II OSK 3027/19

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Miron Sędziowie sędzia NSA Robert Sawuła sędzia del. WSA Sławomir Pauter (spr.) po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego o sprostowanie i uzupełnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 maja 2020 r. sygn. akt II OSK 3027/19 w sprawie ze skargi kasacyjnej Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 lipca 2019 r. sygn. akt II SA/Wa 101/19 w sprawie ze skargi [...] spółka z ograniczoną odpowiedzialnością sp. k. z siedzibą w [...] na postanowienie Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego z dnia [...] października 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania postanawia: 1. sprostować uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 maja 2020 r. sygn. akt II OSK 3027/19 w ten sposób, że na stronie 9 w linijce 7 od dołu w miejsce zwrotu "art. 134 ust. 1a" wpisać "art. 134a ust. 1"; 2. w pozostałej części wniosek oddalić. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 26 maja 2020 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 lipca 2019 r. sygn. akt II SA/Wa 101/19, wydanego w sprawie ze skargi [...] spółka z ograniczoną odpowiedzialnością sp. k. z siedzibą w [...] na postanowienie Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego z dnia [...] października 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie o wypłatę świadczenia rekompensującego poniesione przez pracodawcę koszty z tytułu wypłaconej odprawy pracownikowi w związku z powołaniem do pełnienia terytorialnej służby wojskowej. Pismem z dnia 24 lipca 2020 r. Szef Sztabu Generalnego Wojska Polskiego wniósł o sprostowanie i uzupełnienie wyroku, na podstawie art. 157 i art. 159 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.), w zakresie podniesionych poniżej kwestii i w związku z treścią uzasadnienia: 1) Na str. 9 w akapicie trzecim podano: "Takie stanowisko zostało zaprezentowane również w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 1998 r. w sprawie sygn. akt II SA 125 2/97", niemniej wyroku o podanej sygnaturze nie można odnaleźć w systemie informacji prawnej LEX, Legalis ani w Internecie w elektronicznej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych. Skoro jednak Naczelny Sąd Administracyjny przywołał ten wyrok w odniesieniu do wyjaśnienia znaczenia administracyjnoprawnego "terminu prawa materialnego", to można domniemywać, że ma on kluczowe znaczenie w sprawie, tym bardziej, że w tym względzie przyznaje rację organowi (wyrok w sprawie II OSK 3027/19 pomija przywołany przez organ wyrok NSA z dnia 19 stycznia 1999 r. sygn. akt II SA 1252/97 i pozostałe dwa wyroki przywołane na str. 11 skargi kasacyjnej). 2) Na str. 9 w akapicie trzecim, linijka 7. od dołu – jak się wydaje – omyłkowo zapisano "art. 134 ust. 1a". Przepis art. 134 nie zawiera ustępów – i w ocenie organu – nie ma zastosowania w niniejszej sprawie. 3) Na str. 9 w akapicie trzecim, linijka 6. od dołu zapisano, że "Mając na uwadze już poczynione rozważania odnośnie określenia przez ustawodawcę terminu początkowego do złożenia wniosku o zwrot wypłaconej pracownikowi odprawy (...)", jednakże Sąd nie zamieścił tych rozważań, wynikających z analizy przepisów prawa a odnoszących się do "określenia przez ustawodawcę terminu początkowego do złożenia wniosku o zwrot (...)". W tym względzie brak również odniesienia się Sądu do przywołanych przez organ orzeczeń sądów administracyjnych dotyczących każdorazowej konieczności ustalania początku biegu terminu materialnego (jak i procesowego) oraz sposobu jego obliczania (str. 11 skargi kasacyjnej) w kontekście obowiązku ustanowionego w art. 8 § 2 k.p.a. i w związku z niewyjaśnieniem w wyroku, jaką funkcję dla ustalenia granic terminu prawa materialnego z art. 134a ust. 5 u.p.o.o.RP pełni użyte w tym przepisie wyrażenie "zwolnienia żołnierza rezerwy z", skoro w czasie określonym w art. 134a ust. 1 u.p.o.o.RP, tj. "odbywania i pełnienia" ćwiczeń wojskowych, okresowej służby wojskowej lub terytorialnej służby wojskowej, na podstawie Karty Powołania, a zatem decyzji administracyjnej wiążącej w sprawie, osoba pozostaje w czynnej służbie wojskowej przez okres wskazany w tej decyzji administracyjnej. 4) Z treści uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd przyznał rację organowi i orzekł, że termin określony w art. 134a ust. 5 u.p.o.o.RP jest terminem prawa materialnego, ale stwierdził ponadto, że przepis ten wyraźnie statuuje jedynie termin końcowy. Uzasadniono i przywołano wyroki odnoszące się do rozumienia terminu prawa materialnego i znaczenia jego terminu końcowego dla praw strony. To uzasadnienie w porównaniu z treścią uzasadnienia zaskarżonego wyroku oraz zarzutów i uzasadnienia skargi kasacyjnej, w związku ze stwierdzeniem na str. 8 wyroku: "Podzielić należy przedstawione w ramach zarzutu kasacyjnego dotyczącego naruszenia przez Sąd I instancji art. 135 w zw. z art. 141 § 1 p.p.s.a. poprzez brak wskazania czy termin, o którym mowa w art. 134a ust. 5 ustawy jest terminem materialnym czy też procesowym", prowadzi do wniosku, że w przedmiocie tego zarzutu brak jest rozstrzygnięcia Sądu i faktycznie nie wiadomo, do jakiego przedmiotu skargi kasacyjnej odnosi się sentencja stanowiąca o oddaleniu skargi kasacyjnej, nazwanej skrótowo "w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania". 5) Niezrozumiałe jest zdanie zawarte w akapicie pierwszym na st. 11 uzasadnienia wyroku: "Tym samym do wypłacenia wnioskowanej przez pracodawcę kwoty tytułem zwrotu wypłaconej odprawy lub w oparciu o art. 134a ust. 7 ustawy wydania decyzji gdy zostaną spełnione przesłanki w nim określone". Dodatkowo, w ocenie organu, z powodu niedokładnego i niepełnego uzasadnienia, przywołującego poglądy nauki i judykatury na temat zastosowania art. 61a § 1 k.p.a. i pominięcia istoty pojęcia "żołnierza rezerwy" użytego w art. 134a ust. 5 w zw. z art. 134a ust.1 u.p.o.o.RP, a także ze stwierdzeniem Sądu na str. 11: "Powyższe może stanowić podstawę do przyjęcia poglądu..." powoduje, że orzeczenie o oddaleniu pozostaje w sprzeczności z istotą orzeczenia w sprawie w zakresie przedstawionych zarzutów i luzu decyzyjnego Naczelnego Sądu Administracyjnego. Dlatego orzeczenie to nie obejmuje całości skargi kasacyjnej i konieczne jest jego uzupełnienie, a ponadto sprostowanie oczywistych omyłek pisarskich. Pismem z dnia 12 sierpnia 2020 r. organ wyjaśnił, że wniosek z 24 lipca 2020 r. dotyczy sprostowania błędów albo oczywistych omyłek pisarskich i ewentualnie uzupełnienie niezrozumiałych wypowiedzi uzasadnienia wyroku, w których, jak się wydaje, brakuje jakiejś części mowy albo poprzedzającej wypowiedzi, do której nawiązuje zdanie nawiązujące i przez to są niezrozumiałe. Wskazano, że w powyższym i pozostałym zakresie kompetencję do działania z urzędu posiada Sąd a wniosek z [...] lipca 2020 r. należałoby traktować jako sygnalizację niejasności wyroku w korelacją z treścią uzasadnienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 156 § 1 p.p.s.a. sąd może z urzędu sprostować w wyroku niedokładności, błędy