II SA/Rz 940/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa Sędziowie NSA Stanisław Śliwa AWSA Maria Mikolik /spr./ Protokolant specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi W. R. na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia 30 maja 2022 r. nr O-III.621.1.29.2022 w przedmiocie odmowy wymeldowania z pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza [...] z dnia 25 kwietnia 2022 r. nr SOiO.5343.1.5.2021.AŁ; II. zasądza od Wojewody Podkarpackiego na rzecz skarżącej W. R. kwotę 100 zł /słownie: sto złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. UZASADNIENIE II SA/Rz 940/22 UZASADNIENIE Przedmiotem skargi W. R. (dalej: Skarżąca) jest decyzja Wojewody Podkarpackiego z 30 maja 2022 r. nr O-III.621.1.29.2022, utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza [...] z 25 kwietnia 2022 r. nr SOiO.5343.1.5.2021.AŁ orzekającą o odmowie wymeldowania z pobytu stałego A. R. (dalej powoływany również jako: Uczestnik). Jak wynika z akt sprawy, 24 czerwca 2021 r. W. R. złożyła wniosek o wymeldowanie Ż. R. (matki A. R.), A. R., W. R. (brata A. R.) z pobytu stałego z adresu: [...]. We wniosku podała, że A. R. około 2013 r. opuścił przedmiotowy dom, nie uczestniczył w wydatkach związanych z nieruchomością oraz nie pomagał właścicielce domu, którą jest Skarżąca. Burmistrz [...], decyzją z [...] listopada 2021 r. nr [...] orzekł o wymeldowaniu A. R. z pobytu stałego pod ww. adresem. Następnie po rozpatrzeniu odwołania, Wojewoda Podkarpacki decyzją z [...].12.2021 r. nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu, Burmistrz decyzją z 25 kwietnia 2022 r. nr SOiO.5343.1.5.2021.AŁ odmówił wymeldowania z pobytu stałego A. R. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że w przedmiotowej sprawie nie budzi wątpliwości fakt, że A. R. nie opuścił miejsca pobytu stałego. Bez wątpienia odbywa on obecnie [...], jednak do lokalu pod ww. adresem będzie powracał po każdym [...]. A. R. deklaruje również wolę powrotu do lokalu po zakończeniu odbywania [...]. W ocenie organu I instancji o trwałości opuszczenia miejsca pobytu stałego świadczy nie tylko długotrwałe nieprzebywanie pod wskazanym adresem, ale również zamiar założenia w nowym miejscu ośrodka swoich życiowych spraw rodzinnych, majątkowych i osobistych, co wiąże się z zerwaniem więzi z dotychczas zajmowanym lokalem i brakiem woli powrotu do niego. A. R., po opuszczeniu [...] zamierza zamieszkać pod ww. adresem, zatem w przedmiotowej sprawie nie można mówić o zerwaniu więzi z dotychczasowym miejscem zameldowania. Od powyższej decyzji Skarżąca złożyła odwołanie, w którym wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i rozstrzygnięcie sprawy zgodnie z żądaniami wniosku inicjującego postępowanie, tj. wymeldowanie A. R. z pobytu stałego z jej domu. W odwołaniu Skarżąca zarzuciła naruszenie: – art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.; dalej: k.p.a.), polegające na przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodów, poprzez ocenę wiarygodności wyjaśnień A. R., dokonaną z naruszeniem wskazań doświadczenia życiowego, co doprowadziło do niezasadnego uznania, że A. R. stale zamieszkiwał w przedmiotowej nieruchomości, dokonywał bieżących opłat związanych z tą nieruchomością, a także zamierza w niej zamieszkiwać po [...]; – art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2021 r., poz. 510 z późn. zm.; dalej: ustawa o ewidencji ludności), poprzez jego niewłaściwą wykładnię, polegające na przyjęciu, że [...] nie stanowi opuszczenia miejsca pobytu stałego, rozumianego jako przesłanka wymeldowania. Po rozpatrzeniu odwołania Skarżącej, Wojewoda Podkarpacki decyzją z 30 maja 2022 r. nr O-III.621.1.29.2022, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 35 oraz art. 5 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności, utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Wojewoda wyjaśnił, że w trakcie postępowania administracyjnego ustalono, że Skarżąca jest właścicielką nieruchomości obejmującej działkę nr [...] wraz z położonym na niej budynkiem mieszkalnym pod adresem: [...]. A. R. mieszkał w przedmiotowym budynku wraz ze Skarżącą i w tym czasie dokonał remontu w ww. budynku, który został sfinansowany przez rodziców A. R., gdyż Skarżąca zapewniła wnuka, że ma on zapewniony pobyt w jej domu aż do śmierci. Organ II instancji wskazał ponadto, że zamieszkanie A. R. w przedmiotowym budynku nie było ciągłe, gdyż przebywał on również w innych lokalach oraz [...] (pierwszy w [...] r., drugi w [...] r.), jednak po zakończeniu w nich pobytu zawsze powracał do budynku pod ww. adresem. Aktualnie A. R. ponownie przebywa w [...], podczas [...] miał przy sobie klucze do ww. budynku, które przekazał swojej matce. Wojewoda podał, że ww. budynek jest zaniedbany, brak w nim gazu oraz wody. W budynku znajduje się motor i skuter A. R. Skarżąca aktualnie nie mieszka w ww. budynku. Organ odwoławczy wyjaśnił, że Skarżąca wskazała, że jej wnuk między pobytami w zakładzie nie mieszkał w jej domu w sposób ciągły, natomiast A. R. wskazał, że dom jego babki jest jego domem rodzinnym, w którym mieszkał od urodzenia i po opuszczeniu [...] uda się do ww. budynku. Powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne, Wojewoda wskazał, że sama zmiana miejsca pobytu konkretnej osoby spowodowana odbywaniem kary pozbawienia wolności w [...] nie jest okolicznością, która przesądza o konieczności wymeldowania takiej osoby w każdym przypadku. Trwałość opuszczenia nie zależy wyłącznie od długości [...], aczkolwiek tylko najwyższy wymiar [...] w zasadzie przesądza o definitywności opuszczenia miejsca pobytu. Decydujące znaczenie ma, gdzie osoba miała swoje centrum życiowe przed [...], jaką utrzymuje więź z lokalem i osobami w nim zamieszkującymi, czy korzysta z przepustek i czy wówczas przebywa w lokalu, czy nadal dysponuje kluczami do lokalu. Pozbawienie osoby [...] możliwości powrotu do mieszkania przez wymianę zamków w drzwiach, oddanie większości rzeczy osobom bliskim przy braku podjęcia przez zainteresowanego jakichkolwiek działań prawnych w celu przywrócenia dotychczasowej sytuacji, świadczy o trwałości opuszczenia lokalu. W oparciu o orzecznictwo oraz zgromadzony materiał dowodowy, Organ II instancji stwierdził, że A. R. nie opuścił w rozumieniu art. 35 w związku z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o ewidencji ludności swojego miejsca pobytu stałego w budynku mieszkalnym pod ww. adresem. Fakt zamieszkiwania ww. osoby w tym budynku do czasu [...] i następującego po tym [...] potwierdzili poza samym zainteresowanym także inni świadkowie. Zdaniem Wojewody z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby A. R. miał jakieś inne centrum życiowe, niż budynek pod ww. adresem, a nawet jeśli A. R. przebywał w innych lokalach lub budynkach, to i tak zawsze wracał do ww. budynku, który traktował, jako swój dom rodzinny i przez pewien czas mieszkał w tym budynku ze swoją życiową partnerką. W ocenie Wojewody zaskarżona decyzja nie narusza przepisu art. 35 ustawy o ewidencji ludności, ani żadnych innych przepisów prawa. Podnoszone przez Skarżącą zarzuty nie mają wpływu na treść rozstrzygnięcia wydanego