IV SA/Po 792/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Józef Maleszewski (spr.) Sędzia WSA Tomasz Grossmann Asesor sądowy WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 listopada 2020 r. sprawy ze skargi Spółki A w J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dofinansowania kosztów nauki zawodu młodocianego pracownika 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy J. z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz Spółki A w J. kwotę [...]([...]) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. UZASADNIENIE Decyzja z dnia [...] marca 2020r. nr [...] Kolegium Odwoławcze w K. (dalej: SKO, organ II instancji) po rozpoznaniu odwołania Spółki A z siedzibą w J. od decyzji Burmistrza Miasta i Gminy J. (dalej: Burmistrz, organ I instancji) z dnia [...] lutego 2020 r., znak: nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję W uzasadnieniu SKO wskazało, że zaskarżoną decyzją Burmistrza odmówiono Spółce A z siedzibą w J. (dalej: Spółka) przyznania dofinansowania kosztów nauki zawodu młodocianego pracownika - B. M.. Od decyzji z dnia [...] lutego 2020 r., odwołanie, w przewidzianym do tego terminie, złożyła Spółka. W uzasadnieniu podano, że złożono wymagany komplet dokumentów oraz zostały spełnione wszelkie wymagane warunki do przyznania przedmiotowego dofinansowania. Spółka prowadzi działalność rzemieślniczą. Pismem z dnia [...] stycznia 2020 r. Spółka wniosła do organu pierwszej instancji o dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika - B. M., z tytułu ukończenia nauki w zawodzie wędliniarz, trwającej 36 miesięcy (od dnia [...] września 2016 r. do dnia [...] sierpnia 2019 r.). Wskazano, że młodociany pracownik zdał egzamin przed Komisją Egzaminacyjną - Izbą Rzemieślniczą w K.. Do wniosku załączono m.in. umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, zawartą w dniu [...] sierpnia 2016 r. pomiędzy Spółką a B. M. oraz zaświadczenie Izby Rzemieślniczej w K. z dnia [...] listopada 2019 r., iż M. przystąpił do egzaminu czeladniczego przez Komisją Egzaminacyjną powołaną przez ww. Izbę i uzyskał pozytywny wynik egzaminu. Warunki przyznawania przedmiotowego dofinansowania oraz zasady ich ustalania zostały uregulowane w ustawie z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (dalej także: p.o.). Jak wynika z przepisu art. 122 ust. 1 tej ustawy pracodawcom, którzy zawarli z młodocianym pracownikiem umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli 1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania; 2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu 1 zdał: a) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem - egzamin czeladniczy zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 22 marca 1989r. o rzemiośle; b) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem - egzamin zawodowy. Powyższa treść przepisu art. 122 weszła w życie w dniu 1 września 2019 r., jednakże została ona wprowadzona ustawą z dnia 22 listopada 2018 r. o zmienia ustawy - Prawo oświatowe, ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw. Informacja o nowelizacji kluczowych dla przedmiotowego dofinansowania przepisów znana była więc zdecydowanie wcześniej. Wniosek o przedmiotowe dofinansowanie został więc złożony już po wejściu w życie nowego brzmienia ww. przepisu art. 122 cyt. ustawy. SKO stwierdziło, że zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z przepisami obowiązującego prawa oraz jest w pełni słuszna i zasadna. Wskazać bowiem należy, że organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa - w tym zakresie przytoczyć należy treść przepisu art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego, zgodnie z którym organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. To z kolei oznacza stosowanie się, jak i obowiązek stosowania w wydawanych aktach władczych (decyzjach) przepisów prawa aktualnie obowiązującego i nie mogą kierować się ewentualną perspektywą zmiany prawa w przyszłości. Obowiązujący aktualnie przepis art. 122 ustawy Prawo oświatowe bezspornie przesądza, że przedmiotowe dofinansowanie należy się, jeżeli młodociany zatrudniony w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem (a z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie) zdał egzamin zawodowy. Tymczasem z akt sprawy wynika, że młodociany pracownik Pan B. M. zdał egzamin