I SA/Gd 575/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Rischka, Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędzia WSA Irena Wesołowska (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 października 2020 r. sprawy ze skargi M. H.-P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 17 czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz skarżącej kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia 17 czerwca 2020 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 19 maja 2020r., którym odmówiono M.P. (dalej: skarżąca) wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu Dyrektor Izby Administracji Skarbowej podał, że organ egzekucyjny - Naczelnik Urzędu Skarbowego wszczął postępowanie egzekucyjne do majątku M.P. na podstawie własnych tytułów wykonawczych z dnia 20 stycznia 2014r. o numerach: od [...] do [...], obejmujących zaległości podatkowe z tytułu podatku od towarów i usług za okres: od stycznia 2008r. do maja 2008r. Podstawę prawną wystawienia tytułów wykonawczych stanowiła decyzja Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 27 grudnia 2013r., utrzymująca w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 27 września 2013r., którą orzeczono odpowiedzialność podatkową skarżącej za zaległości podatkowe "A" Spółki z o.o. z siedzibą w C. W oparciu o wymienione tytuły wykonawcze organ egzekucyjny zastosował i realizował środek egzekucyjny w postaci egzekucji z trzech należących do zobowiązanej nieruchomości, dla których urządzono Księgi wieczyste nr [...], nr [...], nr [...]. Zajęcia nastąpiły na podstawie wezwań do zapłaty z dnia 20 kwietnia 2017r. nr [...], nr [...] i nr [...], doręczonych zobowiązanej w dniu 25 kwietnia 2017r. Egzekucja z nieruchomości została przerwana na etapie obwieszczenia o licytacji. W dniu 28 października 2019 r. sporządzono obwieszczenia o licytacji nieruchomości: - nr [...] z terminem licytacji wyznaczonym na dzień 11 grudnia 2019 r., - nr [...] z terminem licytacji wyznaczonym na dzień 12 grudnia 2019 r., - nr [...] z terminem licytacji wyznaczonym na dzień 13 grudnia 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 11 grudnia 2019r., sygn. akt I SA/Gd 2121/19 wstrzymał wykonanie decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 27 grudnia 2013r. Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia 11 grudnia 2019r., działając na podstawie art. 56 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm., dalej jako: "u.p.e.a") zawiesił postępowanie egzekucyjne prowadzone w oparciu o tytuły wykonawcze o numerach: od [...] do [...]. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 16.04.2020r. o sygn. akt II FZ 189/20 oddalił zażalenie wniesione przez Dyrektora tut. Izby Administracji Skarbowej na ww. postanowienie Sądu I instancji. Pismem z dnia 27 kwietnia 2020r. pełnomocnik zobowiązanej wniósł m.in. o umorzenie prowadzonych postępowań egzekucyjnych, z uwagi na przedawnienie. W piśmie powołano się na zawarte w zażaleniu na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 11 grudnia 2019r., sygn. akt I SA/Gd 2121/19, twierdzenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, że zobowiązanie podatkowe ustalone decyzją z dnia 27 grudnia 2013r., dochodzone w wyniku egzekucji administracyjnej przedawnia się z dniem 26 kwietnia 2020r. Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia 19 maja 2020r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie złożonego wniosku z uwagi na zawieszenie w dniu 11 grudnia 2019r. postępowania egzekucyjnego. Po rozpatrzeniu wniesionego zażalenia Dyrektor Izby Administracji Skarbowej zaskarżonym postanowieniem utrzymał w mocy rozstrzygniecie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu Dyrektor podkreślił, że postępowanie egzekucyjne prowadzone do majątku M.P. na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 20 stycznia 2014r. o numerach: od [...] do [...] zostało zawieszone na podstawie art. 56 § 1 pkt 1 u.p.e.a. postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 11 grudnia 2019r. Przepis art. 56 § 1 pkt 1 u.p.e.a. stanowi, że postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu w całości albo w części w razie wstrzymania wykonania, odroczenia terminu wykonania obowiązku, albo rozłożenia na raty spłat zaległości pieniężnej. Istota zawieszenia postępowania egzekucyjnego wyraża się w tym, że w czasie jego zawieszenia organ egzekucyjny w zasadzie nie działa, nie wykonuje dalszych czynności egzekucyjnych. Uprawnienie do podejmowania ściśle określonych czynności wynika z wyraźnych przepisów tej ustawy (np. art. 58 ww. ustawy). Jednocześnie Dyrektor wskazał, że przesłanka zawieszenia postępowania egzekucyjnego, określona w art. 56 § 1 pkt 1 u.p.e.a, tj. nie ustała. Zatem istnieje przeszkoda prawna do wydania postanowienia w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego, wszczętego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 20 stycznia 2014r. o numerach: od [...] do [...]. W tych okolicznościach, zdaniem Dyrektora uznać należało, że wniosek strony o umorzenie postępowania egzekucyjnego jest przedwczesny, dlatego nie mógł być przedmiotem merytorycznej oceny. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku M.P. wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia, zarzucając naruszenie art. 61a § 1 K.p.a. w związku z art. 18 oraz art. 59 § 1 ust. 2, § 4 u.p.e.a., poprzez błędną wykładnię i uznanie, że w sprawie nie zaistniały przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu skargi, skarżąca zauważyła, że podstawą prawną wydania postanowienia z dnia 11 grudnia 2019 r. był art. 56 § 1 pkt 1 u.p.e.a., zgodnie z którym postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu w razie wstrzymania wykonania, odroczenia terminu wykonania obowiązku albo rozłożenia na raty spłat należności pieniężnej. Nie budzi wątpliwości, że w razie wstrzymania wykonania decyzji przez sąd administracyjny, organ egzekucyjny jest zobowiązany do zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Tym niemniej, organ egzekucyjny powinien pamiętać, że istota zawieszenia postępowania egzekucyjnego polega na przerwaniu na pewien czas biegu postępowania, w związku z zaistnieniem określonych przesłanek, powodujących przejściowy brak możliwości jego dalszego kontynuowania. Jedynie przejściowa niemożność prowadzenia postępowania egzekucyjnego powinna stanowić podstawę do jego zawieszenia, jeżeli zaś taka przeszkoda ma trwały charakter i dodatkowo jest wskazana w art. 59 § 1 u.p.e.a., wówczas powinna stanowić przesłankę do umorzenia toczącego się postępowania egzekucyjnego. Istotne jest, że nie tylko na wniosek wierzyciela lub zobowiązanego, ale również z urzędu, organ egzekucyjny ma obowiązek umorzenia prowadzonego postępowania, w razie zaistnienia jednej z przesłanek wskazanych w art. 59 § 1 u.p.e.a. (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 02 lutego 2009 r., sygn. akt I SA/Bk 452/08; wyrok NSAz dnia 17 marca 2010 r., sygn. akt II FSK 1823/08). Skarżąca wskazała nadto, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że zawieszenie postępowania w sytuacji, gdy strona twierdzi, że podlega ono umorzeniu, nie ogranicza możliwości dochodzenia przez stronę prawa do umorzenia postępowania (por. wyrok NSA z dnia 02 października 2009 r., sygn. akt II FSK 653/08; wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 listopada 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2857/06). W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019r. poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, dalej jako "p.p.s.a."), stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Ponadto, w myśl art. 119 pkt 3 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). Tak rozumiejąc swoją rolę Sąd uznał, że w ustalonym stanie faktycznym zaskarżone postanowienie narusza prawo w stopniu uzasadniającym jego uchylenie. Skarga zasługuje zatem na uwzględnienie. Istotę sporu stanowi w rozpoznawanej sprawie kwestia, czy w czasie zawieszenia postępowania egzekucyjnego organ mógł podjąć rozstrzygnięcie w przedmiocie jego umorzenia w związku ze złożonym przez skarżącą wnioskiem. Podkreślenia wymaga, że instytucja zawieszenia postępowania polega na wstrzymaniu czynności egzekucyjnych na skutek przeszkód w prowadzeniu egzekucji. Jej istota polega na przerwaniu na czas określony biegu tego postępowania w związku z wystąpieniem przeszkód do jego dalszego prowadzenia, a samo zawieszenie postępowania następuje na czas niezbędny do usunięcia tych przeszkód (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 3 grudnia 2010 r., I SA/Lu 584/10). Z art. 58 § 1 u.p.e.a. wynika, że w przypadku zawieszenia postępowania egzekucyjnego pozostają w mocy dokonane czynności egzekucyjne, z tym że w okresie zawieszenia z przyczyn określonych w art. 56 § 1 pkt 1 i 4 u.p.e.a. mogą być dokonywane, za zgodą organu egzekucyjnego, wypłaty z rachunków bankowych zobowiązanego po przedstawieniu przez niego dokumentów świadczących o konieczności poniesienia danych wydatków. Zawieszenie postępowania egzekucyjnego prowadzi zatem do braku możliwości podejmowania czynności egzekucyjnych. W trakcie zawieszenia postępowania organ egzekucyjny nie może podejmować żadnych czynności poza enumeratywnie wskazanymi w ustawie (por. R. Hauser, A. Skoczylas, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2012, str. 282). W rezultacie trwający stan zawieszenia postępowania obliguje organy do powstrzymania się przed podejmowaniem jakichkolwiek - poza wyraźnie przewidzianymi w ustawie - działań, do czasu podjęcia postępowania. Istota zawieszenia postępowania egzekucyjnego wyraża się bowiem w tym, że w czasie zawieszenia organ egzekucyjny w zasadzie "nie działa", choć art. 58 § 2 u.p.e.a. dopuszcza możliwość uchylania, pod określonymi warunkami, czynności egzekucyjnych. Przedmiotem sporu w przedmiotowej sprawie jest jednak kwestia zasadności odmowy przez organ wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. W tym miejscu należy przypomnieć, że kwestię umorzenia postępowania egzekucyjnego reguluje art. 59 u.p.e.a, wskazując obligatoryjne i fakultatywne jego przesłanki. Jeżeli w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego wystąpią przeszkody o trwałym charakterze, uniemożliwiające dalsze prowadzenie postępowania, bądź powodujące, że jego dalsze prowadzenie jest niecelowe, następuje umorzenie postępowania egzekucyjnego. Może ono nastąpić w każdym stadium postępowania, gdyż przepis art. 59 nie wyznacza terminu do złożenia takiego wniosku. Żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego zobowiązany i wierzyciel mogą wnieść na każdym etapie postępowania egzekucyjnego. Zgodnie natomiast z art. 61a § 1 k.p.a., gdy żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przesłanki tej odmowy bada się według kryterium podmiotowego, przedmiotowego a nadto należy uwzględniać inne przyczyny, których wystąpienie uzasadnia taką odmowę. Pojęcie postępowania określone w tym przepisie obejmuje postępowanie prowadzone w trybie głównym oraz postępowanie nadzwyczajne, z wyjątkiem postępowania wznowieniowego. Rozpatrywanie żądania zobowiązanego o umorzenie prowadzonego wobec niego postępowania egzekucyjnego nie jest odrębną od prowadzonego postępowania egzekucyjnego sprawą administracyjną, do rozstrzygnięcia której, w oparciu o przepis art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, stosuje się przepisy ogólnej procedury administracyjnej dotyczące wszczęcia postępowania (art. 61 k.p.a.) i odmowy jego wszczęcia (art. 61a k.p.a.). Przepisy art. 61 i art. 61a k.p.a. nie mają tu odpowiedniego zastosowania. Wniosek składany przez zobowiązanego nie wszczyna jakiegoś "innego" postępowania, lecz jest to wniosek składany w toku postępowania egzekucyjnego. Skoro wniosek składany jest w toku postępowania egzekucyjnego, to nie może "wszczynać innego postępowania". Jego złożenie zmierza właśnie do tego, by toczące się postępowanie umorzyć. Innymi słowy, organ egzekucyjny nie prowadzi odrębnego postępowania w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego, a jedynie rozstrzyga, w ramach prowadzonego przez siebie postępowania egzekucyjnego, żądanie zobowiązanego umorzenia tego postępowania. Skoro zobowiązany żądanie o umorzenie może wnieść na każdym etapie postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny zobowiązany jest do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, a zatem zbadania czy zaistniały wskazane w art. 59 u.p.e.a. przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego i wydania postanowienia o umorzeniu postępowania, bądź odmowie jego umorzenia, także w sytuacji, gdy czynności egzekucyjne zostały wstrzymane wskutek zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Zawieszenie postępowania egzekucyjnego, które w istocie sprowadza się do wstrzymania czynności egzekucyjnych na skutek przeszkód w prowadzeniu egzekucji, w sytuacji gdy zobowiązany twierdzi, że postępowanie egzekucyjne podlega umorzeniu nie ogranicza bowiem możliwości dochodzenia prawa do umorzenia tego postępowania. Rozpoznając sprawę ponownie organy egzekucyjne powinny rozstrzygać o przedmiotowym wniosku po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego i zbadaniu czy zaistniały wskazane w art. 59 ustawy egzekucyjnej przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego wydając stosowne postanowienie w tym zakresie według stanu na dzień orzekania, o ile postępowanie to trwa nadal. Z tych przyczyn wobec stwierdzenia naruszenia przepisów procedury w tym art. 61a § 1 K.p.a. w związku z art. 18 ustawy egzekucyjnej w sposób opisany w art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. oraz na podstawie art. 200 tej ustawy Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.