przez organ odwoławczy, a decyzja administracyjna kończąca sprawę nie może opierać się na subiektywnym przekonaniu strony, jeśli nie jest ono wysnute z przeprowadzonych dowodów. W. R. wniosła skargę na ww. decyzję Wojewody Podkarpackiego z 30 maja 2022 r. nr O-III.621.1.29.2022, w której zarzuciła naruszenie: ­ art. 35 ustawy o ewidencji ludności, poprzez jego niewłaściwą wykładnię, polegającą na przyjęciu, że odbywanie [...] nie stanowi opuszczenia miejsca pobytu stałego, rozumianego jako przesłanka wymeldowania; ­ art. 27 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, poprzez odmowę wymeldowania A. R. z pobytu stałego, podczas gdy w tym samym czasie faktycznym miejscem jego pobytu stałego jest [...], w którym odbywa on [...]; ­ art. 28 ust. 4 ustawy o ewidencji ludności, poprzez odmowę wymeldowania A. R. z pobytu stałego, stanowiące utrzymywanie fikcji ewidencyjnej, pomimo bezspornej okoliczności, że faktycznym miejscem stałego pobytu A. R. jest [...], w którym odbywa on [...]. Wobec tak sformułowanych zarzutów Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza [...] z 25 kwietnia 2022 r. nr SOiO.5343.1.5.2021.AŁ z powodu wskazanych naruszeń prawa, które miały istotny wpływ na wynik sprawy oraz zasądzenie od organu na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi Skarżąca powołała się na art. 35 ustawy o ewidencji ludności, z którego wynika, że przesłanką wymeldowania z pobytu stałego jest opuszczenie miejsca pobytu. Zdaniem Skarżącej przepis ten nie ustanawia dodatkowych warunków co do okoliczności opuszczenia tego miejsca, co jest spójne z celem ustawy, jakim jest prowadzenie ewidencji odzwierciedlającej rzeczywisty stan faktyczny. Skarżąca podała, że dokładna analiza orzecznictwa prowadzi do wniosku, że opuszczenie miejsca pobytu z uwagi na konieczność odbywania [...] stanowi przesłankę wymeldowania, niezależnie od woli osoby, która ma zostać wymeldowana. Podniosła, że w przedmiotowej sprawie do opuszczenia budynku doszło na podstawie [...], na podstawie którego A. R. [...]. Skarżąca wyjaśniła, że jej wnuk nie czyni żadnych starań o zachowanie nieruchomości w stanie pozwalającym na stałe zamieszkiwanie, nawet przy uwzględnieniu faktu, że [...]. W toku postępowania nie wykazano, aby choćby próbował podjąć jakiekolwiek działania, aby ktokolwiek w jego imieniu podjął jakiekolwiek zmierzające do tego czynności. W odpowiedzi na skargę, Wojewoda Podkarpacki wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i wskazując, że jego zdaniem A. R. po [...] ma prawo wrócić do budynku pod adresem: [...], a w konsekwencji należy uznać, że ma on prawo do posiadania zameldowania na pobyt stały w tym budynku. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022r., poz. 329 ze zm., dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a.). Co do zasady Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 P.p.s.a.). Po rozpoznaniu sprawy w wyżej wskazanych granicach Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem organy I oraz II instancji dokonały błędnej wykładni art. 35 ustawy o ewidencji ludności w ramach oceny, czy w niniejszej sprawie zostały spełnione przesłanki do wymeldowania A. R. z pobytu stałego. Zgodnie z art. 35 ustawy o ewidencji ludności, organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1 [właściwy ze względu na położenie nieruchomości], wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2 [podmiot dysponujący tytułem prawnym do lokalu], decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Jak stanowi art. 25 ust. 1 ww. ustawy, pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Z