I OSK 952/19

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Anna Wesołowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...],[...],[...],[...],[...],[...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 16 listopada 2018 r., sygn. akt II SA/Gl 658/18 w sprawie ze skargi [...],[...],[...],[...],[...],[...] na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 16 listopada 2018 r. oddalił skargę [...],[...],[...],[...],[...],[...] (Skarżący) na decyzję Wojewody Śląskiego (Wojewoda) z 21 maja 2018 r. w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Skarżący zaskarżyli powyższy wyrok skargą kasacyjną w całości zarzucając mu naruszenie : I. przepisów postępowania, których uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., w związku z art. 7, arb 77, art. 80 oraz art 107 § 3 k.p.a., poprzez niepodjęcie przez organy administracyjne wszelkich kroków do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz uchybienie obowiązkowi zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego i w rezultacie niewyjaśnienie okoliczności stanowiącej istotę sprawy - tj. zrealizowania celu określonego w decyzji wywłaszczeniowej, a w konsekwencji wydania przez Sąd I instancji wyroku oddalającego skargę na decyzję organu utrzymującego w mocy wadliwą decyzję; b. art 145 § 1 pkt 1 lit c. p.p.s.a., w związku z art. 7, art. 77, art. 80 kpa - poprzez oparcie decyzji oraz wyroku li tylko na podstawie zdjęć lotniczych z 1973 r. oraz 1977 r. oraz mapy sytuacyjno-wysokościowej, podczas gdy Skarżący powoływali w trakcie postępowania dowodowego również inne dowody - chociażby osobowe środki dowodowe, co w konsekwencji doprowadziło do wydania przez Sąd I instancji wyroku oddalającego skargę na decyzję organu i utrzymującego w mocy wadliwą decyzję; c. art. 145 § 1 pkt 1 lit c - p.p.s.a. w z w. z art. 84 § 1 k.p.a., poprzez niezwrócenie się przez organy administracyjne do biegłego z zakresu geologii oraz górnictwa w sytuacji, gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne, a w konsekwencji wydania przez Sąd I instancji wyroku oddalającego skargę na decyzję organu i utrzymującego w mocy wadliwą decyzję; II. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj,: a. art. 136 ust. 3 w zw. z 137 § 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 1997 r., Nr 115, poz. 741 ze zm., dalej jako "u.g.n.")., poprzez ich błędne zastosowanie i bezzasadne przyjęcie, że nie zostały spełnione przesłanki do uznania części przedmiotowej nieruchomości za zbędną, co skutkowało oddaleniem skargi na decyzję organu; b. art. 137 § 2 u.g.n. poprzez jego niezastosowanie, mimo że w toku postępowania administracyjnego i sądowo-administracyjnego stwierdzono, że wyłącznie na części wywłaszczonej działki prowadzono działalność eksploatacyjną kopalnię piasku - co do której cofnięto żądanie zwrotu, co uzasadniało dokonanie zwrotu wyłącznie części nieeksploatowanej nieruchomości Skarżącym, zgodnie z literalną treścią przepisu; Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach oraz zasądzenie na ich rzecz od organu zwrotu niezbędnych kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Istota sporu zaistniałego w niniejszej sprawie dotyczy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W ocenie Skarżących na nieruchomości nie został zrealizowany cel wywłaszczenia, przeciwnego zdania były organy administracji. Sąd pierwszej instancji przyznał rację organom i podzielił ich stanowisko zarówno, co do ustalonego przez nie celu wywłaszczenia (budowa kopalni piasku "[...]") jak i faktu zrealizowania tegoż celu. Główne zarzuty podnoszone w skardze kasacyjnej dotyczą wadliwego w ocenie Skarżących zaakceptowania przez Sąd pierwszej instancji ustaleń, co do zrealizowania celu wywłaszczenia na nieruchomości. Zarzuty objęte punktem 1.a. i 1 b. petitum skargi kasacyjnej zmierzają do zakwestionowania wartości dowodowej zdjęć lotniczych na podstawie których poczynione zostały przez Sąd ustalenia, co do zrealizowania celu wywłaszczenia. Odnosząc się do tego zarzutu Sąd kasacyjny wskazuje, że zdjęcia lotnicze nie były jedynym dowodem w sprawie. Zdjęcia te, oraz poczynione na ich podstawie ustalenia, muszą być oceniane łącznie z innymi zgromadzonymi w sprawie dokumentami takimi jak wydruki z portalu geoportal oraz mapy, w tym w mapa dołączona do pisma [...] SA