I OSK 1585/07

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Kacprzak Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędzia WSA del. do NSA Maria Werpachowska Protokolant Kamil Wertyński po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 16 maja 2007 r. sygn. akt II SA/Gl 59/07 w sprawie ze skargi B.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie przejęcia gospodarstwa rolnego oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 16 maja 2007 r., sygn. akt II SA/Gl 59/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] listopada 2003 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie przejęcia gospodarstwa rolnego. W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd wskazał na następujący stan faktyczny i prawny sprawy: Naczelnik Gminy w Kroczycach po rozpoznaniu wniosku B. S., decyzją nr [...] z dnia [...] września 1979 r., na podstawie art. 2 ust. 2 i art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32 poz. 140), orzekł o przejęciu posiadanego przez nią, położonego we wsi Siedliszowice gospodarstwa rolnego bez zabudowań na własność Państwa w zamian za rentę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie decyzją z dnia [...] września 2006 r. nr [...] odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w Kroczycach z dnia [...] września 1979 r., stwierdzając w uzasadnieniu, iż nie dopatrzyło się w decyzji tej rażącego naruszenia prawa oraz uznając, że zarzut B. S., iż swój wniosek o przejęcie gospodarstwa rolnego złożyła pod wpływem błędu, nie może być rozważany i rozstrzygany w postępowaniu administracyjnym. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie decyzją z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] utrzymało w mocy swoją decyzję z dnia [...] września 2006 r. uznając, iż nie zwiera ona wad, które przemawiałby za jej uchyleniem. Na tę decyzję córka skarżącej, G. S. - będąca jej pełnomocnikiem, złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach podnosząc, iż w chwili wydawania decyzji przez Naczelnika Gminy Kroczyce o przejęciu przez Państwo gospodarstwa w rzeczywistości obydwie córki mieszkały z matką i wyrażały zamiar przejęcia gospodarstwa. Nie były jednak w stanie przeciwstawić się arbitralnej i niezgodnej z prawem decyzji, którą Naczelnik Gminy wymusił przekazanie gospodarstwa. Wskazano ponadto, że ówczesna dokumentacja poświadcza nieprawdę co do okoliczności faktycznych, bowiem mowa w niej o przejęciu gospodarstwa z tytułu renty, podczas gdy skarżąca spełniała warunki do emerytury. Wyrokiem z dnia 16 maja 2007 r., sygn. akt II SA/Gl 59/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] listopada 2003 r., wskazując, że stwierdzenie nieważności decyzji może mieć miejsce tylko wtedy, gdy decyzja w sposób niewątpliwy dotknięta jest przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a., a w niniejszej sprawie strona nie wyjaśniła, na czym miałaby polegać tego rodzaju nieważność decyzji z mocy prawa. Sąd podkreślił, że kwestionowana decyzja Naczelnika Gminy w Kroczycach z dnia [...] września 1979 r. orzekająca o przejęciu należącego do B. S. gospodarstwa rolnego na własność Państwa w zamian za rentę, została wydana w związku ze złożonym w tej sprawie wnioskiem B. S. z dnia 23 kwietnia 1979 r., w pełni spełniając żądanie wniosku. Wbrew bowiem podnoszonym przez stronę tezom, iż to Naczelnik Gminy fałszywie podał, że córki skarżącej mieszkają w mieście i nie chcą przejąć gospodarstwa, w rzeczywistości to ona sama okoliczności takie we wniosku podała i ich prawdziwość potwierdziła własnoręcznym podpisem. Sąd pierwszej instancji wskazał ponadto, że zgodnie z art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin, w razie braku następców lub gdy następca nie spełnia warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego albo odmówił jego przejęcia, gospodarstwo rolne na wniosek rolnika przejmuje Państwo. W związku z tym, zdaniem Sądu, kwestionowana decyzja z 1979 r., wobec treści złożonego wniosku potwierdzającego odmowę przejęcia gospodarstwa przez mieszkające w mieście córki, nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa, nie można także dopatrzyć się w niej podniesionych przez skarżącą wad, które powodowałyby jej nieważność z mocy prawa. Na marginesie, Sąd wrócił uwagę, że wydana przez Naczelnika Gminy Kroczyce decyzja o przejęciu gospodarstwa w zamian za rentę w okresie od 1979 r. do roku 2004 r., tj. przez 25 lat także i skarżącą w pełni satysfakcjonowała, bowiem w żadnym trybie nie kwestionowała jej prawidłowości i faktu odzwierciedlenia w niej złożonego żądania. Faktu przekazania gospodarstwa Państwu a nie następczyniom nie kwestionowały także przez wskazane lata córki skarżącej. Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę kasacyjną złożyła B. S., wnosząc o zmianę wyroku Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Gliwicach i stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy Kroczyce z dnia [...] września 1979r. nr [...] w sprawie przejęcia gospodarstwa rolnego, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach oraz zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: "1. naruszenie przepisów o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w stopniu mającym istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku w rozumieniu art. 174 pkt 2 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a konkretnie: 2. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie a konkretnie: - art. 2 ust. 2 i art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin poprzez nieuwzględnienie w ocenie stanu faktycznego, iż skarżąca miała następców prawnych spełniających warunki do przejęcia gospodarstwa rolnego," W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że materiał dowodowy zebrany w toku niniejszego postępowania pozwala na przyjęcie, iż decyzja Naczelnika Gminy Kroczyce z dnia [...] września 1979r. została podjęta z rażącym naruszeniem przepisów prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Skarżąca wskazała, że zgodnie z art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin, przejęcie gospodarstwa rolnego w zamian za otrzymanie świadczeń emerytalnych na rzecz Skarbu Państwa następowało przy spełnieniu określonych w ustawie warunków, w tym przy braku następców lub gdy następca nie spełniał warunków do przejęcia tego gospodarstwa, albo odmówił jego przejęcia. Zwrócono uwagę, że B. S. miała następców prawnych, którzy spełnili przesłanki do przejęcia gospodarstwa rolnego, gdyż córki skarżącej mieszkały wtedy stale w przejmowanym gospodarstwie. Poza tym jedna z córek - G. S. w chwili wydawania decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego miała kwalifikacje rolnicze potrzebne do prowadzenia gospodarstwa. W związku z tym, zdaniem skarżącej, należy stwierdzić, że nie zostały wobec niej spełnione warunki niezbędne do przejęcia gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa. Podniesiono ponadto, ze wydanie decyzji nastąpiło w tragicznym dla rodziny momencie, bowiem krótko po śmierci syna skarżącej, kiedy nie żył już jej mąż. Dlatego też skarżąca nie podjęła żadnych działań zmierzających do zakwestionowania prawidłowości tej decyzji, tym bardziej, iż była poinformowana przez ówczesnego Naczelnika Gminy, że przejęcie przez córki gospodarstwa rolnego nie było możliwe. Podkreślono, że skarżąca złożyła wniosek o przejęcie gospodarstwa działając w zaufaniu do tego oświadczenia urzędnika państwowego. Autor skargi kasacyjnej wskazał, że organ administracyjny w niniejszej sprawie nie przeprowadził dowodu z przesłuchania świadków - byłych pracowników Urzędu Gminy w Kroczycach, na okoliczność jawnie bezprawnych działań byłego Naczelnika Gminy związanych z przejęciem na Skarb Państwa gospodarstwa skarżącej, o co wnioskowała skarżąca. Podniesiono, że pomimo, iż Naczelnik znał sytuację rodzinną B. S., to przyjął jej niezgodne z prawdą oświadczenie stanowiące, że jej dzieci nie zamieszkują wraz z nią. W ocenie wnoszącego skargę kasacyjną postępowanie ówczesnego Naczelnika stanowiło naruszenie prawa, a nadto było wykorzystaniem tragicznej sytuacji, w jakiej znalazła się skarżąca. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do art. 176 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - zwanej dalej p.p.s.a.) skarga kasacyjna powinna w szczególności zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Należy przede wszystkim wskazać konkretny przepis (przepisy) prawa materialnego lub procesowego, który w ocenie wnoszącego tę skargę został naruszony przez sąd administracyjny pierwszej instancji. Z kolei przepis art. 174 p.p.s.a. dopuszcza dwie podstawy kasacyjne: - naruszenie (przez sąd - art. 173 § 1) prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1), - naruszenie (przez sąd) przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Dopełnienie wymogu wskazania podstaw skargi kasacyjnej zakreślonych w powołanym przepisie art. 174 p.p.s.a. jest konieczne, ponieważ wyznacza granice skargi kasacyjnej, którymi jest związany Naczelny Sąd Administracyjny (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Przytoczenie podstawy kasacyjnej musi być precyzyjne, gdyż - z uwagi na