III FZ 621/22

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jan Rudowski po rozpoznaniu w 16 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Stowarzyszenia [...] w O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 lipca 2022 r., sygn. akt III SA/Wa 415/22 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] w O. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 15 grudnia 2021 r. Nr BON.III.5220.519.2.2021.IN w przedmiocie wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za miesiące od grudnia 2017 r. do marca 2018 r. oraz od września 2018 r. do listopada 2018 r. postanawia oddalić zażalenie. NSA/post.1 - postanowienie "ogólne" UZASADNIENIE 1. Postanowieniem z 26 lipca 2022 r., III SA/Wa 415/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a."), odrzucił skargę Stowarzyszenia [...] w O. (dalej: "stowarzyszenie", "strona") na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z 15 grudnia 2021 r. w przedmiocie wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za okresy od grudnia 2017r. do marca 2018 r. oraz od września 2018 r. do listopada 2018 r. 2. Jak wynika z akt sprawy, zarządzeniem z 16 marca 2022 r. Przewodnicząca Wydziału III WSA w Warszawie wezwała stronę do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 400 zł, w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu zarządzenia, pod rygorem odrzucenia skargi. W odpowiedzi na wezwanie stowarzyszenie złożyło wniosek o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z 2 czerwca 2022 r., III SPP/Wa 150/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z 29 kwietnia 2022 r. odmawiające stronie przyznania prawa pomocy. Na mocy zarządzenia Przewodniczącej Wydziału z 29 czerwca 2022 r. wezwano stowarzyszenie do wykonania prawomocnego zarządzenia z 16 marca 2022 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu; jednocześnie Przewodnicząca zarządziła poinformować stronę, że kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie przerywa biegu terminu do uiszczenia wpisu oraz nie chroni strony przed skutkami niezastosowania się do wezwania. Dodatkowo poinformowano stronę, że na prawomocne zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu nie przysługują środki odwoławcze. Wezwanie wraz z powyższymi informacjami doręczono stronie 4 lipca 2022 r. Pismem z 5 lipca 2022 r. stowarzyszenie wniosło o zwolnienie go z uiszczania wpisu, o którym mowa w wezwaniu z 29 czerwca 2022 r. Odrzucając skargę sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że złożenie w terminie do wykonania prawomocnego zarządzenia o wezwaniu do usunięcia braku fiskalnego skargi kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie skutkuje przerwaniem biegu terminu do uiszczenia wpisu wskazanego przez sąd w wezwaniu do dokonania tej czynności oraz nie chroni strony przed skutkami niezastosowania się do treści wezwania we wskazanym terminie. 3. Strona wniosła zażalenie na postanowienie sądu pierwszej instancji żądając jego uchylenia. Jak wskazano w uzasadnieniu, brak stosownej opłaty wynika z braku możliwości finansowych stowarzyszenia, o czym sąd pierwszej instancji został poinformowany w stosownych wystąpieniach, które były odpowiedzią na wezwanie do złożenia dokumentów, związanych z uzyskaniem przyznania prawa pomocy. Odrzucenie zaś skargi, przed ponownym rozpoznaniem naszego wniosku, pozbawiło stronę możliwości dochodzenia słuszności naszych roszczeń, o których mowa w odrzuconej skardze i może spowodować trudne do przewidzenia skutki, związane z dalszym funkcjonowaniem stowarzyszenia. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. Objęte nim postanowienie w zakresie rozstrzygnięcia o odrzuceniu skargi odpowiadało prawu, mimo, że uzasadnienie na jego poparcie przywołane przez sąd pierwszej instancji częściowo nie było prawidłowe. Zgodnie z art. 220 § 1 p.p.s.a., sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma (w tym przypadku skargi), od którego nie zostanie uiszczona należna opłata (w tym przypadku wpis). W razie nieopłacenia zażalenia wzywa się wnoszącego, aby uiścił należny wpis, a niewykonanie tego wezwania w terminie skutkuje odrzuceniem skargi na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie, po zakończeniu postępowania w zakresie wniosku strony o przyznanie prawa pomocy (III SA/Wa 150/22) prawidłowo wezwano skarżącą do wykonania zarządzenia z 16 marca 2022 r. w przedmiocie uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 697 złotych w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie zostało doręczone skarżącej 4 lipca 2022 r. Z akt rozpoznawanej sprawy wynika, że 12 lipca 2022 r. zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału odnotowano wpływ wniosku z 5 lipca 2022 r. o przyznanie prawa pomocy (III SPP/Wa 358/22). Postanowieniem z 31 sierpnia 2022 r. referendarz sądowy odmówił zmiany postanowienia z 29 kwietnia 2022r., III SPP/Wa 150/22. Postanowieniem z 20 września 2022r. WSA w Warszawie utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W świetle przedstawionych ustaleń odrzucenie skargi przez sąd pierwszej instancji należało uznać za przedwczesne. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela wyrażony w orzecznictwie pogląd, zgodnie z którym zgłoszenie żądania o przyznanie prawa pomocy w opisanych okolicznościach faktycznych stanowi czasową przeszkodę do rozstrzygnięcia w przedmiocie odrzucenia skargi. Jak zasadnie akcentowano w judykaturze, wpływ do sądu kolejnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w reakcji na otrzymane wezwanie do wykonania wezwania do uiszczenia wpisu, wymaga jego rozpoznania na podstawie art. 165 w zw. z art. 243 p.p.s.a. Dopiero po negatywnym załatwieniu wniosku możliwe i konieczne staje się odrzucenie skargi wobec jej nieopłacenia bez potrzeby ponownego wzywania strony do uiszczenia wpisu (zob. postanowienia NSA: z 8 grudnia 2020 r., I FZ 269/20 i z 29 października 2018 r., I FZ 259/18 - treść orzeczeń dostępna w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych dostępnej na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query). Jeżeli bowiem w trakcie kolejnego otwarcia biegu terminu do opłacenia skargi strona obowiązana do jego uiszczenia po raz drugi decyduje się na wdrożenie procedury zmierzającej do uzyskania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych, to w przypadku niezasadności jej oczekiwań, odrzucenie skargi bez trzeciego z kolei wezwania o wpis nie czyni nadmiernie utrudnionym lub niemożliwym dostęp do sądu. Mylne zaś wyobrażenie strony co do tego, że tym razem zasługiwała na zwolnienie od kosztów sądowych, ale jej zapatrywania okazały się nieusprawiedliwione, nie powinno niweczyć skutków jakie normalnie należało wywieść z tytułu niewykonania na czas i to w warunkach braku istnienia obiektywnych przeszkód finansowych drugiego z wezwań. Tym samym, jeżeli w trakcie kolejnego otwarcia biegu terminu do uiszczenia wpisu od skargi strona po raz drugi, działając w oparciu o art. 243 § 1 w związku z art. 165 p.p.s.a., decyduje się na wdrożenie procedury zmierzającej do uzyskania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, to w przypadku negatywnego rozstrzygnięcia w tym przedmiocie, sąd nie powinien ponownie wzywać do wykonania zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu, lecz odrzucić skargę na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. jako nieopłaconą w terminie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego – z uwagi na argument dotyczący możliwości ewentualnego zastosowania art. 243 § 1 w związku z art. 165 p.p.s.a. - powyższe reguły dotyczą sytuacji, w której w zakresie pierwszego wniosku strony o przyznanie prawa pomocy sąd pierwszej instancji oceniał przesłanki z art. 246 p.p.s.a. Nie dotyczy więc sytuacji, w której tego rodzaju wniosek z powodów formalnych nie był przedmiotem analizy sąd administracyjnego (wniosek pozostawiono bez rozpoznania). W takiej bowiem sytuacji, ponowne złożenie wniosku nie przerywa biegu terminu do uiszczenia wpisu sądowego, a sąd pierwszej instancji nie ma obowiązku zakończyć postępowanie w tym przedmiocie przed oceną przesłanek zobowiązujących do odrzucenia skargi z uwagi na jej nieopłacenie w wyznaczonym terminie. Prezentowane stanowisko wychodzi naprzeciw postulatom urzeczywistniania prawa do sądu w przypadku osób (podmiotów) znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej, chroniąc jednocześnie przed nadużyciami ze strony skarżących ponawiających żądania o przyznanie prawa pomocy w celu przewlekania postępowania sądowego. Stwierdzone nieprawidłowości w niniejszym postępowaniu nie doprowadziły jednak do uchylenia zaskarżonego postanowienia sądu pierwszej instancji z 26 lipca 2022 r. z uwagi na prawomocne rozstrzygnięcia wniosku strony z 5 lipca 2022 r. o przyznanie prawa pomocy. W postępowaniu tym nie zwolniono strony od kosztów sądowych. Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 in fine w związku z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.