I SA/Ke 469/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Mirosław Surma Asesor WSA Magdalena Stępniak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia 25 sierpnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...] ("Dyrektor") postanowieniem z 25 sierpnia 2022 r. nr [...] po rozpatrzeniu zażalenia z 21 lipca 2022 r. Dyrektora Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ("wierzyciel") utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. ("Naczelnik") z 12 lipca 2022 r: nr [...] w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec majątku J. S., na podstawie tytułów wykonawczych z 6 października 2020 r. wystawionych przez wierzyciela o nr: [...], [...] obejmujących należności z tytułu nienależnie pobranych płatności w ramach sytemu wsparcia bezpośredniego. Postępowanie egzekucyjne wobec majątku zobowiązanego Naczelnik wszczął na podstawie ww. tytułów wykonawczych z 6 października 2020 r., obejmujących należności z tytułu nienależnie pobranych płatności w ramach sytemu wsparcia bezpośredniego. Zawiadomieniem z 2 listopada 2020 r. organ egzekucyjny dokonał próby zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] S.A. Pismem z 2 listopada 2020 r. bank poinformował, że nie prowadzi rachunku bankowego dla zobowiązanego. Zawiadomieniem z 2 listopada 2020 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] S.A. Pismem z 2 listopada 2020 r. bank poinformował o przeszkodzie w realizacji zajęcia w postaci banku środku na rachunku bankowym. Postanowieniem z 12 lipca 2022 r., Naczelnik umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec zobowiązanego na podstawie tytułów wykonawczych z 6 października 2020 r. o. Ww. postanowienie Naczelnika strony odebrały 20 lipca 2022 r. W zażaleniu na w/w postanowienie wierzyciel podniósł, że umorzenie postępowania jest przedwczesne, gdyż 10 marca 2022 r. na jego rachunek bankowy wpłynęła kwota [...]zł zasądzona od zobowiązanego wyrokiem Sądu Rejonowego we W., co świadczy o tym, że zobowiązany posiada majątek podlegający egzekucji. Zdaniem wierzyciela ani niskie dochody, ani ich brak nie przesądza o tym, że w przyszłości zobowiązany nie osiągnie żadnych innych dochodów, bądź nie zostanie ujawniony jego nowy składnik majątkowy podlegający egzekucji. Ponadto nie upłynął okres przedawnienia dochodzonej należności. Dyrektor rozpoznając zażalenie podał, że podstawą prawną rozstrzygnięcia jest art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. 2022 r. poz. 479), dalej "u.p.e.a.". Wskazał, że istotą umorzenia postępowania egzekucyjnego jest przerwanie toku tego postępowania oraz uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych. Instytucja umorzenia postępowania egzekucyjnego ma na celu jego zakończenie z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku, wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Zdaniem organu odwoławczego w kontrolowanej sprawie dalsze prowadzenie postępowania egzekucyjnego staje się niecelowe, gdyż nie doprowadzi ono do uzyskania jakichkolwiek kwot pieniężnych, a w szczególności do zaspokojenia powstałych wydatków egzekucyjnych. Podkreślił, że dalsze poszukiwanie źródeł majątku wiązałoby się z powstawaniem kolejnych kosztów z tytułu wydatków, co wobec braku możliwości egzekucji byłoby działaniem nieuzasadnionym ze względu na ekonomikę postępowania i spowodowałoby obciążenie wierzyciela wyższymi kosztami prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Wyjaśnił, że warunkiem skorzystania z możliwości umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. jest wykazanie przez organ egzekucyjny, iż podjął wszelkie działania w celu ustalenia majątku zobowiązanego. Organ egzekucyjny przedstawił następnie szczegółowo wszystkie czynności i środki egzekucyjne, które były podejmowane i stosowane w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez Naczelnika, celem wyegzekwowania dochodzonych należności pieniężnych. Zdaniem organu, ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że zobowiązany nie posiada majątku, z którego możliwe byłoby skuteczne przeprowadzenie przedmiotowego postępowania egzekucyjnego i uzyskanie w drodze egzekucji środków, które przewyższyłyby wydatki egzekucyjne. W trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego ustalono bowiem, że strona nie posiada wskazanego przez wierzyciela rachunku bankowego w banku [...] S.A. (obecnie [...] S.A.), zaś posiada rachunek bankowy w [...] S.A., na którym brak jest środków pieniężnych. Od dnia zajęcia do dnia wydania przez Naczelnika postanowienia z 6 lipca 2022 r. organ egzekucyjny nie uzyskał żadnych kwot z tytułu dokonanego zajęcia. Z informacji uzyskanych od dłużnika zajętej wierzytelności ww. rachunek bankowy nie wykazywał żadnych obrotów od lutego 2021 r. Ustalono, że zobowiązany nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych ani zasiłków z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Nadto ostatnią deklarację PIT-37 zobowiązany składał za 2020 roku, gdzie nie wykazał dochodu. Z dostępnych rejestrów nie wynika aby figurował jako właściciel pojazdu lub nieruchomości. Nadto nie posiada ruchomości, z których byłaby możliwość skutecznej egzekucji dochodzonych należności. Ze sporządzonego protokołu o stanie majątkowym wynika natomiast, że zobowiązany nie pracuje, pozostaje na utrzymaniu rodziców, zamieszkuje w domu stanowiącym ich własność, a także nie posiada mienia ruchomego podlegającego zajęciu. Odnosząc się do zarzutów zażalenia Dyrektor stwierdził, że organ egzekucyjny, który dokonuje oceny istnienia przesłanek z art. 59 § 2 u.p.e.a. nie może opierać się na hipotetycznym założeniu, że w przyszłości zobowiązany może osiągnąć dochód lub dysponować innym majątkiem. Istnienie podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny ocenia na podstawie dokonanych ustaleń w zakresie sytuacji majątkowej zobowiązanego na dzień podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Podkreślił, że na dzień wydania postanowienia o umorzeniu postępowania organ egzekucyjny nie miał żadnej wiedzy na temat majątku zobowiązanego, z którego można prowadzić skuteczną egzekucję. Naczelnik pismem z 30 maja 2022 r., zwrócił się do wierzyciela o wskazanie majątku zobowiązanego, z którego można prowadzić egzekucję. W odpowiedzi na powyższe wierzyciel wskazał, że na jego rachunek bankowy wpłynęła kwota 5 000 zł przekazana przez zobowiązanego tytułem wykonania wyroku sądowego, co świadczy o posiadanym majątku. Jednocześnie wierzyciel nie wskazał jaki konkretnie majątek posiada zobowiązany, podając jedynie rachunek bankowy jego pełnomocnika. Zdaniem Dyrektora organ egzekucyjny wyczerpał wszelkie dostępne źródła wiedzy o majątku zobowiązanego i o źródłach jego dochodów. W dacie wydania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego nie były znane jakiekolwiek składniki majątku zobowiązanego, pozwalające na zastosowanie środków egzekucyjnych w sposób efektywny, a więc prowadzący do uzyskania choćby zwrotu jakichkolwiek wydatków organu egzekucyjnego czy innych kosztów tej procedury. Podkreślił, że wierzyciel kwestionując umorzenie postępowania egzekucyjnego przy zastosowaniu art. 59 § 2 u.p.e.a., nie wymienił żadnych składników majątkowych należących do zobowiązanego. Dodał, że przepisy u.p.e.a. pozwalają na ponowne wszczęcie egzekucji, kiedy ujawnione zostaną nowe źródła dochodu lub majątek, pozwalający na – przynajmniej częściowe – wyegzekwowanie dochodzonych należności pieniężnych. Na powyższe postanowienie wierzyciel – Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu pierwszej instancji. Zarzucił naruszenie art. 59 § 2 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie tego przepisu do niniejszego postępowania. Zdaniem skarżącego nie można stwierdzić, że obecna sytuacja materialna zobowiązanego się nie zmieni, a tym samym, czy nie będzie on w posiadaniu ruchomości czy nieruchomości, a środki uznane za nienależne nie zostaną wyegzekwowane w całości lub w części w przypadku ponownego wszczęcia egzekucji. Osiąganie znikomego dochodu może być przeszkodą w skutecznym prowadzeniu czynności egzekucyjnych, nie uzasadnia ono jednak umorzenia postępowania. Ani niskie dochody, ani ich brak, nie przesądza o tym, że w przyszłości zobowiązany nie osiągnie żadnych innych dochodów, bądź nie zostanie ujawniony jego nowy składnik majątkowy podlegający egzekucji. Zatem orzeczenie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego jest przedwczesne, zwłaszcza że w niniejszej sprawie nie upłynął okres przedawnienia dochodzonej należności. Nadto powołując się na treść art. 59 § 2 u.p.e.a. podniósł, że zaistnienie przesłanki wskazanej w tym przepisie nie nakłada na organ obowiązku umorzenia postępowania egzekucyjnego, a jedynie udostępnia taką możliwość. W odpowiedzi na skargę Dyrektor IAS w K. podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i wniósł o oddalenie skargi. W piśmie procesowym z 8 grudnia 2022 r. (data wpływu) zobowiązany J. S. wniósł o oddalenie skargi podając, że nie ma żadnych podstaw prawnych by nadal prowadzić wobec jego osoby postępowanie egzekucyjne. Złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 3 p.p.s.a., w myśl którego sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2021.137 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U.2022, poz. 329), dalej jako "p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia w wyżej zakreślonych ramach Sąd doszedł do przekonania, że odpowiada ono prawu, a tym samym skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Spór pomiędzy stronami dotyczy zasadności umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec J. S.. Zdaniem skarżącego wierzyciela do umorzenia postępowania egzekucyjnego doszło co najmniej przedwcześnie. Natomiast zdaniem organu istniały podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego, a zajęcie takiego stanowiska poprzedziło stosowne postępowanie zmierzające do ustalenia istnienia majątku zobowiązanego. W pierwszej kolejności podniesienia wymaga, że podstawę prawną podjętego postanowienia stanowił art. 59 § 2 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do dnia 19 lutego 2021 r. Należy bowiem zwrócić uwagę, że postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte w listopadzie 2020 roku. Przepis art. 59 § 2 u.p.e.a. uległ zmianie w związku z ustawą z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 1553), która weszła wżycie w dniu 20 lutego 2021 r.. Jednakże w myśl art. 6 tej ustawy, w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym wszczętym i niezakończonym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe, z uwzględnieniem ust. 2-4 oraz art. 7-11. Stosownie do treści art. 59 § 2 u.p.e.a. w brzmieniu znajdującym zastosowanie w sprawie - postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Z powyższego przepisu wynika więc fakultatywna możliwość umorzenia postępowania egzekucyjnego, po zaistnieniu objętych nim przesłanek. Przepis ten posługuje się konstrukcją uznania administracyjnego, co oznacza, że organ egzekucyjny przy zaistnieniu w danym stanie faktycznym przesłanki bezskuteczności egzekucji może umorzyć postępowanie egzekucyjne, ale może też odmówić jego umorzenia. Działanie to leży bowiem w granicach swobody wyboru organu zakreślonego przesłanką określoną w art. 59 § 2 u.p.e.a. Co należy jednak podkreślić, możliwość działania organu na podstawie upoważnienia udzielonego mu przez ustawodawcę nakłada na organ szczególny obowiązek dokładnego zbadania i rozważenia wszystkich istotnych okoliczności w celu dokonania prawidłowego rozstrzygnięcia. Oznacza to, że organ administracji zobowiązany jest w takim postępowaniu do szczególnego działania zmierzającego do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w jego ramach do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz dokonania jego oceny w myśl zasady swobodnej oceny dowodów. Podjęcie przez organ egzekucyjny rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego - na zasadzie uznania administracyjnego - w trybie art. 59 § 2 u.p.e.a. wymaga zatem oceny, czy egzekucja należności pieniężnej będzie celowa, tzn. wymaga ustalenia, czy koszty egzekucji byłyby wyższe od kwoty możliwej do wyegzekwowania (por. wyrok NSA z dnia 13 marca 2013 r. sygn. akt II GSK 2373/11 LEX nr 1302902). Przy czym, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku wydanym w dniu 28 lipca 2020 r. w sprawie o sygn. akt II FSK 1472/19, a pogląd ten Sąd orzekający w przedmiotowej sprawie w pełni podziela, przepis art. 59 § 2 u.p.e.a. nie nakłada na organ egzekucyjny obowiązku sporządzenia jakiegoś szczegółowo określonego, co do formy dokumentu (kalkulacji), z którego wynikałoby, że w postępowaniu egzekucyjnym nie będzie możliwe uzyskanie kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Dlatego też wystarczające jest, jeżeli wniosek taki wynika z uzasadnienia postanowienia wydanego w tym przedmiocie. Organ egzekucyjny, który dokonuje oceny istnienia przesłanek z art. 59 § 2 u.p.e.a., nie może opierać się na hipotetycznym założeniu, że w przyszłości zobowiązany może zgromadzić środki przewyższające wydatki egzekucyjne lub dysponować innym majątkiem. Istnienie podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny ocenia bowiem na podstawie dokonanych ustaleń w zakresie sytuacji majątkowej zobowiązanego na dzień podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego (tak Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 29 kwietnia 2020 r., sygn. akt I SA/Wr 143/20). Zdaniem Sądu organy sprostały w niniejszej sprawie obowiązkowi szczegółowego i pełnego ustalenia stanu faktycznego , którego wyniki uzasadniały podjęte w ich efekcie rozstrzygnięcie. Jak wynika z podjętych w sprawie czynności zobowiązany nie posiadał wskazanego przez wierzyciela rachunku bankowego w banku [...] S.A. (obecnie [...] S.A.), posiadał rachunek bankowy w [...]u S.A., na którym nie było środków pieniężnych. Od dnia zajęcia do dnia wydania zaskarżonego postanowienia organ egzekucyjny nie uzyskał żadnych kwot z tytułu dokonanego zajęcia. Z informacji uzyskanych od dłużnika zajętej wierzytelności ww. rachunek bankowy nie wykazywał żadnych obrotów od lutego 2021 roku. Jak dalej ustalono zobowiązany nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych ani zasiłków z [...], w ostatnio złożonej deklaracji PIT-37 za 2020 rok nie wykazał dochodu, nie figuruje w centralnej ewidencji pojazdów jako właściciel środka transportu, nie figuruje w Centralnej Informacji Ksiąg Wieczystych, nie posiada ruchomości, z których byłaby możliwość skutecznej egzekucji dochodzonych należności. Ze sporządzonego ze zobowiązanym protokołu o stanie majątkowym wynika, że nie pracuje, pozostaje na utrzymaniu rodziców, zamieszkuje w domu stanowiącym ich własność, a także nie posiada mienia ruchomego podlegającego zajęciu. Mając zatem na względzie zebrany materiał dowodowy zasadnie organ umorzył postępowanie egzekucyjne nie generując dalszych dodatkowych kosztów. Rozstrzygnięcie to nie jest dowolne i zostało właściwie uzasadnione. Prawidłowo również organ egzekucyjny wskazał na zasadę współdziałania w toku postępowania. Jednakże – wbrew argumentacji skargi – nie jest wystarczająca dla podjęcia dalszych działań informacja udzielona przez wierzyciela o dokonanej wpłacie kwoty [...]zł, zasądzonej wyrokiem Sądu Rejonowego. Sama okoliczność wpłaty sumy pieniężnej nie stanowi bowiem informacji o źródle dochodów podlegającym zajęciu. Należy jeszcze raz podkreślić, że organy podjęły szereg czynności w celu ustalenia majątku zobowiązanego, które nie przyniosły informacji o jakimkolwiek składniku majątku zobowiązanego. Nie ma zatem żadnych wątpliwości, że dalsze prowadzenie postępowania egzekucyjnego było niezasadne i generowałoby wydatki przewyższające wyegzekwowane należności. Zasada celowości postępowania egzekucyjnego, wynikająca z art. 7 § 2 u.p.e.a., sprzeciwia się natomiast pobieraniu opłat za czynności, co do których przed ich podjęciem można stwierdzić, że nie doprowadzą one do przymusowego wyegzekwowania należności w kwocie przewyższającej wydatki egzekucyjne. Wierzyciel nie może być obciążany kosztami, których poniesienie nie przyczyni się w żadnej mierze do spełnienia celu egzekucji administracyjnej. Umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. ma właśnie chronić wierzyciela przed obciążaniem go tego typu kosztami. Należy nadto zwrócić uwagę, że zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 61 § 1 u.p.e.a. w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego z przyczyny określonej w art. 59 § 2 postępowanie egzekucyjne wszczyna się ponownie: 1) na wniosek wierzyciela o ponowne wszczęcie egzekucji administracyjnej - jeżeli organ egzekucyjny nie jest jednocześnie wierzycielem, 2) z urzędu, poprzez wydanie zawiadomienia o ponownym wszczęciu egzekucji administracyjnej, o którym mowa w § 4 - jeżeli organ egzekucyjny jest jednocześnie wierzycielem - po ujawnieniu przez wierzyciela majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne. W przypadku pojawienia się nowych okoliczności wskazujących na posiadanie przez zobowiązanego majątku podlegającego egzekucji, umorzenie postępowania nie zamyka możliwości ponownego wszczęcia postępowania egzekucyjnego. W realiach kontrolowanej sprawy natomiast, na dzień wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia sytuacja majątkowa zobowiązanego uzasadniała umorzenie postępowania egzekucyjnego. W świetle powyższego, zdaniem Sądu, organy w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły cały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, zasadnie oceniając, że nie jest możliwe uzyskanie w toku prowadzanego postępowania egzekucyjnego kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Tym samym nie zasługuje na uwzględnienie zarzut skargi dotyczący naruszenia w niniejszej sprawie art. 59 § 2 u.p.e.a poprzez błędne jego zastosowanie. Mając na uwadze powyższe Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.