związanie sądu kasacyjnego granicami skargi kasacyjnej - Naczelny Sąd Administracyjny może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone. Nie jest natomiast władny badać, czy sąd administracyjny pierwszej instancji nie naruszył innych przepisów (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 października 2000 r., sygn. IV CKN 1518/00, publ. OSNC 2001, nr 3, poz. 39 i Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 sierpnia 2004 r., sygn. FSK 299/04, niepublikowane). Sąd nie może bowiem zastępować strony i precyzować, czy uzupełniać przytoczonych podstaw kasacyjnych. Należy przy tym podkreślić, że przy sporządzaniu skargi kasacyjnej wprowadzono tzw. przymus adwokacki, dotyczący także radców prawnych, a w sprawach obowiązków podatkowych - doradców podatkowych (art. 175 § 1 i 3 p.p.s.a.), aby nadać temu środkowi odwoławczemu charakter pisma o wysokim stopniu sformalizowania, gdy chodzi o wymagania dotyczące podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, jako istotnych elementów konstrukcji skargi kasacyjnej. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, iż pełnomocnik skarżącej niezbyt precyzyjnie powołał się na podstawy kasacyjne wymienione w przepisie art. 174 p.p.s.a., co jednakże nie uniemożliwiło rozpoznania sprawy. Przedmiotem postępowania w sprawie był wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach oddalający skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w Kroczycach z dnia [...] września 1979 r. nr [...] o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa położonego we wsi Siedliszowice gospodarstwa rolnego bez zabudowań na własność Państwa w zamian za rentę. Wniosek o stwierdzenie nieważności wyżej opisanej decyzji złożyła B. S. - była właścicielka przedmiotowego gospodarstwa rolnego - dopiero w 2004 r., a więc 25 lat po uprawomocnieniu się decyzji Naczelnika Gminy Kroczyce. Stosownie do treści art. 156 § 1 k.p.a. wniosek o stwierdzeniu nieważności decyzji można oprzeć na następujących podstawach: 1. decyzja została wydana z naruszeniem przepisów o własności. 2. wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, 3. dotyczy sprawy przed uprzednio rozstrzygniętej inną decyzją administracyjną, 4. została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie 5. była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały, 6. w razie jej wykonania wywołałby czyn zagrożony karą, 7. zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa. Z uwagi na upływ czasu zgodnie z treścią art. 156 § 2 k.p.a. przedmiotem rozważań mogły być jedynie przyczyny o jakich mowa w art. 156 § 1 ust. 2, 5 i 6. Słusznie zauważa Sąd pierwszej instancji, iż żadna z wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. przyczyn nie wystąpiła w sprawie, zwłaszcza, że sama strona precyzyjnie nie wyjaśniła, na czym miałaby polegać tego rodzaju nieważność decyzji z mocy prawa. Zgromadzony w sprawie materiał dokumentacyjny wskazuje, że kwestionowana decyzja Naczelnika Gminy w Kroczycach z dnia [...] września 1979 r. orzekająca o przejęciu należącego do B. S. gospodarstwa rolnego na własność Państwa w zamian za rentę, została wydana w związku ze złożonym w tej sprawie wnioskiem z dnia 23 kwietnia 1979 r. i w pełni spełniała żądanie wniosku. Ponad wszelką wątpliwość Naczelnik Gminy Kroczyce był upoważniony do wydania decyzji o przejęciu gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa a nadto powołał się na przepisy prawa materialnego. W aktach sprawy brak jest natomiast dowodów na to, iż to Naczelnik Gminy fałszywie podał, że córki skarżącej mieszkają w mieście i nie chcą przejąć przedmiotowego gospodarstwa. Faktycznie, jak wskazuje na to znajdujący się w aktach sprawy wniosek, to sama wnosząca skargę kasacyjną powołała się w jego treści na wyżej opisane okoliczności i potwierdziła ich prawdziwość własnoręcznym podpisem. W związku z tym trafnie przyjęto, że kwestionowana decyzja z 1979 r., wobec treści złożonego wniosku potwierdzającego odmowę przejęcia gospodarstwa przez mieszkające w mieście córki, nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Nie można także dopatrzyć się w jej treści podniesionych przez skarżącą wad, które powodowałyby jej nieważność z mocy prawa. W tych okolicznościach podnoszone w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 2 ust. 2 i art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin, nie mogły zostać uznane za trafne. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny uznając, iż zaskarżony wyrok nie narusza prawa, na mocy art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną