IV SA/Wr 354/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Ireneusz Dukiel, Sędziowie: sędzia WSA Bogumiła Kalinowska, sędzia WSA Ewa Kamieniecka (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 listopada 2020 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości. UZASADNIENIE W dniu 31 stycznia 2020 r. A. K. złożył do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną babką A. K. Do wniosku strona załączyła m. in. orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] marca 2004 r., zaliczające A. K. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności wraz ze wskazaniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji oraz ustalające, że znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 12 marca 2004 r., a niepełnosprawność istnieje od 1976 r. oraz oświadczenie o rezygnacji z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, przyznanego decyzją Prezydenta Miasta W. z dnia [...] sierpnia 2019 r. Do wniosku dołączono również pisemne oświadczenia córki i syna osoby niepełnosprawnej o braku możliwości sprawowania opieki nad matką. Wnioskodawca wyjaśnił, że jest osobą obciążoną obowiązkiem alimentacyjnym wobec babki i nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Decyzją z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] Prezydent Miasta W. odmówił wnioskodawcy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną babką, ponieważ niepełnosprawność babki wnioskodawcy nie powstała do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej przed ukończeniem przez nią 25. roku życia, co wyklucza babkę wnioskodawcy z kręgu osób, na które można pobierać świadczenia pielęgnacyjne. Ponadto świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje wnukowi z tytułu opieki nad babką, skoro istnieją osoby pełnoletnie, spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, które nie wykazały, że legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Córka osoby niepełnosprawnej, T. P. oświadczyła, że nie zamieszkuje w miejscu zameldowania w Gminie M., przebywa obecnie w Ł. i nie może opiekować się matką, jednakże nie dołączyła żadnych dokumentów, potwierdzających jej obecny stan zdrowia. Syn osoby niepełnosprawnej, K. K., zamieszkujący na terenie W., oświadczył że jest rencistą i ze względu na choroby związane z wiekiem sam potrzebuje opieki i nie może opiekować się matką, jednak nie dołączył dokumentów potwierdzających zły stan zdrowia. W odwołaniu strona wniosła o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, zarzucając naruszenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych przez jego zastosowanie bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części tej normy prawnej oraz błędne zastosowanie art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ nie może on mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz wnuka. Zdaniem strony, w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części art. 17 ust. 1b ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził TK w wyroku z dnia 21 października 2014 r. Ponadto zastosowanie literalnej wykładni art. 17 ust. 1a prowadziłoby do sytuacji, w której pomimo istnienia kręgu osób zobowiązanych do alimentacji członka rodziny – wnuka osoby niepełnosprawnej, który chce i potrafi opiekować się niepełnosprawną babką, zostałaby ona tej opieki pozbawiona. Sam fakt, że dzieci osoby wymagającej opieki żyją nie wyklucza świadczenia pielęgnacyjnego dla jej wnuka. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium przyznało, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności utraciło przymiot konstytucyjności i należy je pomijać przy ocenie spełnienia przesłanek do otrzymania świadczenia. Poza tym organ odwoławczy stwierdził, że córka i syn osoby niepełnosprawnej nie przedstawili orzeczeń o znacznym stopniu niepełnosprawności, a obowiązek sprawowania opieki nad babką wnioskodawcy spoczywa w pierwszej kolejności na jej dzieciach. Otrzymanie świadczenia przez wnuka byłoby możliwe, gdyby dzieci nie były w stanie wypełniać swoich obowiązków alimentacyjnych z uwagi na posiadanie przez nie znacznego stopnia niepełnosprawności. Na podstawie samego oświadczenia nie można uznać, że stan zdrowia syna osoby wymagającej opieki wyklucza możliwość sprawowania opieki nad matką. Córka również nie przedstawiła orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, a fakt zamieszkiwania córki poza miejscem zamieszkania rodzica i utrzymywania jedynie sporadycznych kontaktów nie jest okolicznością uzasadniającą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wnukowi. Ponadto, organ orzekający nie ma możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku, gdy nie zostaną spełnione wszystkie pozytywne przesłanki ustawowe, nawet w sytuacji wystąpienia bardzo trudnych okoliczności życiowych, dotyczących rodziny wnioskodawcy. Dlatego też organ pierwszej instancji