II SA/Go 376/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Sędziowie Asesor WSA Jarosław Piątek Sędzia WSA Michał Ruszyński (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Elżbieta Dzięcielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 listopada 2020 r. sprawy ze skargi R.Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławcze z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na rzecz radcy prawnego J.L. wynagrodzenie w kwocie 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększone o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu. UZASADNIENIE Burmistrz (dalej: organ, organ pierwszej instancji) – działając m.in. na podstawie art. 8 ust. 1 oraz art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm., dalej: u.p.s.), decyzją z [...] maja 2020 r. nr [...] zmienił decyzję z [...] października 2018 r. nr [...], przyznając R.Ż. zasiłek stały od [...] maja 2020 r. do [...] lutego 2021 r. w kwocie 367,67 zł miesięcznie oraz od [...] marca 2021 r. bezterminowo w kwocie 645,00 zł miesięcznie. Organ pierwszej instancji objął także R.Ż. ubezpieczeniem zdrowotnym w wysokości 9,00% kwoty zasiłku stałego w okresie pobierania ww. świadczenia. Decyzji organ nadał rygor natychmiastowej wykonalności. Uzasadniając decyzję organ wyjaśnił, że 26 lutego 2020 r. R.Ż. zwrócił się do OPS o przyznanie pomocy finansowej. Poinformował, że wziął kredyt gotówkowy w wysokości 4 000 zł na remont mieszkania. Organ wskazał, że kredyt gotówkowy nie podlega odliczeniu od dochodu i podlega wliczeniu do źródeł utrzymania na zasadach ogólnych określonych w u.p.s. Organ przedstawił miesięczny dochód R.Ż. Wyjaśnił, że w lutym 2020 r. osiągnął dochód w wysokości 333,33 zł. Zatem należny zasiłek stały w marcu 2020 r. powinien wynieść: kryterium dochodowe 701,00 zł – dochód 333,33 zł = 367,67 zł. Ponieważ w marcu 2020 r. wypłacono zasiłek stały w wysokości 645,00 zł, powstało nienależnie pobrane świadczenie w następującej wysokości: zasiłek stały wypłacony 645,00 zł – zasiłek stały należy 367,67 zł = świadczenie nienależnie pobrane 277,33 zł. Dalej organ wskazał, że w marcu 2020 r. R.Ż. osiągnął dochód w wysokości 333,33 zł. Zatem należny zasiłek stały w kwietniu 2020 r. powinien wynieść: kryterium dochodowe 701,00 zł – dochód 333,33 zł = 367,67 zł. Ponieważ w kwietniu 2020 r. wypłacono zasiłek stały w wysokości 645,00 zł, powstało nienależnie pobrane świadczenie w następującej wysokości: zasiłek stały wypłacony 645,00 zł – zasiłek stały należy 367,67 zł = świadczenie nienależnie pobrane 277,33 zł. Łącznie świadczenie nienależnie pobrane w okresie od marca 2020 r. do kwietnia 2020 r. wynosi zatem: 277,33 zł + 277,33 zł = 554,66 zł. W związku z tą sytuacją – zdaniem organu – należy zmienić od maja 2020 r. kwotę zasiłku stałego. Od tego miesiąca zasiłek stały wynosił: kryterium dochodowe 701,00 zł – dochód 333,33 zł = zasiłek stały 367,67 zł. Zasiłek stały w kwocie 367,67 zł przysługuje do końca lutego 2021 r. Od miesiąca marca 2021 r. zasiłek stały przysługuje w kwocie 645,00 zł. Świadczenie przysługuje na czas ważności orzeczenia o niepełnosprawności, czyli na stałe. Od powyższej decyzji odwołał się R.Ż., nie zgadzając się z decyzją zmieniającą wysokość zasiłku stałego od [...] maja 2020 r. do [...] lutego 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO), decyzją z [...] czerwca 2020 r. nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji SKO wskazało, że katalog obciążeń pomniejszających dochód, jak i katalog przychodów odliczanych od dochodu są zamknięte na gruncie u.p.s. Zarówno katalog odliczeń, jak i katalog pomniejszeń nie obejmują kwot uzyskanych z tytułu pożyczki. W żadnym przepisie u.p.s. nie postanowiono, że kwota pożyczki nie podlega zaliczeniu do dochodu bądź, że kwota ta podlega odliczeniu od dochodu. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi R.Ż. złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. Skarżący wskazał, że organy pomocy społecznej powinny kierować się dobrem osób korzystających ze świadczeń pomocy społecznej a dobrem tym jest – w ocenie skarżącego – ochrona życia i zdrowia. Odpowiadając na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumenty podniesione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się nieuzasadniona. Katalog świadczeń z pomocy społecznej został określony w art. 36 u.p.s. Wśród nich znajduje się zasiłek stały. Zgodnie z treścią art. 37 ust. 1 u.p.s. zasiłek stały przysługuje: 1) pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; 2) pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Zgodnie z art. 106 ust. 5 u.p.s. decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody. Bezsporne w niniejszej sprawie jest, że skarżący spełnia przesłanki do przyznania pomocy w formie zasiłku stałego. Spór w sprawie dotyczy natomiast tego czy organy prawidłowo określiły dochód skarżącego wliczając do tego dochodu kwotę pożyczki (4 000 zł), zaciągniętą przez skarżącego. Wliczenie do dochodu skarżącego powyższej kwoty spowodowało bowiem istotną zmianę w sytuacji finansowej skarżącego, skutkującą niekorzystną dla skarżącego zmianą decyzji przyznającej pierwotnie świadczenie. Zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s., za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Do tak ustalonego dochodu nie wlicza się: 1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego; 2) zasiłku celowego; 3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; 4) wartości świadczenia w naturze; 5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych; 5a) świadczenia pieniężnego i pomocy pieniężnej, o których mowa w ustawie z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 690), 6) dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego, 7) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2017 r. poz. 1851, oraz dodatku wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2018 r. poz. 998 i 1076), 8) świadczenia pieniężnego, o którym mowa w art. 8a ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o Karcie Polaka (Dz. U. z 2018 r. poz. 1272). Rację mają zatem organy, iż zarówno w katalogu przychodów odliczanych od dochodu, jak też w katalogu obciążeń pomniejszających dochód ustawodawca nie wymienił pożyczki (kredytu gotówkowego). Ponadto w żadnym innym przepisie u.p.s. nie zawarto postanowienia, że kwota pożyczki nie podlega wliczeniu do dochodu. Podkreślić przy tym należy, iż pomoc społeczna jest instytucją publiczną, mającą na celu zapewnienie niezbędnych środków utrzymania osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej, które nie dysponują środkami finansowymi na poziomie ustalonego kryterium dochodowego - w dacie ubiegania się o pomoc społeczną. Z tych względów należy przyjąć, że nie ma znaczenia tytuł i źródło uzyskiwania tych środków, albowiem darowizna, czy pożyczka - nieistotne na jaki cel przeznaczona, stanowi dochód, o którym mowa w art. 8 ust. 3 u.p.s. Należy wskazać, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się jednolicie, że enumerację negatywną określoną w art. 8 ust. 4 u.p.s. należy uznać za zamkniętą. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 21 kwietnia 2016 r. sygn. akt I OSK 1631/14 (LEX nr 2081127) katalog obciążeń pomniejszających dochód jak i katalog przychodów odliczanych od dochodu są na gruncie ustawy zamknięte. Zarówno katalog odliczeń jak i pomniejszeń nie obejmują kwot uzyskanych z tytułu pożyczki. W żadnym przepisie ustawy nie postanowiono, iż kwota pożyczki nie podlega zaliczeniu do dochodu bądź, że kwota ta podlega odliczeniu od dochodu (por. także wyroki: NSA z 6 października 2017 r. sygn. akt I OSK 421/17, LEX nr 2429474, WSA w Gdańsku z 29 stycznia 2015 r. sygn. akt III SA/Gd 763/14, LEX nr 1644057). Z powyższego wynika więc, że wszelkie przychody bez względu na tytuł i źródło ich otrzymania, po odpowiednich pomniejszeniach, należy uznać za dochód. Ustawodawca wskazał zamknięty katalog świadczeń, których nie wlicza się do wysokości dochodu przy ustalaniu prawa do świadczeń z opieki społecznej. Uzyskanie przez skarżącego jednorazowego dochodu niewątpliwie prowadziło do zmiany jego sytuacji dochodowej w świetle przepisów u.p.s. Zgodnie bowiem z art. 8 ust. 11 pkt 1 u.p.s. w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej - kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. Z tego też powodu otrzymaną jednorazowo kwotę darowizny należało podzielić na 12 części, przypisując skarżącemu w każdym miesiącu odpowiedni dochód. Zmianie uległa zatem sytuacja dochodowa strony i zasadnie została dokonana zmiana decyzji pierwotnie przyznającej świadczenie w zakresie i trybie przewidzianym przepisem art. 106 ust. 5 u.p.s. W tym stanie rzeczy skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest zarzutów, które należałoby wziąć pod uwagę z urzędu, skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325). O kosztach przyznanych pełnomocnikowi strony skarżącej tytułem pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu - § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c (Dz.U. z 2019 r., poz. 68).