naruszeniem prawa materialnego oraz bez wyjaśnienia okoliczności sprawy (art. 7 kpa) na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.). Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie zarządzenia nr 31 Prezesa WSA w Gliwicach oraz art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji winien zatem ustalić, czy ojciec dzieci uzyskał świadczenie "Dobry start" w przedmiotowym okresie i w jakiej wysokości. O podanie tej informacji należy zwrócić się do właściwej gminy po zobowiązaniu skarżącej do podania adresu zamieszkania (zgodnie z jej deklaracją w toku postępowania). Dopiero po wyjaśnieniu powyższej okoliczności możliwe będzie rozstrzygnięcie sprawy przy uwzględnieniu stanowiska Sądu co do wykładni § 5 ust. 2 rozp. mr