brzmienia art. 35 ustawy o ewidencji ludności wynika, że przesłanką decydującą o pozytywnym rozpatrzeniu przez organ wniosku o wymeldowanie osoby z pobytu stałego jest fakt opuszczenia przez tę osobę miejsca pobytu stałego bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się. Wymaganą prawem przesłankę wymeldowania stanowi zatem ustanie pobytu w lokalu, oznaczające faktyczne nieprzebywanie w lokalu. Chodzi zatem o sytuację, w której osoba fizyczna nie przebywa już w lokalu, w którym miała poprzednio zorganizowane centrum życiowe. W niniejszej sprawie ustalono, że A. R. po raz ostatni przebywał w spornym budynku pod adresem [...] w dniu 28 maja 2021r., kiedy to został [...] przez [...] z powodu [...]. Od tego czasu nie powrócił do miejsca swego zameldowania, gdyż przebywa w [...] najpierw w związku z [...] a obecnie z powodu [...]. Koniec [...] przypada na dzień [...]., zgodnie z informacją znajdującą się w aktach sprawy. Organy I oraz II instancji uznały, że nie zachodzą podstawy do wymeldowania ww. osoby z pobytu stałego, gdyż A. R. przebywał w ww. budynku do czasu [...] przez [...] a ponadto deklaruje on, że po opuszczeniu [...] uda się pod sporny adres. Wojewoda wskazywał, że nawet gdy A. R. przybywał w okresie przed ostatnim [...] w innych lokalach, to jednak zawsze wracał do przedmiotowego budynku, który traktował jako swój dom rodzinny. Zdaniem Wojewody, z akt sprawy nie wynika, aby A. R. miał jakieś inne centrum życiowe niż budynek pod adresem [...]. O zaistnieniu podstaw do wymeldowania danej osoby decyduje opuszczenie miejsca stałego pobytu w sposób dobrowolny i trwały. Jednakże w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że opuszczenie miejsca stałego pobytu na skutek odbywania kary pozbawienia wolności należy traktować na równi z opuszczeniem lokalu w sposób dobrowolny. Wskazuje się, że w przypadku zmiany miejsca pobytu spowodowanej pobytem w [....] nie wymaga się dobrowolności opuszczenia miejsca zamieszkania, co jest zrozumiałe, gdyż zmianie tej nie towarzyszy dobrowolność (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 11 kwietnia 2013 r. II OSK 2407/11; z dnia 10 grudnia 2014 r. II OSK 1236/13). Ocena, czy wystąpiła dobrowolność opuszczenia lokalu, pozbawiona jest uzasadnienia, jeśli dana osoba, nie wskutek bezprawnego postępowania innych osób, lecz wskutek własnych [...] działań, została [....] przez [...] i opuszczenie przez nią lokalu jest konsekwencją wywołanego przez jej działania [...] i [...]. W przypadku bowiem zmiany miejsca pobytu spowodowanej [....], nie wymaga się ustalania dobrowolności opuszczenia miejsca zamieszkania. Takiej zmianie miejsca pobytu, nie towarzyszy bowiem dobrowolność. Taka sytuacja (pobyt w [...]) nie stanowi przeszkody do wymeldowania. Opuszczenie bowiem lokalu jest zdarzeniem spowodowanym i zawinionym przez osobę [...] (por. wyrok NSA z dnia 26 września 2007 r., sygn. akt II OSK 1251/06). W ocenie Sądu w sprawie niniejszej należało wziąć pod uwagę, że choć Skarżący przed [...] mieszkał w spornym budynku, to jednak nie posiada on żadnego tytułu prawnego do nieruchomości. Skarżąca, jak wynika z odpisu księgi wieczystej jest jedynym właścicielem nieruchomości, na której znajduje się budynek, w którym zamieszkiwał A. R. Sam budynek jest zaniedbany, nie ma w nim gazu, ani wody, innych mediów a nawet kaloryferów i pieca. Przedmioty znajdujące się wewnątrz budynku również są zniszczone. Na terenie nieruchomości znajduje się co prawda motor i skuter A. R., jednak podczas oględzin w dniu 5 kwietnia 2022r. nie ujawniono żadnych jego osobistych rzeczy. Uczestnik postępowania deklarował zamiar powrotu do domu, po zakończeniu odbywania [...]. A. R. starał się więc wykazać, że opuszczenie przez niego spornego budynku nie miało trwałego charakteru. Dla oceny tej kwestii istotne znaczenie ma jednak to, czy ww. Uczestnik postępowania ma obiektywną możliwość powrotu do ww. budynku. Decydujące znaczenie ma fakt, że A. R. nie dysponuje żadnym tytułem prawnym do spornej nieruchomości. Nie łączą go więc żadne prawne więzy z tym lokalem. Przedmiotowa nieruchomość stanowi własność W. R., która w toku postępowania prezentowała konsekwentne stanowisko sprzeciwiające się powrotowi Uczestnika do lokalu. Wskazywała we wniosku inicjującym przedmiotowe postępowanie, że mimo jej sprzeciwu A. R. pojawiał się w domu, choć jego zamiarem nie było zamieszkiwanie w nim lecz znalezienie miejsca na założenie plantacji [....]. Prowadził hulaszczy tryb życia, przychodził do niej w celu uzyskania środków do życia i nierzadko stosując [...] a także w celu ukrycia się przed [...], ponieważ od [...] grudnia 2019r. [...]. W ocenie Sądu brak tytułu prawnego do nieruchomości, połączony z wyraźnym sprzeciwem jedynego właściciela nieruchomości na powrót do budynku wskazuje na brak obiektywnej możliwości na powrót do lokalu. Powyższe oznacza, że opuszczenie budynku 28 maja 2021r, miało w realiach niniejszej sprawy charakter trwały (por. wyrok WSA w Krakowie z 30 czerwca 2022 r., III SA/Kr 1605/21, LEX nr 3368039). Należało również wziąć od uwagę stan nieruchomości, ujawniony w trakcie oględzin w dniu 5 kwietnia 2022r. Wskazuje on, że budynek nie nadaje się do zamieszkania z uwagi na brak jakichkolwiek mediów, czy też brak możliwości jego ogrzania z powodu braku pieca i kaloryferów. Brak rzeczy osobistych, należących do A. R. (poza skuterem i motorem) nie wskazuje, aby utrzymywał on realną więź z lokalem. Właścicielka nieruchomości wprost sprzeciwia się powrotowi do budynku, który nie nadaje się do zamieszkania. Podkreślić należy, że celem decyzji o wymeldowaniu jest doprowadzenie do zgodności faktycznego miejsca pobytu osoby z miejscem rejestracji, ma ona charakter ewidencyjny, służy jedynie aktualizacji i doprowadzeniu do zgodności pomiędzy miejscem zamieszkania, a miejscem zameldowania. Decyzja ta nie prowadzi do powstania, ani też do zmiany stosunków prawnorzeczowych dotyczących danego lokalu mieszkalnego. Odmowa wymeldowania A. R. stanowiłaby utrzymanie stanu fikcyjnego, który nie ma odzwierciedlenia w stanie rzeczywistym, skoro Uczestnik faktycznie nie przebywa w spornym lokalu mieszkalnym i nie posiada prawnej możliwości powrotu do niego (por. wyrok NSA z dnia 15 kwietnia 2015 r. sygn. akt II OSK 2169/13, powołane orzeczenia dostępne w bazie CBOSA na stronie; http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu przedstawione powyżej okoliczności wprost wskazują, że zostały spełnione przesłanki do wymeldowania A. R. z pobytu stałego pod wyżej wskazanym adresem na podstawie art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Organy I oraz II instancji odmawiając wymeldowania A. R. z pobytu stałego naruszyły art. 35 ustawy o ewidencji ludności, poprzez jego błędne zastosowanie, które miało wpływ na wynik sprawy. W związku z powyższym na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z at. 135 P.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję wraz z decyzją Burmistrza [...] z 25 kwietnia 2022r. Na podstawie art. 200 P.p.s.a. Sąd zasądził na rzecz Skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego, stanowiących równowartość uiszczonego wpisu do skargi.