I OW 95/20

SENTENCJA Dnia 27 października 2020 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Rafał Stasikowski Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski po rozpoznaniu w dniu 27 października 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Miasta [....] o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta [....] a Prezydentem Miasta [....] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku M.R. o skierowanie do domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Burmistrza Miasta [....] jako organ właściwy w sprawie. UZASADNIENIE Burmistrz Miasta [...], wnioskiem z dnia 30 marca 2020 r., wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość powstałego pomiędzy nim a Prezydentem Miasta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku M. R. o skierowanie do domu pomocy społecznej. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że w dniu 23 marca 2020 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wpłynął wniosek M. R. przesłany przez MOPR w [...] o skierowanie do domu pomocy społecznej. Wraz z wnioskiem przekazano wywiad środowiskowy przeprowadzony z wnioskodawcą w dniu 22 stycznia 2020 r. na terenie Samodzielnego Publicznego Psychiatrycznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w [...],[...], gdzie wnioskodawca przebywał na leczeniu. Organ wnioskujący podał, że ze zgromadzonej dokumentacji wynikało, iż M. R. od wielu lat zamieszkiwał na terenie [...], gdzie pracował jako fotograf. Przed pobytem w szpitalu przebywał w mieszkaniu córki ([...]), choć nie był tam zameldowany. Zameldowanie posiadał wprawdzie w [...] w budynku znajdującym się przy ul. [...], ale budynek ten (nie stanowiący własności ani współwłasności wnioskodawcy) był obecnie niezamieszkały i pozostawał w bardzo złym stanie technicznym. Burmistrz Miasta [...] podkreślał, że M. R. zerwał trwale więzi z gminą [...] a swoje życie wiązał z Miastem [...], gdzie koncentrowało się jego centrum życiowe. To bowiem w [...] wnioskodawca nocował, spożywał posiłki, przechowywał rzeczy niezbędne do bytowania, korzystał ze świadczeń opieki zdrowotnej i leczenia specjalistycznego. W związku z powyższym, zdaniem Burmistrza Miasta [...], to [...] stał się miejscem pobytu oraz ośrodkiem osobistych spraw M. R., a tym samym miejscem zamieszkania - w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy społecznej. Z tych powodów wnosił o orzeczenie, że - zgodnie z treścią art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej - organem właściwym do rozpatrzenia przedmiotowego wniosku był Prezydent Miasta [...] ( Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w [...]). W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta [...] zauważył, że uzasadniając wniosek o rozstrzygnięcie niniejszego sporu, Burmistrz Miasta [...] nie odniósł się do kwestii bezdomności M. R., twierdząc iż przed przyjęciem do szpitala w [...] mieszkał przy ul. [...] w [...] w mieszkaniu córki. Tymczasem, jak wynikało z wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego z M. R. w szpitalu w [...], przed przyjęciem do szpitala przebywał on w piwnicy przynależnej do mieszkania przy ul. [...], w której przebywał do momentu sprzedaży mieszkania przez jego córkę w grudniu 2019 r. W związku z powyższym, zdaniem Prezydenta Miasta [...], organem właściwym do rozpatrzenia wniosku M. R. – na zasadzie art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej – był Burmistrz [...]. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spór, jaki zaistniał pomiędzy Burmistrzem Miasta [...] a Prezydentem Miasta [...] był sporem negatywnym, gdyż żaden z w/w organów nie uznał się za właściwy w sprawie rozpoznania wniosku M. R. o skierowanie do domu pomocy społecznej. Właściwość miejscowa organów, udzielających świadczeń z pomocy społecznej, uregulowana została w art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1507 ze zm., dalej jako "u.p.s."). Stosownie do treści tego artykułu, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust.1). W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). W przypadkach zaś szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki, właściwą miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 3). Mając na uwadze powyższe regulacje, konieczne jest zatem w pierwszej kolejności ustalenie statusu zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. W stanie faktycznym niniejszej sprawy, dla ustalenia sytuacji wnioskującego o skierowanie do domu pomocy społecznej istotne było ustalenie, czy był on osobą bezdomną. W art. 6 pkt 8 u.p.s. ustawodawca przewidział dwa odrębne stany faktyczne pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym i posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą przy tym występować łącznie. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynikało, że M. R. posiadał stały adres zameldowania w [...] przy ul. [...]. Nie był jednak właścicielem ani współwłaścicielem nieruchomości znajdującej się pod tym adresem, zaś obecny właściciel poinformował organy pomocy społecznej, iż budynek jest w bardzo złym stanie technicznym i nie nadaje się do zamieszkania. W sprawie istotne jednak było, iż wnioskodawca, który na terenie gminy [...] nie przebywał już od kilku lat, w dniu wystąpienia z wnioskiem o skierowanie do domu pomocy społecznej przebywał na leczeniu w Samodzielnym Publicznym Psychiatrycznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej w [...]. We wniosku podał, że ukończył 87 lat, jest osobą schorowaną i od grudnia 2019 bezdomną. Oświadczył też, że córka na stałe mieszka we Francji i nie deklaruje żadnej pomocy. Ponadto stan bezdomności został potwierdzony przez wnioskującego o pomoc również podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 22 stycznia 2020 r. Poza tym, z informacji uzyskanych od córki wnioskodawcy (zawartych w notatce pracownika socjalnego szpitala) wynikało, iż udostępniała ona swoje mieszkanie ojcu w [...] ul. [...] do grudnia 2019 r., kiedy to sprzedała mieszkanie i wynajęła dla ojca hostel w [...] na kilka dni. M. R. pojawił się przy tym w hostelu, ale wrócił następnie do piwnicy przynależnej do sprzedanego mieszkania, a która to piwnica została mu udostępniona przez nowych właścicieli w celu przechowywania rzeczy. Stamtąd też został przewieziony karetką do Szpitala w [...]. W ocenie składu orzekającego, z powyższych okoliczności w sposób jednoznaczny wynika, że M. R. jest osobą bezdomną - w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s. Nie zamieszkuje on bowiem w żadnym lokalu mieszkalnym (wcześniej przebywał w piwnicy, następnie zaś w szpitalu). Jest przy tym zameldowany na pobyt stały w lokalu mieszkalnym, w którym nie ma możliwości zamieszkania, na co wskazują informacje uzyskane od obecnego właściciela nieruchomości. Odnosząc się zaś do twierdzeń Burmistrza Miasta [...], co do ustalenia właściwości organu w niniejszej sprawie na podstawie art. 101 ust. 1 u.p.s. w zw. z art. 25 k.c., zauważyć trzeba, że z konstrukcji art. 101 u.p.s. wynika, iż w przypadku osoby bezdomnej nie ma znaczenia miejsce jej faktycznego przebywania. Tym samym nie bada się jej zamiaru co do miejsca stałego pobytu, lecz ustala jedynie gminę ostatniego miejsca zameldowania takiej osoby na pobyt stały. Nie można zatem przyjąć, jak wnioskował o to Burmistrz Miasta [...], że z uwagi na przeniesienie centrum życiowego M. R. do [...], jego pobyt w tym mieście winien być traktowany jako aktualne miejsce zamieszkania wnioskodawcy - w rozumieniu art. 101 ust. 1 u.p.s. w związku z art. 25 k.c. W tej sytuacji uznać należy, że organem właściwym do rozpatrzenia wniosku M. R. o skierowanie do domu pomocy społecznej - w oparciu o przepis art. 101 ust. 2 u.p.s. – winien być organ gminy na terenie której wnioskodawca ostatnio był zameldowany, a więc Burmistrz Miasta [...]. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny - na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. - orzekł jak w sentencji.