II SA/Bd 394/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Leszek Tyliński (spr.) Sędziowie sędzia WSA Renata Owczarzak sędzia WSA Anna Klotz Protokolant starszy sekretarz sądowy Elżbieta Brandt po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 października 2020 r. sprawy ze skargi D. M.-N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] grudnia 2019 r. nr [...]. UZASADNIENIE Pismem z dnia [...] listopada 2019 r. D. M. - N. (zwana dalej skarżącą) złożyła do Prezydenta M. T. wniosek o ustalenie prawa do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka. Decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r., znak: [...] Prezydent M. T. odmówił przyznania skarżącej jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka na rzecz dziecka - J. N.. W uzasadnieniu decyzji organ I instancje wskazał, że dochód uzyskany w 2018 r. wyniósł [...] zł. Dochód rodziny podzielono przez ilość miesięcy w roku (12) i otrzymano miesięczny dochód rodziny w kwocie [...]zł. Do miesięcznego dochodu rodziny doliczono dochód uzyskany przez męża skarżącej z tytułu zatrudnienia w Sądzie Rejonowym w T. za miesiąc kwiecień 2019 r. w wysokości [...] zł. Zatem miesięczny dochód rodziny skarżącej składającej się z 4 osób wynosi [...] zł, a w przeliczeniu na jedną osobę [...] zł i przekracza określone ustawą kryterium dochodowe (tj. [...] zł) o [...] zł. Od powyższej decyzji skarżąca złożyła odwołanie, wnosząc o jej uchylenie oraz zarzucając, że organ I instancji błędnie ustalił wysokość dochodu jej rodziny, co wynikało z braku uznania za dochód utracony stypendium męża skarżącej wypłacanego do stycznia 2019 r. przez Krajową Szkołę Sądownictwa i Prokuratury. Zdaniem skarżącej organ dopuścił się naruszenia art. 5 ust. 4b ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz że rzeczywisty dochód jej rodziny podzielony na każdego z jej członków wynosi [...] zł. Dnia [...] lutego 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) decyzją nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu skarżonej decyzji SKO powołując się na przepisy art. 15b, art. 3 pkt 1, pkt 23, art. 5 ust. 4-4b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 111, zwanej dalej "u.ś.r.") stwierdziło, że na dochód rodziny składa się otrzymane w 2018 r. stypendium wypłacane przez Krajową Szkołę Sądownictwa i Prokuratury na rzecz męża skarżącej w wysokości [...] zł oraz jego dochód uzyskany w związku z podjęciem zatrudnienia w 2019 r. w wysokości [...] zł. Łączny miesięczny przeciętny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wyniósł więc [...] zł, a tym samym przekracza kryterium dochodowe przewidziane dla przedmiotowego świadczenia tj. kwotę 1922 zł. Zdaniem SKO ustawa o świadczeniach rodzinnych zawiera zamknięty katalog sytuacji, które na mocy decyzji ustawodawcy uprawniają do utracenia dochodu. SKO przywoławszy treść art. 3 pkt 23 u.ś.r. zauważyło, że wśród ww. wyliczenia nie wyszczególniono utraty dochodu spowodowanej zaprzestaniem pobierania stypendium, które przysługiwało mężowi skarżącej. Jednoznaczna treść ww. regulacji nie daje podstaw do odstąpienia od literalnej treści przepisu. Tym samym dochodu osiągniętego w 2018 r. z tytułu pobierania przedmiotowego stypendium, nie można pominąć w toku weryfikacji spełnienia przez skarżącą kryterium dochodowego. Organy administracji publicznej nie są zaś podmiotami, których rolą jest kształtowanie prawa do określonego świadczenia, ale weryfikacja kryteriów określonych w przepisach prawa. W niniejszej sprawie wynik ww. analizy, w ocenie SKO, nie pozwala na uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka. Skargę na powyższą decyzję złożyła skarżąca, wnosząc o jej uchylenie, jak również poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zarzucając, że narusza art. 3 pkt 23 i art. 5 ust. 4b u.ś.r. po przez przyjęcie literalnej wykładni tych przepisów i tym samym nieuznaniu dochodu męża skarżącej osiągniętego w 2018 r. z tytułu pobierania stypendium wypłacanego przez Krajową Szkołę Sądownictwa i Prokuratury za dochód utracony, co skutkowało odmową przyznania prawa do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka, z uwagi na przekroczenie dochodu rodziny określonego w art. 15b ust. 2 u.ś.r. Poza tym, skarżąca powołała się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 23 sierpnia 2013 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 278/13. Ponadto skarżąca ponowiła tezę, jak w odwołaniu, że rzeczywisty dochód jej czteroosobowej rodziny podzielony na każdego z jej członków wynosi [...] zł. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest zgodność z prawem decyzji SKO z dnia [...] lutego 2020 r. utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta M. T. z dnia [...] grudnia 2019 r. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka na rzecz dziecka – J. N.. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Ustawa ta przewiduje, z tytułu urodzenia się żywego dziecka, przyznanie jednorazowej zapomogi w wysokości 1000 zł na jedno dziecko (art. 15b ust. 1 u.ś.r.). Podstawowym warunkiem przyznania owego świadczenia jest brak przekroczenia w rodzinie osoby ubiegającej się o nie miesięcznego progu dochodowego na osobę w rodzinie, wynoszącego 1922,00 zł. Przepisy art. 5 ust. 4-4b, 7-9 i 11 stosuje się odpowiednio (art. 15b ust. 2 u.ś.r.). Powołane przepisy art. 5 ust. 4-4b, art. 7-9 i art. 11 u.ś.r. odnoszą się do sposobu ustalania dochodu rodziny w przypadkach: utraty dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku (art. 5 ust. 4 u.ś.r.), uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (art. 5 ust. 4a u.ś.r.), uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (art. 5 ust. 4b u.ś.r.), gdy członek rodziny jest umieszczony w pieczy zastępczej lub w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie (art. 7 u.ś.r.), ustalania dochodu z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (art. 7a u.ś.r.), ustalania dochodu rodziny uzyskanego z gospodarstwa rolnego (art. 8 i art. 8a u.ś.r.) lub przez dzierżawę gospodarstwa rolnego (art. 8b i art. 8c u.ś.r.), gdy rodzina lub osoba ucząca się uzyskuje dochody z gospodarstwa rolnego oraz dochody pozarolnicze (art. 9 u.ś.r.), gdy prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego (art. 11 u.ś.r.). Podkreślić należy, że momentem nabycia prawa do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka jest złożenie przez osobę uprawnioną (w niniejszej sprawie matki dziecka) wniosku o przyznanie tego świadczenia, a kryteria dochodowe jego uzyskania ustala się zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 3 pkt 2 - 2 a u.ś.r., z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4b u.ś.r. (do którego odsyła art. 15b ust. 2 u.ś.r.). Odpowiednie zastosowanie oznacza zaś zastosowanie przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu z uwzględnieniem jednorazowego charakteru zapomogi z tytułu urodzenia dziecka. W odniesieniu do powyższego świadczenia, u.ś.r. nie zawiera bowiem odrębnych unormowań w zakresie ustalania kryterium dochodowego ich uzyskania. Świadczenie uregulowane w art. 15b u.ś.r. jest świadczeniem jednorazowym, ale uzyskiwanym w określonym okresie zasiłkowym, którą to konstrukcją posługuje się ustawa o świadczeniach rodzinnych. Pojęcie ,,okresu zasiłkowego" zostało zdefiniowane w art. 3 pkt 10 u.ś.r., zgodnie z którym przez okres zasiłkowy rozumieć należy okres od dnia 1 listopada do dnia 31 października następnego roku kalendarzowego, na jaki ustala się prawo do świadczeń rodzinnych. W pojęciu tym ustawodawca określił zatem granice czasowe przysługującego świadczenia. W wypadku jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka pojęcie okresu zasiłkowego ma znaczenie dla określenia, z którego roku dochody będą podstawą do ustalenia dochodu rodziny (stanowiącego - zgodnie z art. 3 pkt 2 u.