II OZ 1013/07

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wiśniewska, po rozpoznaniu w dniu 15 października 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 30 kwietnia 2007 r., sygn. akt III SA/Kr 94/07 oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Wojewody M. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania postanawia: oddalić zażalenie UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2007 r., sygn. akt III SA/Kr 94/07 oddalił wniosek skarżącej M. S. o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd stwierdził, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.; zwanej dalej P.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd wskazał, że skarżąca uzyskuje miesięczny dochód brutto w wysokości (...) zł, zaś kwota wpisu sądowego wynosi 100 zł, zatem stanowi ona mniej niż (...) % jej dochodów. Sąd stwierdził zatem, że uiszczenie wpisu sądowego leży w granicach możliwości finansowych skarżącej i nie spowoduje uszczerbku w utrzymaniu jej i syna. W postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy nie ma znaczenia okoliczność posiadania przez skarżącą mienia ruchomego lub innych wartościowych przedmiotów, Sąd ocenia jedynie to, czy skarżąca jest w stanie ponieść koszty sądowe w sprawie. W ocenie Sądu udzielanie przez skarżącą pomocy chorej na (...) siostrze nie uniemożliwia jej ponoszenia kosztów sądowych. Sąd wskazał, że zgodnie z art. 129 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Oznacza to, że w pierwszej kolejności obowiązek alimentacyjny zapewnienia siostrze skarżącej dostarczania jej środków utrzymania obciąża zstępnych siostry skarżącej, w drugiej kolejności wstępnych siostry skarżącej, a dopiero w ostatniej kolejności rodzeństwo (czyli skarżącą). Sąd podniósł, że o ile pomoc siostrze zasługuje na aprobatę, to jednak skarżąca okoliczności tej nie może wykorzystywać jako samoistnego argumentu zmierzającego do uzyskania pomocy prawnej w zakresie zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Ponadto Sąd pierwszej instancji nie dał wiary oświadczeniu skarżącej, że kwota (...) zł wystarcza jedynie na utrzymanie jej i syna. W ocenie Sądu dochód skarżącej w oczywisty sposób pozwala na zaoszczędzenie kwoty 100 zł na uiszczenie wpisu sądowego i dlatego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługiwał na uwzględnienie. Na postanowienie to zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożyła M. S., wnosząc o jego uchylenie i zwolnienie jej od kosztów sądowych. Skarżąca zarzuciła, że Sąd źle ocenił przedstawioną we wniosku jej sytuację osobistą i finansową. Ponadto Sąd nie dokonał dokładnego wyjaśnienia jej sytuacji rodzinnej i finansowej. Sąd uznając wyjaśnienia skarżącej za niewystarczające powinien w trybie art. 255 P.p.s.a. wezwać ją do złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia niezbędnych dokumentów dotyczących stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Skarżąca podniosła, że wprawdzie czerpie dochód z prowadzonej działalności gospodarczej i dostaje alimenty, jednak dochód ten jest niewystarczający do pokrycia wszystkich opłat i niezbędnych wydatków. W ocenie skarżącej zaskarżone postanowienie jest krzywdzące i niesprawiedliwe. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Prawo pomocy polega na tym, że strona zostaje zwolniona przez sąd od kosztów sądowych oraz uzyskuje uprawnienie do udzielenia pełnomocnictwa wyznaczonemu przez sąd adwokatowi, radcy prawnemu, doradcy podatkowemu lub rzecznikowi patentowemu bez ponoszenia jego wynagrodzenia i wydatków (art. 244 § 1 i 2 P.p.s.a.). Przewidziana możliwość przyznania prawa pomocy może być udzielona w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Prawo to przyznaje się, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym polega natomiast na zwolnieniu tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego względnie rzecznika patentowego. Jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.) to przysługuje jej prawo pomocy. Z przytoczonych przepisów wynika, że osobę ubiegającą się o to prawo obciąża obowiązek wykazania, iż znajduje się w określonej sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym. Dlatego też powinna ona złożyć oświadczenie majątkowe obejmujące dokładne dane o swoim stanie majątkowym i dochodach oraz o stanie rodzinnym, a także oświadczenie o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem lub radcą prawnym (art. 252 § 1 P.p.s.a.). W niniejszej sprawie nie można podzielić podniesionych przez skarżącą zarzutów w odniesieniu do stanowiska Sądu pierwszej instancji. Zważywszy bowiem, na ustaloną przez Sąd, sytuację majątkową i rodzinną skarżącej, uznać należy, że nie ma podstawy do przyjęcia, iż spełnione zostały ustawowe przesłanki przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ze złożonego przez skarżącą oświadczenia wynika, że dysponuje ona miesięcznie kwotą w wysokości (...) zł brutto (z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej - (...) zł oraz alimenty - (...) zł) na utrzymanie siebie i syna. Wbrew zatem zarzutom skarżącej, Sąd Wojewódzki prawidłowo ustalił, że dochody skarżącej umożliwiają pokrycie kosztów sądowych, które na tym etapie postępowania sprowadzają się do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100 zł. Skarżąca nie wykazała bowiem w sposób przekonywający, że znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej ją do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, które ma co do zasady charakter wyjątkowy. Prawidłowo Sąd stwierdził, że udzielanie pomocy chorej siostrze nie może być jedynym argumentem przemawiającym za zwolnieniem skarżącej od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Odnosząc się do zarzutu skarżącej, że mimo prawnego obowiązku wynikającego z art. 255 P.p.s.a. Sąd pierwszej instancji nie wezwał jej do złożenia dodatkowego oświadczenia dotyczącego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, należy stwierdzić, że polega on na niezrozumieniu przez skarżącą treści wskazanego przepisu. Powołany przepis ma zastosowanie wówczas, gdy sąd poweźmie wątpliwości co do stanu majątkowego wnioskodawcy, tj. gdy uzna, że złożone przez wnioskującego o przyznanie prawa pomocy oświadczenie jest niewystarczające do dokonania oceny rzeczywistego stanu majątkowego. W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji słusznie takich wątpliwości nie powziął. Zresztą sama skarżąca nawet w zażaleniu nie wskazała, jakie dodatkowe okoliczności dotyczące jej stanu rodzinnego i majątkowego pominęła w swoim oświadczeniu i z jakich przyczyn. Rozpoznając wniosek o przyznanie skarżącej prawa pomocy, Sąd pierwszej instancji właściwie ocenił jej oświadczenie majątkowe, uwzględniając kryteria i przesłanki przewidziane w ustawie - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i prawidłowo rozważył zakres realnej możliwości poniesienia przez skarżącą kosztów postępowania sądowego. Zasadnie też przyjął, że jest ona w stanie ponieść koszty postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy, skoro zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny postanowił, jak w sentencji.