II SA/Rz 833/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski /spr./ Sędziowie WSA Paweł Zaborniak AWSA Maria Mikolik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 listopada 2022 r. sprawy ze skargi E. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia 18 maja 2022 r. nr SKO.4111.514.1122.2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala - UZASADNIENIE Decyzją z dnia 18 maja 2022 r. nr SKO.4111.514.1122.2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krośnie (dalej: "Kolegium"), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735, dalej: "K.p.a"), art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615, dalej: "u.ś.r."), po rozpatrzeniu odwołania E.D. (dalej: "Skarżąca"/"Wnioskodawczyni") od decyzji Wójta Gminy [...] (dalej: "Wójt"/"organ I instancji") z dnia 12 kwietnia 2022 r. nr GOPS-ŚP-5212-9/2022 w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad bratem, utrzymało w mocy decyzję Wójta. W uzasadnieniu stwierdzone zostało, że Skarżąca zwróciła się z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z niepodejmowaniem zatrudnienia spowodowanym koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu bratem. Decyzją z dnia 10 lutego 2022 r. Wójt odmówił Wnioskodawczyni przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Na skutek odwołania Kolegium, decyzją z dnia 14 marca 2022 r., uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia, celem uzupełnienia postępowania o ustalenia dotyczące zakresu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Decyzją z dnia 12 kwietnia 2022 r. Wójt ponownie odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazał, że na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego oraz pisemnej informacji Kierownika Środowiskowego Domu Samopomocy ustalono, że zakres i częstotliwość wykonywanych przez Wnioskodawczynię czynności opiekuńczych wobec brata nie stanowią przeszkody w podjęciu zatrudnienia. Są to czynności dnia codziennego, które mogą być wykonywane poza godzinami pracy zawodowej. W odwołaniu Skarżąca reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika podkreśliła, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę, a jedynie od ustalenia, że jest ona sprawowana w sposób stały i ciągły, uniemożliwiający tym samym podjęcie zatrudnienia, lub innej pracy zarobkowej. Kolegium nie uwzględniło odwołania i zaskarżoną decyzją utrzymało w mocy. Wskazało, że ustalenia dokonane przez organ I instancji nie wskazują, aby Skarżąca nie podejmowała zatrudnienia wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad bratem. Z ustaleń wynika, że Skarżąca sprawuje opiekę w godzinach głównie popołudniowych, w wymiarze około trzech godzin. Brat bowiem uczęszcza na co dzień do Środowiskowego Domu Samopomocy, gdzie przebywa około sześciu godzin dziennie. Jego nieobecności nie przekraczają 10 dni w miesiącu. Na zajęcia dojeżdża samodzielnie, korzysta też z transportu dla uczestników. Natomiast opieka siostry polega na wsparciu, na kontrolowaniu zażywania leków, dbaniu o higienę, przygotowywaniu posiłków z częstotliwością co drugi dzień, lub w weekendy. Brat Skarżącej w czasie pobytu w placówce otrzymuje gorący posiłek oraz ma zapewnioną niezbędną opiekę. Samodzielnie wykonuje codzienną toaletę oraz dba o czystość własnej odzieży, wykonując na miejscu pranie. Zatem opieka nie jest na tyle absorbująca, że uniemożliwia podjęcie zatrudnienia, wykluczając aktywność zawodową opiekunki. Opieka sprowadza się do czynności, które mogą być faktycznie wykonywane poza godzinami pracy (w godzinach popołudniowych lub wieczornych). Jak podkreśliło Kolegium, z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Opieka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Dlatego sprawowana w opisany sposób opieka Skarżącej nie stanowi przeszkody na tyle znacznej, by wykluczała podjęcie zatrudnienia. W skardze Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji Wójta, orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. i przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez Skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W uzasadnieniu skargi, powołując orzecznictwo sądów administracyjnych podkreślono, że warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości. Nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga jest nieuzasadniona. I. Stan sprawy jest następujący. Wnioskiem z 13 października 2021 r. Skarżąca zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym bratem. Do wniosku załączyła m.in. orzeczenie lekarza orzecznika ZUS oraz oświadczenie z którego wynika, że od 1 listopada 2021 r. opiekuje się bratem. W związku z wnioskiem przeprowadzony został wywiad rodzinny, co do którego Wnioskodawczyni, pismem z dnia 3 lutego 2022 r., wniosła zastrzeżenia (k. 11 akt adm.). Decyzją z dnia 10 lutego 2022 r. Wójt odmówił Skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad bratem. W uwzględnieniu odwołania Wnioskodawczyni Kolegium, decyzją z dnia 14 marca 2022 r., uchyliło rozstrzygnięcie Wójta i sprawę przekazało temu organowi do ponownego rozpatrzenia, celem uzupełnienia materiału dowodowego w zakresie sprawowanej opieki. Realizując wytyczne, organ I instancji ponownie przeprowadził wywiad środowiskowy (k.28 akt j.w.), uzyskał informację ze Środowiskowego Domu Pomocy, odebrał oświadczenie od brata Wnioskodawczyni (k.26 – 28 akt adm.), a następnie zawiadomił Skarżącą o zakończeniu postępowania i możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym. Przed wydaniem rozstrzygnięcia Wnioskodawczyni złożyła szereg dokumentów dotyczących leczenia brata, jednakże Wójt, decyzją z dni 12 kwietnia 2022 r., ponownie odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Odwołanie od tej decyzji złożyła Wnioskodawczyni reprezentowana przez fachowego pełnomocnika. Kolegium odwołania nie uwzględniło i decyzją z dnia 18 maja 2022 r. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Decyzja Kolegium stanowi przedmiot skargi. II. Materialnoprawną podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stanowi art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Przepis ten jednoznacznie wskazuje, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osobie, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z przepisu tego jednoznacznie wynika, że fakt posiadania odpowiedniej treści orzeczenia nie jest sam w sobie wystarczający do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dla osoby, o jakiej mowa w punkcie 4 wskazanego przepisu. Otóż podstawową przesłanką, jaką musi spełniać osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania tej opieki. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy więc stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r. sygn. I OSK 2454/11). Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. np. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16). III. W stanie faktycznym sprawy jest poza sporem, że brat Wnioskodawczyni uczęszcza na co dzień do Środowiskowego Domu Samopomocy, gdzie przebywa około sześciu godzin dziennie a jego nieobecności nie przekraczają 10 dni w miesiącu. Brat na zajęcia dojeżdża samodzielnie, korzysta z transportu dla uczestników, w czasie pobytu w placówce otrzymuje gorący posiłek oraz ma zapewnioną niezbędną opiekę. Samodzielnie wykonuje codzienną toaletę oraz dba o czystość własnej odzieży, wykonując na miejscu pranie. Natomiast Skarżąca sprawuje opiekę głównie godzinach popołudniowych, w wymiarze około trzech godzin, a opieka ta obejmuje kontrolę zażywania leków, dbanie o higienę oraz przygotowywanie posiłków z częstotliwością co drugi dzień. Oznacza to, że opieka nie jest na tyle absorbująca, aby uniemożliwiała Skarżącej podjęcie zatrudnienia, Zatem zgodzić należy się z Kolegium, że opieka sprowadza się do czynności, które mogą być faktycznie wykonywane poza godzinami pracy (w godzinach popołudniowych lub wieczornych). W tym stanie sprawy Sąd stwierdza, że na podstawie wyczerpującego i kompletnego materiału dowodowego organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny i wyprowadziły trafne wnioski, że brak jest związku przyczynowo – skutkowego wymaganego przepisem art. 17 ust. 1 u.ś.r., gdyż opieka sprawowana przez Skarżącą nie ma takiego charakteru, aby uniemożliwiała zatrudnienie. Jeszcze raz wskazać należy, że rozmiar obowiązków Skarżącej związanych z opieką nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia, gdyż brat samodzielnie korzysta ze Środowiskowego Domu Pomocy, w którym ma zapewnioną zarówno opiekę, jak i posiłki. Natomiast nadzór w godzinach popołudniowych, przygotowywanie posiłków czy towarzyszenie podczas wizyt lekarskich, nie mogą być uznane za czynności wymagającej pełnej dyspozycyjności Skarżącej. Z tych przyczyn Sąd orzekł, jak w wyroku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U z 2022 r. poz. 329 ze zm.).