pisarskie albo rachunkowe lub inne oczywiste pomyłki. Sformułowanie art. 159 p.p.s.a. wskazuje z kolei, że sprostowanie może nastąpić również na wniosek podmiotu uprawnionego. Sprostowaniu może podlegać zarówno wadliwość sentencji, jak i uzasadnienia orzeczenia. Artykuł 156 p.p.s.a. dopuszcza sprostowanie niedokładności, które ujawniły się w wydanym wyroku. Zatem możliwe jest sprostowanie tylko takich wad w treści wyroku, które mają charakter oczywisty. Sprostowanie może dotyczyć przykładowo właściwego oznaczenia stron i innych uczestników postępowania, wskazania prawidłowej daty czy sygnatury akt rozstrzyganej sprawy. Błąd pisarski to widoczny, wbrew zamierzeniom Sądu, niewłaściwie użyty wyraz, oczywiście mylna pisownia. Z kolei błąd rachunkowy to błąd wynikający z niewłaściwego przeprowadzenia działań arytmetycznych. Natomiast "inna oczywista pomyłka" jest swym charakterem zbliżona do niedokładności błędu pisarskiego i rachunkowego (wyrok NSA z dnia 17 września 2008 r., sygn. akt I OZ 678/08; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć należy, że nieprawidłowości wskazane w art. 156 § 1 p.p.s.a. muszą mieć ewidentny, bezsporny charakter oraz nie mogą wpływać na treść rozstrzygnięcia. Wobec powyższego stwierdzić należy, że instytucja sprostowania nie służy do korekty ustaleń Sądu zawartych w uzasadnieniu wyroku. Sprostowanie pozwala jedynie na usunięcie niewątpliwych, rzucających się w oko pomyłek w treści komparycji wyroku lub w treści uzasadnienia. Korygowana pomyłka musi mieć walor oczywistości. Zatem ingerencja taka nie może prowadzić do usunięcia lub dopisania określonych stwierdzeń. Zgodnie z art. 144 p.p.s.a. Sąd jest związany wydanym wyrokiem od chwili jego ogłoszenia, a jeżeli wyrok został wydany na posiedzeniu niejawnym – od podpisania sentencji wyroku. Z tego powodu po wydaniu orzeczenia Sąd nie może już ingerować w treść sentencji ani w treść uzasadnienia. Sprostowanie sentencji czy też uzasadnienia orzeczenia nie może prowadzić do zmiany zawartego w nim rozstrzygnięcia, czy też do zmiany motywów, jakimi Sąd kierował się przy jego wydaniu. Z kolei zgodnie z art. 157 § 1 p.p.s.a. strona może w ciągu czternastu dni od doręczenia wyroku z urzędu – a gdy wyroku nie doręcza się stronie od dnia ogłoszenia – zgłosić wniosek o uzupełnienie wyroku. Strona może wnioskować o uzupełnienie wyroku, jeżeli sąd nie orzekł o całości skargi albo nie zamieścił w wyroku dodatkowego orzeczenia, które według przepisów ustawy powinien był zamieścić z urzędu. W oparciu o art. 157 § 1 p.p.s.a. uzupełnić można jedynie wyrok, tj. sentencję orzeczenia sądu, a nie jego uzasadnienie. Nie można żądać uzupełnienia uzasadnienia orzeczenia poprzez zamieszczenie w nim określonych – żądanych przez stronę postępowania – kwestii, bowiem takie działanie w istocie zmierza nie do uzupełnienia, lecz do zmiany uzasadnienia poprzez zamieszczenie w nim wskazanych przez stronę okoliczności (por. postanowienia NSA: z dnia 10 marca 2008 r. sygn. akt II OZ 1361/07; z dnia 2 października 2014 r. sygn. akt I OZ 634/14; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie jedynie odnośnie do żądania zawartego w punkcie 2 wniosek zasługuje na uwzględnienie. Rzeczywiście na stronie 9 uzasadnienia wyroku w akapicie 3. linijce 7. od dołu Sąd powołał art. 134 ust. 1a (ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, Dz. U z 2017 r., poz. 1430 ze zm.), podczas gdy z treści rozważań prawnych zawartych w tej części uzasadnienia wynika, że dotyczą one art. 134a i zawartych w tym przepisie regulacji prawnych. W związku z powyższym w tej części uzasadnienie należało sprostować. Pozostałe żądania wniosku nie zasługują na uwzględnienie. Odnośnie do żądania zawartego w punkcie 1 podnieść należy, że uznanie przez Sąd w niniejszej sprawie, że termin zakreślony przez ustawodawcę do złożenia wniosku o wypłatę świadczenia rekompensującego jest terminem prawa materialnego, nie oznacza, że w pozostałej części podzielono stanowisko strony skarżącej, w szczególności co do określenia początkowej daty jego biegu. W dalszej części uzasadnienia wyroku Sąd jednoznacznie wskazał, w jaki sposób należy określić początek jego biegu. Artykuł 193 zdanie drugie p.p.s.a. nakłada na Sąd – w przypadku oddalenia skargi kasacyjnej – obowiązek oceny w uzasadnieniu zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej, a nie obowiązek odnoszenia się odrębnie do każdego z przytoczonych na ich poparcie poglądów doktryny, czy też poglądów wyrażonych w powołanych orzeczeniach sądowych. Niedokładności lub omyłki podlegające sprostowaniu w trybie art. 156 p.p.s.a. mogą dotyczyć oznaczenia daty, znaku, sygnatury lub innego elementu zaskarżonego aktu lub czynności oraz nazwy organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność, stanowiącą przedmiot oceny Sądu, jeżeli nieprawidłowości te mają charakter oczywisty. Z istoty przepisu art. 156 p.p.s.a. wynika, że sprostowaniu w oparciu o ten przepis podlegają "informacje" związane ze sprawą stanowiącą przedmiot rozstrzygnięcia. Nie podlegają natomiast w oparciu o powołany przepis sprostowaniu dane dotyczące przywołanego na poparcie danego stanowiska orzeczenia sądowego (np. sygnatura akt). Dodatkowo wskazać należy, że przywołana sygnatura wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 1998 r. nie zawiera błędu podlegającego sprostowaniu. Omyłkowo wstawiona spacja w zapisie "II SA 125 2/97" nie pozostawia wątpliwości, że chodzi o orzeczenie o sygn. akt II SA 1252/97, które bez problemu można odnaleźć np. w systemie LEX (pod nr 43199). Odnośnie do punktu 3 wniosku wskazać należy, że Sąd w przytoczonym przez stronę zdaniu odwołuje się do wcześniej poczynionych w uzasadnieniu rozważań dotyczących charakteru terminu zakreślonego przez ustawodawcę do złożenia wniosku o wypłatę pracodawcy świadczenia rekompensującego poniesione koszty z tytułu wypłaconej odprawy. Nadto, w dalszej części uzasadnienia zawarto argumentację dotyczącą ustalenia początkowej daty biegu terminu do wniesienia wniosku. Prawomocne wyroki wiążą tylko podmioty wskazane w art. 170 p.p.s.a. Co do konieczności odniesienia się do poglądów przedstawionych w przytoczonych przez skarżącego orzeczeniach odwołać należy się do stanowiska Sądu przedstawionego w tym zakresie przy ocenie żądania określonego w punkcie 1 wniosku. Punkt 4 wniosku nie dotyczy sprostowania czy też uzupełnienia uzasadnienia wyroku z dnia 26 maja 2020 r., a jedynie stanowi próbę dyskusji z wyrażonym w tym wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny poglądem, przy czym strona nie uwzględnia całej argumentacji zawartej w uzasadnieniu wyroku, a jedynie odwołuje się do wybranych fragmentów, przez co argumentacja w takim ujęciu może wydawać się niespójna. Mając na uwadze sposób sformułowania tego zarzutu stwierdzić należy, że strona usiłuje podważyć rozstrzygnięcie Sądu. Fakt podniesienia wielości zarzutów nie oznacza, że do każdego z nich należy się odnieść indywidualnie, zwłaszcza, gdy w istocie dotyczą one tej samej kwestii. W niniejszej sprawie istotne było dokonanie oceny zasadności wydania postanowienia przez organ w oparciu o art. 61a § 1 k.p.a. i związanej z tym kwestii dotyczącej początkowej daty biegu terminu do złożenia wniosku o wypłatę należnego świadczenia, co do których Sąd wypowiedział się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Odnosząc się do punktu 5 wniosku, gdzie strona podniosła, że niezrozumiałe jest zdanie zaczerpnięte z uzasadnienia wyroku (dosłownie przytoczone), uznać należało, że także w tym zakresie brak jest podstaw do uzupełnia uzasadnienia wyroku. Nawet, gdyby potraktować wniosek z [...] lipca 2020 r. w tej części jako wniosek o wykładnię wyroku, to również podlegałby on oddaleniu. Potrzeba wyjaśnienia treści sentencji wyroku bądź jego uzasadnienia, w trybie art. 158 p.p.s.a., zachodzi wówczas, gdy jest ono niejednoznaczne lub dotknięte zawiłością utrudniającą ustalenie sensu rozstrzygnięcia sprawy. Wykładnia orzeczenia nie może natomiast prowadzić do nowego rozstrzygnięcia ani zmierzać do zmian merytorycznych polegających na reinterpretacji uzasadnienia czy jego poszerzeniu o inne elementy istotne zdaniem wnioskodawcy. Wniosek o wykładnię nie może także zmierzać do polemiki ze stanowiskiem sądu orzekającego w sprawie i wskazaniami co do dalszego postępowania (postanowienie NSA z dnia 13 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 1121/11; CBOSA). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie wyroku z dnia 26 maja 2020 r. we wskazanej części nie budzi wątpliwości co do istoty rozstrzygnięcia zawartego w sentencji orzeczenia. Podkreślić trzeba, że strona wskazując na niezrozumiałość zacytowanego zdania nie uwzględnia pozostałej treści uzasadnienia wyroku, w tym argumentacji zawartej w całym akapicie poprzedzającym przytoczone zdanie oraz treści wskazanego w tym zdaniu art. 134a ust. 7 ustawy. W konkluzji stwierdzić trzeba, że brzmienie art. 157 § 1 p.p.s.a. jednoznacznie wskazuje na to, że uzupełnić można sentencję wyroku przez zamieszczenie rozstrzygnięcia, które wynika z przepisów prawa. W tej sprawie przedmiotowy wyrok zapadł na podstawie art. 184 p.p.s.a., który przewiduje wyłącznie rozstrzygnięcie o oddaleniu skargi kasacyjnej. W niniejszej sprawie skarga kasacyjna została oddalona w całości, co wynika nie tylko z treści samego wyroku, ale także z jego uzasadnienia. Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że Sąd nie orzekł co do wszystkich żądań zawartych w skardze kasacyjnej. Uznać należy, że żądanie organu, by "uzupełnić", a w zasadzie skorygować uzasadnienie, zmierza do ponownego merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy już prawomocnie zakończonej. Z treści przedmiotowego wniosku wynika, że wnioskodawca nie tyle dąży do uzupełnienia wyroku, co nie akceptuje rozstrzygnięcia zawartego w ww. prawomocnym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. Takie działanie stanowiłoby ponowne rozpoznanie sprawy już prawomocnie zakończonej wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego. Orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego są ostateczne i prawomocne, albowiem nie przysługuje od nich środek odwoławczy (art. 168 § 1 p.p.s.a.). Wobec powyższego żądanie uzupełnienia uzasadnienia wyroku z dnia 26 maja 2020 r. poprzez jego merytoryczną zmianę należało uznać za niezasadne i konsekwencji oddalić, albowiem wykracza ono poza zakres uprawnień Sądu określonych w art. 157 § 1 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 156 § 1 i 2 i art. 157 § 1 w zw. z art. 193 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.