prawidłowo uznał, że stronie nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na niespełnienie warunku, o którym mowa w art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie co do istoty sprawy przez przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, zarzucając naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skarżący podał, że z powodu konieczności sprawowania opieki nad babką zrezygnował z zatrudnienia i nie podejmuje go. Nie można też pominąć treści art. 132 k.r.o., zgodnie z którym obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwy lub połączone z nadmiernymi trudnościami. W tym kontekście wybranie przez ustawodawcę z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wyłącznie osób spokrewnionych w pierwszym stopniu i umożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji wyłącznie w sytuacji, gdy rodzice nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu narusza konstytucyjną zasadę równości, sprawiedliwości społecznej, a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2107 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga w rozpatrywanej sprawie nie podlega uwzględnieniu. Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej u.ś.r.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przy czym stosownie do art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z powyższych przepisów wynika, że sprawowanie opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz rezygnacja z tego powodu z zatrudnienia to warunki konieczne do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale nie jedyne. Prawo to może przysługiwać tylko osobie, na której ciąży względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny. Stosownie do art. 128 ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustala przy tym kolejność zobowiązanych. W związku z tym, obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.). Do unormowań przepisów k.r.o. nawiązuje art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. Tym samym, przepisy te w konfrontacji z przepisami ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy jednoznacznie wskazują katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji - według kolejności tego zobowiązania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2019 r., sygn. akt I OSK 3804/18, publ. na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie nie budzi też wątpliwości, że zobowiązany do alimentacji w dalszej kolejności może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności nie jest w stanie, z uwagi na swój stan zdrowia, takiej pomocy świadczyć. Z art. 17 ust. 1a pkt 2 i pkt 3 u.ś.r. wyraźnie wynika, że osoba spokrewniona w dalszej kolejności może się ubiegać o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli nie ma osób spokrewnionych w bliższym stopniu lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wykładnia językowa art. 17 ust. 1a pkt 2 i pkt 3 u.ś.r. wskazuje, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena, czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia, rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Ani organ ani Sąd nie ma bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni ustalić, że dane schorzenia rzeczywiście uniemożliwiają sprawowanie opieki. Jak ustalono w rozpatrywanej sprawie, żyją dzieci, syn i córka, osoby wymagającej opieki. W oświadczeniu z dnia 8 stycznia 2020 r. syn osoby wymagającej opieki podał, że pobiera rentę z tytułu choroby zawodowej i innych chorób związanych z wiekiem, sam potrzebuje opieki i nie może opiekować się matką. Pomimo wezwania organu pierwszej instancji z dnia 7 lutego 20202 r. syn osoby wymagającej opieki nie stawił się w organie celem złożenia wyjaśnień i nie przedstawił dokumentów, świadczących o jego aktualnym stanie zdrowia, w tym orzeczenia o niepełnosprawności. Natomiast córka osoby wymagającej opieki w oświadczeniu z dnia 17 grudnia 2020 r. wyjaśniła, że nie zamieszkuje w miejscu zameldowania w Mieroszowie i nie może opiekować się matką. Dodatkowo skarżący wyjaśnił w dniu 19 lutego 2020 r., że ciotka po rozwodzie nie zamieszkuje w M., mieszka i pracuje w Ł., z matką utrzymuje telefoniczny, sporadyczny kontakt. Należy zatem zaznaczyć, że w toku postępowania nie przedstawiono orzeczeń o znacznym stopniu niepełnosprawności dzieci osoby wymagającej opieki, zatem nie wykazano niezdolności dzieci do sprawowania opieki nad matką. Nie wykazano również, aby sytuacja materialna i finansowa dzieci osoby wymagającej opieki uniemożliwiała im spełnienie obowiązku alimentacyjnego wobec matki w formie pieniężnej. Zasadne było odmowne załatwienie wniosku skarżącego jako wnuka osoby wymagającej opieki o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, zgodnie z treścią art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. Mając na uwadze powyższe, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.