z 2 kwietnia 2012 r. na której oznaczona została skarpa eksploatacyjna pierwszej warstwy. Należy mieć na względzie również treść pism [...] SA z 27 sierpnia 2010 r. oraz 2 grudnia 2010 r., w których wskazywano, że eksploatacja prowadzona była już od 1969 r. Dokonując oceny prawidłowości poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych należy wziąć pod uwagę fakt, że część wywłaszczonej nieruchomości znajduje się obecnie pod wodami zbiornika zlokalizowanego na terenie wyrobiska dawnej kopalni, czego Skarżący nie kwestionują. Nie można pomijać również opisanych przez Sąd decyzji administracyjnych czy aktu notarialnego potwierdzających, że sporna działka znajdowała się na terenie poeksploatacyjnym kopalni. Biorąc pod uwagę tak zgromadzony materiał dowodowy nie można uznać za zasadny zarzutu zgromadzenia wyłącznie szczątkowego materiału dowodowego i zaniechania podjęcia wszystkich kroków niezbędnych dla wyjaśnienia sprawy. Analizując wszystkie zgromadzone w sprawie dowody uznać należy, że co najmniej od lat siedemdziesiątych ubiegłego wieku na wywłaszczonej nieruchomości rozpoczęta została działalność wydobywcza. Przeprowadzona została również linia zasilająca pole (por. mapa dołączona do pisma [...] SA z 25 kwietnia 2012 r., mapa wyrobisk górniczych I warstwa, mapa wyrobisk górniczych II warstwa). Na nieruchomości powstały również drogi dojazdowe do kopalni, co potwierdzają zdjęcia lotnicze oraz wydruki z geoportalu. Faktu istnienia na nieruchomości dróg dojazdowych nie kwestionują również sami Skarżący w skardze kasacyjnej wywodząc jedynie, że drogi te powinny być inaczej poprowadzone (do zarzutu tego Sąd kasacyjny odniesie się w dalszej części uzasadnienia). Analiza mapy stanowiącej załącznik do decyzji o ustaleniu warunków zabudowy i zagospodarowania terenu dla realizacji adaptacji wyrobiska [...] z 6 listopada 2002 r. również potwierdza, że wywłaszczona działka znajdowała się na ternie objętym wnioskiem, a więc na terenie byłej kopalni. Sąd kasacyjny wskazuje w tym miejscu, że nie podziela wyrażonego w skardze kasacyjnej poglądu co do nieprecyzyjności map. Porównując bowiem kolejne zdjęcia i mapy można zlokalizować na nich sporną nieruchomość i prześledzić jakim podlegała zmianom na przestrzeni lat. Dla oceny prawidłowości ustaleń faktycznych należy mieć na względzie również to, że wywłaszczenie na cele budowy kopalni winno być rozumiane jako zmierzające do zrealizowania przedsiębiorstwa obejmującego pewien zespół składników materialnych, tworzących zorganizowaną całość. Przedsiębiorstwo takie jak kopalnia nie może istnieć m.in. bez odpowiednich linii zasilających w energię elektryczną czy sieci dróg dojazdowych. Nieracjonalne i nielogiczne byłoby ograniczanie pojęcia realizacji kopalni tylko do wyrobisk górniczych. Zatem nawet jeżeli na znacznej części wywłaszczonej nieruchomości znajdowały się jedynie drogi dojazdowe do poszczególnych części kopalni uznać należy, że cel wywłaszczenia został zrealizowany. Sąd kasacyjny podziela zatem w pełni stanowisko Sądu pierwszej instancji, zgodnie z którym pojęcie kopalni obejmuje nie tylko wyrobisko ale całą infrastrukturę towarzyszącą łącznie z drogami dojazdowymi, czy – jak to wskazał Sąd – obszarem gdzie poruszały się pojazdy kopalni. Odnosząc się do zarzutu zaniechania przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków, Sąd kasacyjny zwraca uwagę, że zostali oni zgłoszeni w pismach [...] z 11 stycznia 2018 r. oraz z 23 sierpnia 2017 r. Jak wynika z odręcznej adnotacji na piśmie z 23 sierpnia 2017 r., jeden ze zgłoszonych świadków zmarł 16 listopada 2017 r. Jeżeli chodzi o pozostałych świadków, w pismach nie wskazano okoliczności, na które obecnie powołują się Skarżący w skardze kasacyjnej, to jest nie wskazano pełnionych przez nich funkcji jak również nie wyjaśniono, by zamieszkiwali oni w bezpośrednim sąsiedztwie wywłaszczonej nieruchomości. Dodatkowo zaznaczyć należy że wnioski te złożone zostały przed wydaniem decyzji przez organ pierwszej instancji i nie zostały podtrzymane w odwołaniu. Odnosząc się do zarzutu nieprzeprowadzenia dowodu z opinii biegłego Sąd kasacyjny wskazuje, że Skarżący wnosili o dopuszczenie dowodu z biegłego celem ustalenia jaka część wywłaszczonej działki znajduje się pod wodą. Jak jednak wynika z akt sprawy, w toku postępowania administracyjnego przed wydaniem uchylonej następnie decyzji z 14 lutego 2012 r. opracowane zostały dokumenty geodezyjne wskazujące obszar i położenie tej części wywłaszczonej nieruchomości, która nie znajduje się obecnie pod wodami zbiornika. Dokumenty te nie były kwestionowane przez Skarżących. W aktach administracyjnych sprawy nie ma natomiast żadnego pisma Skarżących w którym zawarty byłby wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego. Sąd kasacyjny podziela w pełni stanowisko Sądu pierwszej instancji zgodnie z którym fakt zrealizowania celu wywłaszczenia został wykazany materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie. W tej sytuacji organy nie były zobligowane do poszukiwania dalszych dowodów w tym zakresie. Na organach nie spoczywa bowiem nieograniczony obowiązek poszukiwania dowodów. Podsumowując, podniesione w skardze zarzuty naruszenia przepisów postępowania uznać należało za niezasadne. Odnosząc się do zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego wskazać należy, że zarzut objęty punktem 2.a petitum skargi kasacyjnej dotyczący błędnego zastosowania art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ust. 1 u.g.n. zmierza do wykazania wadliwości zaakceptowanych przez Sąd ustaleń faktycznych stanowiących podstawę rozstrzygnięcia organów obu instancji. Zarzut wadliwego zastosowania przepisu prawa materialnego może być postawiony w sytuacji, w której skarżący kasacyjnie nie kwestionuje ustaleń faktycznych poczynionych przez organy i zaakceptowanych przez sąd, wykazując jednak, że w tak ustalonym stanie faktycznym dany przepis prawa materialnego nie znajduje zastosowania, ewentualnie wykazując, że do tak ustalonego stanu faktycznego winien mieć zastosowanie określony przepis prawa materialnego. Skoro w niniejszej sprawie Skarżący nie zdołali zakwestionować prawidłowości ustaleń faktycznych poczynionych przez organy i zaakceptowanych przez Sąd pierwszej instancji, zarzut objęty punktem 2.a petitum skargi kasacyjnej uznać należało za niezasadny. Ta sama uwaga dotyczy również zarzutu objętego punktem 2.b. petitum skargi kasacyjnej. Wbrew stanowisku Skarżących brak jest podstaw do uznania, że wywłaszczona nieruchomość została jedynie w części wykorzystana na cel wywłaszczenia. Jak już wyżej wskazano, przedsiębiorstwo takie jako kopalnia nie może istnieć m.in. bez odpowiednich linii zasilających w energię elektryczną czy sieci dróg dojazdowych i nie można go ograniczać tylko i wyłącznie do wyrobiska. W konsekwencji nie można uznać, by teren na którym znajdowały się drogi dojazdowe i linia energetyczna nie został wykorzystany na cel wywłaszczenia. Za niezasadne uznać należy w tym zakresie stanowisko Skarżących przedstawione w punkcie 18 i 20 uzasadnienia skargi kasacyjnej dotyczące braku racjonalności przeprowadzonych dróg dojazdowych czy też możliwości osiągnięcia tego samego celu (np. wybudowania linii energetycznej) przy zastosowaniu innych środków np. poprzez ustanowienie służebności łub też zawarcie umowy cywilnej. Odnosząc się do tego argumentu wyjaśnić należy, że to do podmiotu prowadzącego kopalnię należało podejmowanie decyzji, co do sposobu jej organizacji w tym, co do sposobu tworzenia a następnie przekształcania czy rozwijania sieci dróg dojazdowych czy sieci trakcji elektrycznej. Mając na uwadze powyższe wywody Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Uzasadnienie zostało sporządzone stosownie do wymogów określonych w art. 193 zdanie 2 p.p.s.a zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Zarządzeniem z 22 lutego 2022 r. strony postępowania zostały poinformowane, że w związku ze zmianą art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 z późn. zm., dalej: "ustawa z 2 marca 2020 r.".), wynikającą z art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1090), w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich, w sprawach w których strony nie wyraziły zgody na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadza rozprawę wyłącznie zdalnie przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość, jeżeli wszystkie strony wyrażą na to zgodę. Z uwagi na brak zgody wszystkich stron postępowania na przeprowadzenie rozprawy zdalnej, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną zgodnie z art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.