czeladniczy. Jak bowiem wynika z przepisu art. 1 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (dalej: u.r.) osoby fizyczne wykonujące działalność gospodarczą na podstawie ustawy Prawo przedsiębiorców mogą wykonywać tę działalność z zachowaniem warunków określonych w niniejszej ustawie, a działalność takich osób jest zaliczana do rzemiosła. Z kolei w myśl przepisu art. 2 rzemiosłem jest zawodowe wykonywanie działalności gospodarczej przez: 1) osobę fizyczną, z wykorzystaniem zawodowych kwalifikacji tej osoby i jej pracy własnej, w imieniu własnym i na rachunek tej osoby - jeżeli jest ona mikroprzedsiębiorcą, małym przedsiębiorcą albo średnim przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy Prawo przedsiębiorców, lub; 2) wspólników spółki cywilnej osób fizycznych w zakresie wykonywanej przez nich wspólnie działalności gospodarczej - jeżeli spełniają oni indywidualnie i łącznie warunki określone w pkt 1. Stosownie zaś do ust. 6 rzemieślnikiem jest osoba, o której mowa w ust. 1. Spółka prawa handlowego nie może zostać uznana za rzemieślnika w rozumieniu powyższych przepisów, ponieważ nie jest z przyczyn oczywistych osobą fizyczną, a także nie stanowi spółki cywilnej osób fizycznych. W konsekwencji należało orzec o odmowie przyznania wnioskowanego dofinansowania Decyzja organu II instancji została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu przez Spółkę. Zarzucono jej: 1. Naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 122 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (tj. z dnia 21 maja 2019r., Dz.U z 2019r. poz. 1148 ze zm.) zwanej dalej "prawo oświatowe" - poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w błędnym brzmieniu do sprawy, do której zastosowanie znajduje przepis w brzmieniu przed nowelizacją. 2. Naruszenie art. 101 a ust. 1 i 3 ustawy z dnia 22 listopada 2018 r. o zmianie ustawy - Prawo oświatowe, ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018r. poz. 2245, zwanej dalej "ustawa o zmianie ustawy - prawo oświatowe"), poprzez jego pominięcie i zastosowanie w okolicznościach niniejszej sprawy znowelizowanego art. 122 ust. 1 prawa oświatowego i odmówienie przyznania skarżącej dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika mimo, że naruszony przepis zapewnia możliwość uzyskania takiego dofinansowania. W związku z powyższym Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że szkolenie pracowników młodocianych w zawodzie rzeźnik- wędliniarz, wędliniarz a obecnie przetwórca mięsa – spółka prowadzi od 2001 r., najpierw jako zakład rzemieślniczy spółka cywilna (małżeńska) Spółka B obecnie po przekształceniach jako Spółka A. Uczniowie - pracownicy młodociani zawsze zdawali egzaminy czeladnicze przed Komisją Egzaminacyjną Izby Rzemieślniczej w K., po przekształceniach w spółkę prawa handlowego również. Z uczniem B. M. została zawarta umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego w zawodzie wędliniarz w dniu [...].08.2016 r. na okres od dnia [...].09.2016 r. do dnia [...].08.2019 r. to jest w stanie prawnym wówczas obowiązującym. W tym czasie i obecnie szkoła do której uczęszczał uczeń, tj. Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr [...] w J. nie posiadał i nie posiada uprawnień do egzaminowania oraz nie zapewnia egzaminu zawodowego w zawodzie wędliniarz w ramach Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej. Powodem tego są względy organizacyjne i finansowe. Kandydaci do egzaminu w zawodzie wędliniarz, są to pojedyncze osoby w roku szkolnym albo nie ma ich wcale. W związku z tym zgodnie z podpisaną umową o pracę w celu przygotowania zawodowego pracownik młodociany miał zapewniony egzamin czeladniczy przed Komisją Egzaminacyjną Izby Rzemieślniczej, który zdał w dniu [...].11.2019 r. Decyzja o formie egzaminu została podjęta w wówczas obowiązującym stanie prawnym o dofinansowaniu. Był to grudzień 2018 r. (w przyjęty okres składania w szkole oświadczeń o wyborze formy egzaminu), ponieważ nie było żadnego innego wyboru, albo egzamin czeladniczy albo brak tytułu zawodowego. W tej i podobnych sytuacjach zasadę tę praktykowano w stanie prawnym i wykładniami prawa obowiązującego do dnia [...].08.2019 r. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej p.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest odmowa przyznania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika. Podstawę prawna rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy p.o. Poza sporem w okolicznościach badanej sprawy pozostaje, że od [...] września 2019 r. art. 122 ust. 1 p.o. stanowi, że pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli: 1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania; 2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu i zdał: a) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem - egzamin czeladniczy zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (Dz. U. z 2018 r. poz. 1267 i 2245 oraz z 2019 r. poz. 1495), b) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem - egzamin zawodowy. Nie jest sporne, że umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego pracownika młodocianego B. M. w zawodzie wędliniarz zawarto [...] sierpnia 2016 r. (dalej: Umowa). W Umowie tej zastrzeżono, że przygotowanie zawodowe odbędzie się pod nadzorem P. B. posiadającego kwalifikacje zawodowe oraz przygotowanie pedagogiczne. Istota sporu w okolicznościach badanej sprawy sprowadza się do zasadności przyznania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika. Badając zasadność złożonej skargi należy podkreślić, że brzmienie art. 122 ust. 1 ustawy p.o. uległo zmianie z dniem [...] września 2019 r., w momencie wejścia w życie ustawy z dnia 22 listopada 2018 r. o zmianie ustawy - Prawo oświatowe, ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (tekst. jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2245), gdzie nie zawarto przepisów przejściowych. Zaakcentować jednak trzeba, że w tej sytuacji należy zawsze mieć na względzie fakt, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że w sytuacji zmiany przepisów na mniej korzystne dla podmiotu, przy jednoczesnym braku przepisów przejściowych, uwzględniając normę art. 2 Konstytucji RP należy stosować normę względniejszą (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z [...] lutego 2014 r. sygn. akt II GSK [...] i z [...] października 2012 r. sygn. akt I FSK [...], CBOSA). Podkreślenia wymaga również, że sądy administracyjne kontrolują legalność działalności administracji publicznej, przy czym, co trzeba zaznaczyć, czynią to w ramach sprawowanego - wymiaru sprawiedliwości - (art. 1 § 1 i 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych). Sprawując wymiar sprawiedliwości i rozstrzygając sporne zagadnienia sądy uprawnione są do wyważenia racji stron procesu w ramach wykładni i stosowania relewantnych norm prawnych. Nie do pogodzenia - z istotą wymiaru sprawiedliwości - w ocenie Sądu sprawę niniejszą rozpoznającego, byłoby przyjęcie interpretacji znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów, w sposób, który prowadziłby do sytuacji w której pracodawca zawarł umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego przed [...] września 2019 r., poniósł koszty kształcenia młodocianego pracownika, który zdał egzamin określony w umowie, a następnie - z uwagi na brak przepisów intertemporalnych - zostałby pozbawiony dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika. Dlatego też Sąd za zasadne uznał podniesione w skardze zarzuty dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego przez organy obu instancji. Ponadto podkreślić trzeba, że na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 1 p.o. pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania. Nie ulega wątpliwości, że jakkolwiek pracodawcą w niniejszej sprawie jest Spółka, to P. B. posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania. Z woli ustawodawcy wyrażonej w art. 122 ust. 1 pkt 1 p.o. dofinansowanie kosztów kształcenia przysługuje tym pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o prace w celu przygotowania zawodowego (co niniejszej sprawie jest bezsporne), jeżeli pracodawca "lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo zatrudniona u pracodawcy" posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania. Pojęcie osoby prowadzącej zakład w imieniu pracodawcy, w ustawie o systemie oświaty nie zostało sprecyzowane. W badanej sprawie nie budzi jednak żadnych wątpliwości fakt, że P. B. będący członkiem zarządu komplementariusza skarżącej Spółki jest osobą prowadzącą sprawy spółki i jest umocowany do jej reprezentowania. W niniejszej sprawie nie było też kwestionowane, że osoba ta posiadała kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania. Nie budzi również wątpliwości, że na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a p.o. pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli młodociany pracownik ukończył naukę zawodu i zdał "w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem - egzamin czeladniczy zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 3 ust. 4 u.r. Dokonując wykładni tego ostatniego przepisu, w ocenie Sądu, wziąć należało pod uwagę nie tylko jego literalne brzmienie jak w istocie uczyniły to organy, ale należało również posłużyć się dyrektywami wykładni celowościowej i systemowej. Skoro zatem ustawodawca w art. 122 ust. 1 pkt 1 p.o. dopuszcza przyznanie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika pracodawcy, który sam nie posiada kwalifikacji wymaganych do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych - pod warunkiem - że kwalifikacje takie posiada osoba prowadząca zakład w jego imieniu albo osoba przez niego zatrudniona, to nie sposób przyjąć, że w art. 122 ust. 1 pkt 2 lit.a p.o. mowa wyłącznie o rzemieślniku w rozumieniu ustawy o rzemiośle. Należy z resztą zauważyć, że sam ustawodawca nie odsyła wprost do u.r., ale do rozporządzenia określającego warunki powoływania komisji egzaminacyjnych izb rzemieślniczych wydanego na podstawie zawartej w art. 3 ust. 4 tej ustawy delegacji ustawowej. Wnioski dotyczące wykładni art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a p.o. pośrednio potwierdzają przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania (Dz. U. z 2018, poz. 2010 – dalej jako: Rozporządzenie z 1996 r.), gdzie wskazano, że wymóg posiadania kwalifikacji wymaganych od instruktorów praktycznej nauki zawodu nie dotyczy pracodawców, w imieniu których przygotowanie zawodowe młodocianych prowadzą uprawnieni do tego pracownicy – (§ 2 ust. 1 i 2 w zw. z § 3c rozporządzenia z 1996 r.). Zważywszy przy tym na cel regulacji tych przepisów, które mają w założeniu zachęcić pracodawców do kształcenia zawodowego młodocianych poprzez dofinansowanie kosztów takiego kształcenia przyjąć należało, że rzemieślnikiem w rozumieniu art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a p.o. jest nie tylko rzemieślnik w rozumieniu ustawy o rzemiośle, ale również pracodawca w imieniu którego zakład prowadzi albo u którego zatrudniona jest osoba, która jest rzemieślnikiem. (por. wyrok w sprawie IV SA/Po [...]). Interpretacja przepisów p.o. musi następować z uwzględnieniem wytycznych, które zawarte zostały w preambule tej ustawy, a która wskazuje, że oświata w Rzeczypospolitej Polskiej stanowi wspólne dobro całego społeczeństwa; kieruje się zasadami zawartymi w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a także wskazaniami zawartymi w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, Międzynarodowym Pakcie Praw Obywatelskich i Politycznych oraz Konwencji o Prawach Dziecka. Nauczanie i wychowanie - respektując chrześcijański system wartości - za podstawę przyjmuje uniwersalne zasady etyki. Kształcenie i wychowanie służy rozwijaniu u młodzieży poczucia odpowiedzialności, miłości Ojczyzny oraz poszanowania dla polskiego dziedzictwa kulturowego, przy jednoczesnym otwarciu się na wartości kultur Europy i świata. Szkoła winna zapewnić każdemu uczniowi warunki niezbędne do jego rozwoju, przygotować go do wypełniania obowiązków rodzinnych i obywatelskich w oparciu o zasady solidarności, demokracji, tolerancji, sprawiedliwości i wolności. Mając zatem na uwadze powyższe Sąd stwierdził, że decyzje obu instancji zapadły z naruszeniem przepisu prawa materialnego art. 122 ust. 1 pkt 1 i 2 lit. a Prawa oświatowego, mającym wpływ na wynik sprawy. Uzasadniało to ich uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz art. 135 p.p.s.a. o czym Sąd orzekł w pkt. 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania (pkt 2 sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. W rezultacie zasądzona kwota kosztów postępowania to równowartość uiszczonego wpisu ([...] zł). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą organu będzie rozpoznanie wniosku skarżącej spółki z uwzględnieniem oceny prawnej zawartej w niniejszym wyroku. Niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), zmienionej ustawą z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r., poz. 875).