ś.r. - sumę dochodów członków rodziny, o których z kolei mowa w art. 3 pkt 2a u.ś.r.), w przeliczeniu na osobę i odniesienia go do granicznej kwoty dochodu, do której jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia dziecka przysługuje, tj. do kwoty 1922 zł (por. wyroki WSA w Szczecinie z dnia 20 kwietnia 2017 r., sygn. akt II SA/Sz 1450/16, oraz WSA w Gliwicach z dnia 5 grudnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Gl 555/17, dostępne na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Uprawnienie do świadczenia, wynikające z zastosowania kryterium dochodowego, ustalane jest na podstawie dochodu ustalonego za rok poprzedzający okres zasiłkowy, w którym świadczenie miało być wypłacone (w niniejszej sprawie za rok 2018). Istotą sporu w niniejszej sprawie jest kwestia przekroczenia przez skarżącą kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka. Z akt sprawy wynika, że organy orzekające ustaliły, iż miesięczny dochód rodziny skarżącej na osobę, stanowiący podstawę weryfikacji uprawnienia do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka, wynosi [...] zł i tym samym przekracza ustawowe kryterium z art. 15b ust. 2 ustawy. Skarżąca kwestionuje natomiast brak uznania za dochód utracony stypendium jej męża wypłacanego do stycznia 2019 r. przez Krajową Szkołę Sądownictwa i Prokuratury. W ocenie Sądu organy administracji dokonały nieprawidłowej weryfikacji uprawnienia do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka i co najmniej przedwcześnie uznały, że świadczenie skarżącej się nie należy. Sąd w pełni podziela argumentację zawartą w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 23 sierpnia 2013 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 278/13 (LEX nr 1453087), w którym stwierdzono, że stypendium wypłacane przez Dyrektora Krajowej Szkoły Sędziów i Prokuratorów nie mieści się w definicji legalnej stypendium, zawartej w art. 3 pkt 1 lit. ,,c" akapit 15 u.ś.r., który to przepis wymienia jako ,,inne dochody nie podlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych stypendia doktoranckie i habilitacyjne przyznane na podstawie ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki (Dz. U. Nr 65, poz. 595, z późn. zm.), stypendia doktoranckie określone w art. 200 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365, z późn. zm.), stypendia sportowe przyznane na podstawie ustawy z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie (Dz. U. Nr 127, poz. 857 i Nr 151, poz. 1014 oraz z 2011 r. Nr 171, poz. 1016 i Nr 185, poz. 1092) oraz inne stypendia o charakterze socjalnym przyznane uczniom lub studentom". Sformułowania wskazane w cytowanym przepisie wskazują na zamknięty krąg świadczeń w nim ujętych. Chodzi mianowicie o wymienione rodzaje stypendiów doktoranckich i habilitacyjnych, stypendia sportowe a także ,,inne stypendia o charakterze socjalnym", choć nie wymienione expressis verbis, ale skierowane do zamkniętego kręgu podmiotów – studentów i uczniów. Niewątpliwie mąż skarżącej w okresie aplikacji, odbywanej w Krajowej Szkole Sędziów i Prokuratorów (KSSiP) nie miał statusu studenta. Ustawa z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1366) nie daje podstaw do takiego wniosku. Stypendium uzyskiwane w KSSiP nie jest zatem tym stypendium, o którym mowa w cytowanym przepisie. Zatem nie do obrony jest teza, że jako stypendium dochód ten nie może zostać potraktowany jako dochód utracony, skoro definicja legalna dochodu utraconego nie wymienia stypendium wśród kategorii dochodu utraconego. Regulacje powołanej ustawy o KSSiP nie dają odpowiedzi na pytanie o charakter świadczenia nazwanego stypendium, wypłacanego aplikantom. Zgodnie z art. 41a ust. 1 ustawy o KSSiP Dyrektor Krajowej Szkoły przyznaje aplikantowi, na jego wniosek, stypendium na czas odbywania aplikacji. Wysokość stypendium aplikanta nie może przekroczyć wysokości najniższego wynagrodzenia zasadniczego referendarza sądowego (art. 41a ust. 2 ustawy o KSSiP). Jak wynika z utrwalonej linii orzecznictwa, stypendium to wypłacane jest z mocy prawa, bez konieczności uzyskania decyzji, jego wysokość jest ściśle określona (tak WSA w Warszawie w wyroku z dnia 4 kwietnia 2012 r., sygn. akt II SA/Wa 818/1, NSA w Warszawie w wyroku z dnia [...] września 2012 r. w sprawie sygn. akt I OSK 462/12). Ponadto podczas aplikacji aplikant obowiązany jest do odbycia szkoleń teoretycznych i wyznaczonych praktyk, opłaca obowiązkową składkę na ubezpieczenie zdrowotne oraz ubezpieczenie społeczne. Jak wynika z zaświadczenia urzędu skarbowego, stypendium to podlega opodatkowaniu na zasadach ogólnych. Podobnie, jak na stanowisku sędziego, czy prokuratora co do zasady aplikantowi nie wolno podejmować zatrudnienia (art. 47 ustawy o KSSiP). Co istotne, okres aplikacji zalicza się do okresu zatrudnienia, od których zależą uprawnienia pracownicze, pod warunkiem ukończenia aplikacji (art. 47a ustawy o KSSiP). Powyższe okoliczności, rygory związane z przebiegiem aplikacji, zwłaszcza zaliczenie aplikacji do okresu zatrudnienia mogłyby przemawiać za traktowaniem okresu aplikacji pomyślnie zakończonej analogicznie jak okresu zatrudnienia. To z kolei czyniłoby zasadnym wniosek, że stypendium jest dochodem, o którym mowa w art. 3 pkt 1 lit. a u.ś.r. W związku z tym utrata stypendium, spowodowana zakończeniem aplikacji winna zostać potraktowana analogicznie jak utrata zatrudnienia. W konsekwencji utrata stypendium spowodowana zakończeniem aplikacji po jej zakończeniu winna zostać potraktowana jako dochód utracony w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. Stosownie bowiem do treści art. 3 pkt 23 lit. c u.ś.r. utratę dochodu w rozumieniu ustawy stanowi utrata spowodowana utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W ocenie Sądu ww. stypendium należy potraktować jako zatrudnienie in signum specificum. Wskazuje na to chociażby przepis art. 41a ust. 2 ustawy o KSSiP, który stanowi odniesienie do wysokości stypendium uzyskiwanego przez aplikanta KSSiP. Przyjęte przez organy niewłaściwe rozumienie art. 3 pkt 23 lit. c i lit. l w zw. z art. 3 pkt 2 u.ś.r. i art. 15b ust. 2 u.ś.r. spowodowało konieczność ponownego przeliczenia dochodu rodziny przypadającego na osobę w rodzinie skarżącej. Podkreślenia również wymaga, że zastosowana przez organy literalna wykładnia art. 5 ust. 4b u.ś.r. doprowadziła do przyjęcia za podstawę wyliczeń dochodu, jakiego nigdy skarżąca nie otrzymała, co jest sprzeczne z intencją ustawy, w szczególności celem regulacji art. 5 u.ś.r., czyli urealnieniem dochodu. Jak się wydaje, przyczyną tego stanu rzeczy może być przyjęcie wąskiej i zamkniętej definicji legalnej dochodu utraconego (to jest takiego, którego nie bierze się pod uwagę przy wyliczeniach dochodów wnioskodawcy) w stosunku do szeroko ujętej formuły dochodów i zastosowana w art. 5 ust. 4b u.ś.r. konstrukcja doliczania dochodu z kolejnego roku. Powyższe stanowi również o naruszeniu przepisów postępowania tj. art. 7 i art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325). Ponownie rozpoznając sprawę orzekające organy, uwzględniając powyższe wywody Sądu, dokonają ponownie ustalenia dochodu rodziny skarżącej w 2018 r., a następnie ocenią czy spełnione jest kryterium z art. 15b ust. 2 u.ś.r. W związku z tym, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca naruszają przepisy prawa materialnego i przepisy postępowania, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku.