III SA/Kr 1071/20

SENTENCJA |Sygn. akt III SA/Kr 1071/20 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 grudnia 2020 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Renata Czeluśniak, Sędziowie: WSA Janusz Kasprzycki, WSA Ewa Michna (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, w dniu 17 grudnia 2020 r. skargi M. F., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, z dnia 22 lipca 2020 r. nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, , uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, zasądza na rzecz skarżącej M. F. od Samorządowego Kolegium Odwoławczego kwotę 497 zł (czterysta dziewięćdziesiąt siedem złotych), tytułem zwrotu kosztów postepowania., , , , , , UZASADNIENIE M. F. (dalej skarżąca) zwróciła się z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przyznanym na stałe ze stwierdzeniem, że nie można ustalić od kiedy w jej przypadku niepełnosprawność istnieje, zaś znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 13 marca 2020 r. Wraz z wnioskiem wnioskodawczyni przedłożyła oświadczenia, z treści których wynikało, że nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego ani też zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Zatem w niniejszej sprawie nie wystąpiły negatywne przesłanki wstrzymujące przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wymienione w art. 17 ust. 5 ustawy. Wnioskodawczyni złożyła również oświadczenie, że z dniem 13 marca 2020 r. zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym. Decyzją z [...] 2020 r. znak: [...] Burmistrz odmówił wnioskodawczyni takiego prawa. U podstaw odmowy legło założenie organu, zgodnie z którym z uwagi na wiek osoby niepełnosprawnej, w której powstała niepełnosprawność, wnioskodawczyni nie spełniał kryteriów ustawowych do przyznania jej zasiłku pielęgnacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w zakresie zaskarżonym w odwołaniu od decyzji I instancji podzieliło argumentację strony, wskazując że rozstrzygnięcie jest wadliwe, ponieważ decyzja organu I instancji została wydana na podstawie przepisu, który w związku z wejściem w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, został uznany za niezgodny z Konstytucją. Doszło więc do naruszenia przez organ pomocowy art. 17 ust. 1b ustawy z dnia z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2020 r. poz. 111). Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło istotę ww. rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego. Wskazało m.in. że jest to wyrok zakresowy, a zatem nie wywołuje on prostego skutku, określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanej regulacji prawnej. Powoduje za to konieczność zrekonstruowania normy prawnej w oparciu o stanowione przepisy prawa, które pozostają zgodne z Konstytucją RP, przy wykorzystaniu reguł wykładni prawa, tak aby wynik tej rekonstrukcji nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Kolegium wywiodło, że należy przyjąć, iż w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych - jako zgodny z Konstytucją - winien znaleźć zastosowanie. Natomiast w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, a zatem w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W rezultacie nie jest więc dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, co - jak wskazało Kolegium - znalazło potwierdzenie w jednolitej linii orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego. Pomimo tego, Kolegium decyzją z 22 lipca 2020 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, wskazując że strona nie spełnia wszystkich przesłanek uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż podleganie przez stronę ubezpieczeniu społecznemu rolników oznacza, że faktycznie nie zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym. Strona zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie ww. decyzję Kolegium, której zarzuciła naruszenie prawa materialnego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy tj. art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez jego błędną interpretację i w konsekwencji niezastosowanie w sytuacji, gdy ze stanu faktycznego sprawy wynika zasadność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z powyższym wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Skarżąca wyjaśniła, że z "Informacji dotyczącej opłacania składek na ubezpieczenie emerytalno- rentowe za rolnika, pobierającego świadczenie pielęgnacyjne, w związku z nowelizacją ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników" z dnia 13 października 2015 r., zamieszczonej na stronie Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wynika, iż jednostka organizacyjna KRUS po otrzymaniu od organu właściwego informacji o przyznaniu danej osobie świadczenia pielęgnacyjnego niezwłocznie rozstrzyga o wyłączeniu z ubezpieczenia społecznego rolników na dotychczasowych zasadach z powodu zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego. Wskazała, że w złożenie oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego powinno stanowić przesłankę do wyłączenia przez organ rentowy z ubezpieczenia społecznego rolników na dotychczasowych zasadach, analiza statusu ubezpieczonego nie powinna natomiast stanowić kryterium przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. Kolegium powtórzyło m.in., że pomimo spełnienia warunku wynikającego z treści art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych brak jest jednak podstaw do przyznania skarżącej ww. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ podleganie przez stronę ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy oznacza, że faktycznie ww. nie zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym. Wyjaśniło, że przepis art. 6 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników zawiera słowniczek legalny dla ustawy i wskazuje kogo należy rozumieć przez pojęcie "rolnik", a nadto że niezbędną przesłanką do uznania podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników, jest właśnie faktyczne prowadzenie działalności rolniczej. W ocenie organu nie jest wystarczające samo posiadanie gospodarstwa rolnego, choćby nawet powyżej 1 ha przeliczeniowego, bądź zamieszkiwanie z osobą, która takie gospodarstwo nabyła, czy też bycie jej małżonkiem. Co do samej działalności rolniczej (a odnoszącej się bezpośrednio do sytuacji rolnika), organ wskazał, że prowadzenie działalności rolniczej na własny rachunek w pozostającym w posiadaniu danej osoby gospodarstwie oznacza, że z punktu widzenia obowiązującego porządku prawnego skutki majątkowe tej działalności przechodzą na rzecz prowadzącego ją, natomiast osobiste prowadzenie tej działalności najpełniej zostało scharakteryzowane w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30 maja 1988 r., wpisanej do księgi zasad prawnych (OSNCP 1988 Nr 12, poz. 166): ten, kto władając gospodarstwem w sensie prawnym - jak właściciel, użytkownik, posiadacz samoistny lub zależny - wykonuje czynności natury funkcjonalnej, niezbędne dla racjonalnej gospodarki w konkretnym gospodarstwie rolnym. Z uwagi na różnorodną specyfikę gospodarstw rolnych zakres i rodzaj wykonywanych czynności może być różny, jednakże w każdym przypadku chodzi o takie czynności, bez których funkcja gospodarstwa nie mogłaby być zrealizowana. Pojęcie "prowadzenie gospodarstwa rolnego" mieści w sobie cały zespół czynności, a słowo "prowadzenie" w języku polskim oznacza bowiem sprawowanie nad czymś nadzoru, zarządzanie, kierowanie czymś, zajmowanie się czymś, trudnieni się czymś, realizowanie jakiegoś celu. Prowadzenie gospodarstwa rolnego w ocenie organu może przykładowo polegać tylko na zarządzaniu nim, ale w przeważającej mierze prowadzenie gospodarstwa rolnego związane jest z wykonywaniem pracy fizycznej. Reasumując, skoro skarżąca podlega ubezpieczeniu społecznemu jako rolnik, to tym samym brak było podstaw do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ podlegając wymienionemu ubezpieczeniu potwierdza się fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego bądź domowego związanego z gospodarstwem rolnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Skarga była zasadna. |Materialnoprawną podstawę wydania decyzji stanowił m.in. art. 17b ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowiący, że w przypadku, gdy o | |świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują | |odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku| |zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. W myśl art. 17 ust. 2, | |zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, potwierdza się stosownym oświadczeniem| |złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim | |klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie | |organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. | |W rozpoznawanej sprawie wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia i innej pracy zarobkowej w | |związku z opieką nad matką złożyła jej córka, a więc osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny. Matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem| |o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w dniu 15 października 2010 14 kwietnia| |2020 r., przy czym niepełnosprawność istnieje od 13 marca 2020 r. Nie ulega jednak wątpliwości, że matka skarżącej, z uwagi na swój stan | |zdrowia wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. | |Sąd nie podzielił natomiast zarzutu Kolegium, wskazującego, że podstawową przeszkodą przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia | |pielęgnacyjnego jest fakt podlegania przez nią ubezpieczeniu społecznemu rolników w KRUS, co według organu jest jednoznaczne z tym, że skarżąca| |nie zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym. | |Przede wszystkim podkreślić należy, że w przedmiotowej sprawie spełnione zostały pozytywne przesłanki ustawowe przyznania skarżącej świadczenia| |pielęgnacyjnego. Ani organ I instancji, ani organ odwoławczy nie zdołały skutecznie zakwestionować przytoczonych przez skarżącą we wniosku o | |przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego okoliczności dotyczących sprawowania przez nią stałej opieki nad niepełnosprawną matką czy też zakresu | |tej opieki. | |Z wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca mieszka z matką i sprawuje nad nią całodobową opiekę, ponieważ matka jest osobą obłożnie chorą. | |Uniemożliwia to skarżącej podjęcie jakiejkolwiek pracy. Dlatego skarżąca musiała zrezygnować z pracy na gospodarstwie rolnym. | |Sądy administracyjne wielokrotnie orzekały co do możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez rolników. | |Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 30 października 2020 r., I OSK 1273/20 przesłanka pozwalająca na przyznanie rolnikowi | |świadczenia pielęgnacyjnego nie opiera się o domniemanie prowadzenia gospodarstwa rolnego, lecz wynika z rzeczywistego stanu rzeczy. Fakt | |zaprzestania działalności rolniczej prowadzi do obalenia domniemania. Ciężar dowodu wykazania tego faktu ciąży na rolniku. Ustawodawca ściśle | |określił, jaki rodzaj dowodu będzie służyć temu celowi. Takim środkiem dowodowym, podlegającym ocenie na zasadach ogólnych, jest oświadczenie | |składane w trybie art. 17b ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Następstwem złożenia oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa| |jest utrata statutu osoby objętej ubezpieczeniem społecznym rolników. | |W zaskarżonej decyzji Kolegium przytoczyło jedynie treść przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z| |2019 r. poz. 299), ale właściwie nie wyjaśniło, dlaczego w rozpoznawanej sprawie uznało, że skarżąca nadal prowadzi gospodarstwo rolne. Fakt, | |że skarżąca przed złożeniem wniosku tj. przed 13 marca 2020 r. prowadziła gospodarstwo rolne nie oznacza, że jej oświadczenie jest niezgodne z | |prawdą. Tym bardziej, że zostało złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywego oświadczenia. | |Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 13 stycznia 2015 r., I OSK 905/14 samo posiadanie lub własność gospodarstwa nie mogą być | |kwalifikowane jako jego prowadzenie, jeżeli nie wiąże się z nimi wykonywanie określonej działalności rolniczej. Wniosek taki wynika wprost z | |legalnej definicji "rolnika" w art. 6 pkt 1 ww. ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, która posiadanie lub własność gospodarstwa sytuuje,| |jako jeden z elementów pojęcia rolnika, jak i na przykład z domniemania zawartego w art. 38 pkt 1, sprowadzającego się do stwierdzenia, że | |właściciel gruntów prowadzi działalność rolniczą. | |Prowadząc ponowne postępowanie organ ustali stan faktyczny sprawy niezbędny do oceny zaistnienia wszystkich przesłanek wymaganych przez | |ustawodawcę do nabycia uprawnienia przez skarżącego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, biorąc pod uwagę powyżej przedstawione stanowisko | |Sądu. | |W związku z tym Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 1 pkt 1 lit. a w | |zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn.| |zm.). Powołane przepisy stanowią, że Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości | |albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a); Sąd stosuje | |przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich | |postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135). | |O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 1 i 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. | |Przepisy te stanowią, że w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony | |akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw (art. 200). Do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez | |stronę osobiście zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika oraz równowartość zarobku| |lub dochodu utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie (art. 205§1). Do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata | |lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego | |adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony (art. 205§2). Z tych też powodów | |Sąd zasądził na rzecz strony skarżącej kwotę 497 zł wynagrodzenie dla radcy prawnego – pełnomocnika strony skarżącej (480 zł) oraz zwrotu | |uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa (17 zł). Koszty radcy prawnego Sąd ustalił na podstawie §14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia | |Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 265). | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |