II SA/Gl 1194/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 20 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi A. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 3 czerwca 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1655/2022/7215 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w sprawie nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych oddala skargę. UZASADNIENIE Decyzją nr [...] z dnia 7 marca 2022 r. Wojewoda Śląski (dalej: wojewoda, organ pierwszej instancji), działając na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.jedn. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) oraz art. 11, art. 16 ust. 10, art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 1 i pkt 3 , ust. 9 ustawy z dnia 11 lutego 20126 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm.) oraz art. 1 lit. z, art. 68 ust. 1a Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.Urz. (WE)L 166/1 z dnia 30 kwietnia 2004 r. ze zm.) uznał świadczenie wychowawcze wypłacone A. W. (dalej: strona, skarżąca) w okresie od 1 maja 2017 r. do 31 października 2017 r. za nienależnie pobrane. Decyzja ta odebrana została przez stronę w dniu 7 kwietnia 2022 r. Pismem z dnia 2 maja 2022 r. strona złożyła odwołanie od powyższej decyzji a wraz z nim wniosła o przywrócenie terminu do jego wniesienia. W motywach takiego działania podniosła, iż stan zdrowia nie pozwolił jej na sporządzenie odwołania w ustawowym terminie. Wyjaśniła, że w dniu 20 kwietnia dostała wysokiej gorączki, była osłabiona, bolała ją głowa i miała biegunkę. Obawiając się zarażenia wirusem COVID-19 nie wychodziła z domu, nawet w celu udania się do lekarza. W tym czasie nie była w stanie logicznie myśleć, a zwłaszcza sformułować odwołania. Wyjaśniła, że mieszka sama z dziećmi, gdyż mąż pracuje nadal w [...]. Dopiero w dniu 28 kwietnia 2022 r. udała się do lekarza, gdzie lekarz nie stwierdził zarażenia wirusem. Wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu złożyła dokumentację medyczną z której wynika, że 29 kwietnia 2022 r. była na wizycie lekarskiej w "A." w Z. Z uwagi na fakt, iż stan zdrowia uniemożliwił jej sporządzenie odwołania wniosła o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Postanowieniem z 3 czerwca 2022 r., nr SKO.PSŚ/41.5/1655/2022/7215 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: Kolegium, organ odwoławczy,) odmówiło skarżącej przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od wymienionej na wstępie decyzji Wojewody z dnia 7 marca 2022 r. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że przywołaną decyzją organ pierwszej instancji uznał świadczenie wychowawcze wypłacone skarżącej w łącznej wysokości 4999,10zł za nienależnie pobrane i zobowiązał ją do zwrotu tej sumy w terminie 30 dni od dnia, kiedy decyzja ta stanie się ostateczna, łącznie z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Wymieniona decyzja została doręczona skarżącej 7 kwietnia 2022 r., co udokumentowano zwrotnym potwierdzeniem odbioru. Zatem termin do złożenia odwołania od tej decyzji upłynął w dniu 21 kwietnia 2022 r. Natomiast skarżąca wniosła odwołanie w dniu 4 maja 2022r. (data stempla pocztowego). Wraz z odwołaniem złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Organ odwoławczy odwołał się do przepisu art. 58 Kodeksu postępowania administracyjnego, wskazując na przesłanki przywrócenia terminu, i podkreślił, że niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wskazanych tam przesłanek. W niniejszej sprawie w ocenie Kolegium to nie nastąpiło. Kolegium uznało, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu. Ze złożonej, wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu, dokumentacji medycznej wynika, że 29 kwietnia 2022 r. skarżąca była na wizycie lekarskiej w "A." w Z. Wskazany przez stronę termin 20 kwietnia 2022 r., w którym skarżąca miała mieć pierwsze objawy choroby był przedostatnim dniem do złożenia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji. Wizyta lekarska miała miejsce 29 kwietnia 2022 r., a zatem już po upływie terminu do wniesienia odwołania. Zdaniem organu nie stanowi to uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu do złożenia odwołania. Organ przywołał ugruntowany w orzecznictwie pogląd, że do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu zalicza się stany nadzwyczajne, w szczególności: problemy komunikacyjne, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na dokonanie czynności przy pomocy innych osób, powódź, pożar czy inne przeszkody których strona nie była w stanie przezwyciężyć. Organ odwoławczy wskazał, że strona nie wykazała, że w okresie choroby nie była w stanie posłużyć się inną osobą w celu nadania na poczcie odwołania, bądź złożenia go w siedzibie organu. Skoro skarżąca nie spełniła wszystkich przesłanek z art. 58 § 1 i § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, to organ odwoławczy nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku w tym przedmiocie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego strona nie zgodziła się z zaskarżonym postanowieniem, uznając je za niesprawiedliwe i nie oddające rzeczywistego stanu faktycznego. Przedstawiła całokształt okoliczności dotyczących jej stanu chorobowego ograniczającego normalne funkcjonowanie. Wywodziła, że jej choroba miała charakter nagły i dynamiczny, co uniemożliwiło jej zadbanie o swoje sprawy urzędowe i rozsądne kierowanie swoim postępowaniem. Wskazała, że mieszka z dwójką małoletnich dzieci, od których nie mogła oczekiwać pomocy w przedmiotowej sprawie. Wskazała, że w okresie choroby pomagały jej dzieci oraz matka K. K., która przynosiła i przyrządzała posiłki, jednakże matka nie mogła sporządzić odwołania za skarżącą, gdyż skarżąca nie była w stanie przekazać jej żadnych informacji dotyczących sprawy. Odpowiadając na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem. Sprawa rozpoznana została w trybie uproszczonym zgodnie z treścią art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329), w myśl którego sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Dokonywanie określonych czynności procesowych w postępowaniu administracyjnym przez uczestniczące w nim podmioty ograniczone jest ustalonym w przepisach terminem, od zachowania którego uzależniona jest skuteczność dokonanej czynności. Strona może jednak bronić się przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu czynności, w przedmiotowej sprawie wniesienia odwołania od wydanej decyzji, wnosząc prośbę o przywrócenie terminu. Warunki jej dopuszczalności reguluje art. 58 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z § 1 tego przepisu w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Z kolei w myśl § 2 – prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustalania przyczyny uchybienia terminu. Z wymienionych powyżej przepisów wynikają przesłanki przywrócenia terminu, które muszą wystąpić łącznie, żeby wniosek mógł zostać uwzględniony. Z analizy przepisu art. 58 Kodeksu wynika zatem, że przesłankami przywrócenia terminu są: 1/ wystąpienie z wnioskiem o przywrócenie terminu, 2/ wniesienie tego wniosku z ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi, 3/ jednoczesne z wniesieniem wniosku dopełnienie czynności, dla której określony był termin, 4/ uprawdopodobnienie przez osobę zainteresowaną, że uchybienie nastąpiło bez jej winy. Przedmiotem sporu jest prawidłowość rozstrzygnięcia organu drugiej instancji w zakresie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w sprawie nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych. Zdaniem organu odwoławczego skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminowi. Strona skarżąca tego stanowiska nie podziela. Sąd podziela wyrażane w orzecznictwie stanowisko, że warunkiem przywrócenia terminu do wniesienia odwołania jest uprawdopodobnienie braku winy w niedochowaniu terminu. Brak winy w uchybieniu terminowi, jak się jednolicie przyjmuje, zachodzi wtedy, gdy dokonanie czynności było niemożliwe z uwagi na przeszkodę, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Jako kryterium przy ocenie winy w uchybieniu terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej w danych okolicznościach można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy (zob: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 kwietnia 2022 r sygn. akt VII SA/Wa 600/22). Przepisy uznają za przyczynę uzasadniającą przywrócenie terminu wystąpienie przeszkody nie do przezwyciężenia, a więc takie, których strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, np. nagłą, ciężką chorobę. Nawet samo przebywanie strony na zwolnieniu lekarskim nie jest wystarczającą przesłanką do tego, aby przywrócić termin do dokonania czynności procesowej (zob: wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 11 kwietnia 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 1572/21 oraz w Warszawie z dnia 13 kwietnia 2021 r. sygn. akt VII SA/Wa 65/21). Innymi słowy, od strony postępowania wymaga się szczególnej staranności w zakresie prowadzenia swych spraw, a jakiekolwiek niedbalstwo strony dyskwalifikuje możliwość przywrócenia terminu. Przyczyna uchybienia terminu musi zatem być niezależna od strony (a przy tym istnieć przez cały okres uchybienia terminu), a strona nie mogła przeszkody uchybienia terminu usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez stronę zainteresowana zalicza się np. przerwy w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar (zob: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 5 maja 2022 r., sygn. akt II SA/Wr 12/22). W literaturze przedmiotu nie budzi wątpliwości, że osoba zainteresowania powinna uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2011, s. 284). Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, zdaniem Sądu, nie sposób przyjąć, aby skarżąca uprawdopodobniła, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło bez jej winy. Zasadnie więc organ odwoławczy uznał, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione warunki do przywrócenia terminu. Sama choroba, na którą powołuje się skarżąca – tj. wysoka gorączka w dniu 20 kwietnia 2022 r., osłabienie, ból głowy i biegunka, które to okoliczności utrzymywały się do dnia 27 kwietnia 2022 r., co potwierdziła przedłożeniem dokumentacji medycznej pacjenta, z której wynikało, iż w dniu 29 kwietnia 2022 r. była na wizycie lekarskiej w "A." w Z., nie są wystarczającym dowodem na brak winy skarżącej w uchybieniu terminu. Podkreślić w tym miejscu należy, że skarżąca kwestionowaną decyzję Wojewody odebrała w dniu 7 kwietnia 2022 r. Zatem zgodnie z pouczeniem złożenie odwołania mogło nastąpić w terminie do dnia 21 kwietnia 2022 r. Podany przez skarżącą dzień 20 kwietnia 2022 r, w którym pojawiły się oznaki choroby, wskazane powyżej dolegliwości był przedostatnim dniem do złożenia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji. Jak podniesiono powyżej choroba może uzasadniać brak winy w uchybieniu terminu, jeżeli jest nagła i nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą. Od strony postępowania wymaga się bowiem szczególnej staranności w zakresie prowadzenia swych spraw, a jakiekolwiek niedbalstwo strony dyskwalifikuje możliwość przywrócenia terminu. W przypadku choroby trzeba wskazać, że rodzaj choroby uniemożliwiał dokonanie czynności oraz że nie istniała możliwość skorzystania z pomocy innych osób w jej dokonaniu. Ocena, czy uprawdopodobniony został brak winy w uchybieniu terminu nie ogranicza się zatem do ustalenia, czy twierdzenie wnioskodawcy o chorobie jest wiarygodne (tj. np. potwierdzone zaświadczeniem lekarskim), ale musi również uwzględniać na przykład to, czy wskazana przyczyna uchybienia terminowi stanowi przeszkodę niemożliwą do przezwyciężenia i czy zainteresowana wykazała należytą staranność w podjęciu działań mogących zapobiec uchybieniu terminu, przykładowo poprzez wyręczenie się inną osobą. W ocenie organu odwoławczego, co potwierdza skład orzekający, przedłożona w sprawie dokumentacja medyczna nie wskazuje na chorobę nagłą. Jako rozpoznanie wskazuje zaburzenia metabolizmu. Nadto, co należy podkreślić, jest to dokumentacja z dnia 29 kwietnia 2022 r., a więc już z okresu, w którym skończył się termin na wniesienie odwołania. Jak podniesiono powyżej, wobec odebrania decyzji organu pierwszej instancji w dniu 7 kwietnia 2022 r., termin do złożenia od niej odwołania biegł od dnia 8 kwietnia do 21 kwietnia 2022 r. Tak więc pierwsze oznaki choroby i złego samopoczucia nastąpiły w przedostatnim dniu terminu na złożenie odwołania, natomiast nic nie stało na przeszkodzie, by skarżąca złożyła takie odwołanie wcześniej, co przy szczególnej staranności w zakresie prowadzenia swych spraw winno nastąpić, a brak takiego działania można ocenić jako niedbalstwo i zaniechanie. Dodatkowo, jak podaje skarżąca w skardze, w okresie choroby pomagała jej matka, co mogło umożliwić stronie złożenie odwołania przy jej pomocy, tym bardziej, iż odwołanie stanowi wyraz niezadowolenia z otrzymanej decyzji i nie musi posiadać szczególnej formy i treści. Tak więc należy potwierdzić, że strona nie wykazała, iż w okresie choroby nie była w stanie posłużyć się inną osobną w celu nadania na poczcie odwołania, bądź złożenia go w siedzibie organu. Wobec powyższego należy podzielić stanowisko organu odwoławczego, iż podane przez stronę powody i okoliczności nie stanowią uprawdopodobnienia braku winy strony w uchybieniu terminu do złożenia odwołania. Jak stwierdza Wojewódzki Sad Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 18 lutego 2021 r. sygn. akt IV SA/Po 1877/20 - przy ocenie stopnia winy lub jej braku należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu działań mających na celu zabezpieczenie dotrzymania terminu. Z przytoczonych wyżej rozważań i przyczyn skarga nie mogła zostać uwzględniona i jako taka podlega oddaleniu na zasadzie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.