II GZ 822/14

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Stanisław Gronowski po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia S. M. U. S. Spółki z o.o. w upadłości likwidacyjnej w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt II SA/Bk 861/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy obejmującego częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S.M. U. S. Spółki z o.o. w upadłości likwidacyjnej w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Białymstoku z dnia 10 lipca 2014 r. nr . w przedmiocie obciążenia kosztami badania sprawdzającego automatu do gier o niskich wygranych postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. postanowieniem z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt II SA/Bk 861/14 odmówił S. M. U.S. Spółki z o.o. w upadłości likwidacyjnej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. S. M. U. S. Sp. z o.o. w W. w upadłości likwidacyjnej (dalej: "syndyk") wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Syndyk wyjaśnił, że Spółka nie prowadzi działalności gospodarczej, ponieważ znajduje się w upadłości, która od dnia 16 maja 2012 r. obejmujące likwidację majątku. W związku z tym, że postępowanie upadłościowe ma na celu zaspokojenie zobowiązań wobec wierzycieli, stąd wszelkie środki pozyskiwane ze sprzedaży jej majątku przekazywane są na zabezpieczenie spłaty zobowiązań oraz pokrywanie kosztów postępowania upadłościowego. We wniosku wskazano, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 1 000 000 zł, zaś w 2013 r. poniosła ona stratę w wysokości 277 624,21 zł, a wartość posiadanych środków trwałych wynosi 4 178 877 zł. Na rachunku bankowym Spółka posiada środki w łącznej wysokości 64,17 zł, zaś w kasie – 1 913,53 zł. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy syndyk wskazał, że od lipca 2012 r. finansował koszty postępowania upadłościowego z dochodów z umowy dzierżawy zorganizowanej części przedsiębiorstwa oraz umowy dzierżawy z dnia 18 lipca 2012 r. Z uwagi to, że dzierżawca od października 2013 r. zaprzestał przekazywania środków na podatek POG, zaś od stycznia 2014 r. przestał płacić czynsz - umowy nie zostały przedłużone i wygasły z końcem lutego 2014 r. Tym samym Syndyk został pozbawiony źródła finansowania kosztów postępowania upadłościowego i pozostał z zaległościami podatkowymi wygenerowanymi przez dzierżawcę w kwocie 344 000 zł plus odsetki. W związku z utratą źródeł finansowania postępowania upadłościowego środki masy upadłościowej ulegają systematycznemu zmniejszeniu. Zdaniem Syndyka, o ile kwota 1977,70 zł wystarczy na uiszczenie wpisu sądowego w sprawie, to nie może jednak być przeznaczona na ten cel bez uszczerbku dla postępowania upadłościowego. Do wniosku o przyznanie prawa pomocy Syndyk dołączył: sprawozdanie finansowe, opis i oszacowanie wartości przedsiębiorstwa, wyciągi z rachunków bankowych oraz raporty kasowe. Postanowieniem z dnia 11 września 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych podkreślając, że koszty sądowe na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego ograniczają się do wpisu od skargi w wysokości 100 zł. W związku z tym fakt posiadania przez Spółkę środków pieniężnych w wysokości 1 977,70 zł uniemożliwia przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. S. M. U.złożył sprzeciw od powyższego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. rozpoznając wniosek S. M. U.odmówił przyznania prawa pomocy. Zdaniem Sądu pierwszej instancji analiza sytuacji finansowej strony skarżącej nie pozwala na przyjęcie, że uiszczenie kwoty 100 zł wykracza poza jej możliwości fiskalne. Syndyk nie wykazał zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Przedłożone dokumenty budzą wątpliwości co do rzeczywistej i aktualnej sytuacji finansowej Spółki. Zamiarem Syndyka było bowiem wykazanie, iż uszczupleniu ulega ilość środków finansowych na rachunkach bankowych Spółki i w jej kasie toteż przedstawiono wyciągi z rachunków. Zdaniem Sądu z przedłożonych dokumentów wynikają nieregularne wpływy do majątku Masy Upadłości. Wątpliwości budzą również. raporty kasowe za lipiec i sierpień 2014 r., z których wynika, że w lipcu 2014 r. opłacono usługę księgową w kwocie 2 460 zł, zaś w sierpniu 2014 r. w wysokości 2 960 zł. Wobec tego oświadczenie Syndyka, o braku środków na uiszczenie kosztów sądowych w sprawie w kwocie 100 zł jest nieuzasadnione. Zdaniem Sądu nie można przyjąć, że wierzytelności związane z postępowaniem upadłościowym oraz wierzytelności o charakterze cywilnoprawnym korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym. Z art. 342 § 1 pkt 1 Prawa upadłościowego i naprawczego wynika, że w pierwszej kategorii należności podlegających zaspokojeniu z funduszu masy upadłości znajdują się nie tylko koszty postępowania upadłościowego, ale i m.in. należności powstałe z czynności syndyka. Skoro zatem Syndyk wniósł w rozpoznawanej sprawie skargę, to wydatki z tym związane, choć nie dotyczą samego postępowania upadłościowego, należą do pierwszej kategorii należności zaspokajanych z masy upadłości. S. m. u. S. Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej wniósł zażalenie na powyższe postanowienie zarzucając Sądowi pierwszej instancji naruszenie: - art. 245 § 3 p.p.s.a. poprzez niezasadną odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od opłat sądowych pomimo, że skarżący nie ma dostatecznych środków na ich poniesienie; - art. 255 p.p.s.a. przez jego niezastosowanie i w konsekwencji niewezwanie Syndyka do złożenia wyjaśnień lub dodatkowych dokumentów pomimo posiadani przez Sąd wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego; Błąd w ustaleniach faktycznych polegający na bezpodstawnym przyjęciu, że skarżący przedłożył wybiórczą dokumentację finansową upadłego oraz uregulował w sierpniu 2014 r. wynagrodzenie kancelarii, nadto nie wykazywał, że zalega z jakimikolwiek płatnościami jak również nie zostały podjęte wszelkie możliwe działania celem zdobycia funduszy na pokrycie wydatków i w konsekwencji oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Zgodnie z treścią art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. dalej p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Takie stanowisko znajduje również oparcie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zaistniały przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r. o sygn. akt I GZ 1/10, publik. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego należy podzielić stanowisko WSA w O., że nie wykazano braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. W masie upadłości Spółki znajdują się wystarczające środki finansowe na ich uiszczenie z uwagi na wysokość kwoty wpisu sądowego od skargi, która wynosi 100 zł. Podkreślenia wymaga, że akcentowane w zażaleniu trudności w sprzedaży majątku likwidowanej Spółki, jak trafnie ocenił Sąd pierwszej instancji, nie mogą mieć decydującego znaczenia dla przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, gdyż w dacie złożenia wniosku Spółka posiadała na obydwu rachunkach bankowych wystarczające środki pieniężne na pokrycie kosztów sądowych. Taki stan pozwala przypuszczać, że wnioskodawca dysponuje dostatecznymi środkami i jest w stanie uregulować koszty postępowania sądowego. Ponadto zauważyć należy, iż ani akta sprawy ani zażalenie wraz z załączonymi do niego dokumentami nie wskazują na żadne obiektywne trudności po stronie Syndyka w zbywaniu majątku Spółki, co mogłoby stanowić istotną okoliczność, wymagającą analizy przez Sąd pod kątem wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Sąd pierwszej instancji trafnie przyjął, że koszty sądowe w postępowaniu przed sądami administracyjnymi należą do pierwszej kategorii należności podlegających zaspokojeniu z funduszów masy upadłości, bo mimo że nie są to koszty postępowania upadłościowego, to są kosztami powstałymi wskutek czynności syndyka w myśl art. 342 ust. 1 pkt 1 p.u.n. Niewątpliwie przez czynność syndyka należy rozumieć wniesienie skargi do sądu administracyjnego. Koszty związane uczestnictwem strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym są zatem kosztami, które należy zrównać z innymi wydatkami ponoszonymi przez syndyka masy upadłości na poczet prowadzonego postępowania upadłościowego W tym zakresie NSA podziela pogląd wyrażony w postanowieniu sądu kasacyjnego z dnia 6 grudnia 2012 r. o sygn. akt I FZ 431/12 (publik. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązek ich poniesienia przez syndyka jako stronę postępowania wynika z art. 199 p.p.s.a. zaś art. 342 ust. 1 pkt 1 p.u.n. nie jest przepisem szczególnym, wyłączającym zastosowanie tej normy. Skoro wnioskodawca mógł, jak podaje w zażaleniu, uiścić wpisy sądowe, opłaty skarbowe i pokryć wydatki udzielonych pełnomocnictw w łącznej w kwocie 2.960 zł w związku czynnościami obejmującymi masę upadłości Spółki, to tym samym był w stanie wygenerować środki na uregulowanie opłaty sądowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym w tej sprawie w wysokości 100 zł. Z wymienionych powodów oraz na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji