I OW 229/17

SENTENCJA P O S T A N O W E N I E Dnia 14 grudnia 2017 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak Sędziowie Sędzia NSA Maciej Dybowski (spr.) Sędzia del. WSA Ewa Janowska po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta K. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta K. a Prezydentem Miasta T. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku R. N. w sprawie pomocy finansowej na potrzeby bytowe postanawia wskazać Prezydenta Miasta K. jako organ właściwy w sprawie UZASADNIENIE Wnioskiem z dnia 31 lipca 2017 r. Prezydent Miasta K. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość miejscową pomiędzy organami jednostek samorządu terytorialnego przez wskazanie Prezydenta Miasta T. jako organu właściwego do załatwienia sprawy z wniosku R. N. w sprawie pomocy finansowej na potrzeby bytowe. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że w dniu 8 maja 2017 r. R. N. (dalej zainteresowany) zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w T. (dalej MOPR w T.) z podaniem o wsparcie finansowe na potrzeby bytowe. Zawiadomieniem z dnia 25 maja 2017 r. Prezydent Miasta T. - MOPR w T., uznając się za organ niewłaściwy w sprawie, przekazał podanie Prezydentowi Miasta K. - MOPS w K., wskazując że zainteresowany jest osoba bezdomną, zaś kwestię pomocy osobom bezdomnym reguluje art. 101 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r. poz. 930 ze zm., dalej ups). W ocenie Prezydenta Miasta K. stanowisko to jest nieprawidłowe. Właściwość miejscową gmin w sprawach z zakresu pomocy społecznej reguluje art. 101 ups, zgodnie z ust. 1 właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Ustawa ta nie definiuje pojęcia miejsca zamieszkania, dlatego zgodnie z utrwalonym orzecznictwem należy posłużyć się definicją tego pojęcia, znajdującą się w kodeksie cywilnym, zgodnie z którą miejscem zamieszkania jest miejscowość, w której osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. O zamiarze stałego pobytu można mówić wtedy, gdy przeciętny obserwator może wyciągnąć wniosek, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej osoby. Zameldowanie pod określonym adresem, nie oznacza zamieszkania w danej miejscowości w rozumieniu art. 25 kc, zatem adres zameldowania nie może stanowić przesłanki pozwalającej na ustalenie miejsca zamieszkania. O zamieszkaniu decyduje zamiar stałego pobytu, połączony z przebywaniem w danej miejscowości wraz ze skoncentrowaniem tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. Zdaniem Prezydenta Miasta K. okoliczności niniejszej sprawy wskazują, że miejscem zamieszkania zainteresowanego jest miasto T., ponieważ sprzedał on swoje mieszkanie w K., zaś od 8 marca 2017 r. mieszka ze swym bratem w T. przy ul. [...]. Wielomiesięczny pobyt nie może w niniejszej sytuacji zostać oceniony jako tymczasowy. W odpowiedzi z 8 września 2017 r. Prezydent Miasta T. (dalej uczestnik postępowania) wniósł o wskazanie Prezydenta Miasta K. jako organu właściwego do rozpoznania wniosku R. N. o przyznanie pomocy finansowej na potrzeby bytowe. W uzasadnieniu uczestnik postępowania wskazał, że w jego ocenie zainteresowany jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 ups, zatem w niniejszej sprawie zastosowanie znajduje art. 101 ust. 2 ups wskazujący, że w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały. Bezspornym w niniejszej sprawie jest, że ostatnim miejscem zameldowania wnioskodawcy był K., ul. [...], tj. mieszkanie, które sprzedał. Uczestnik postępowania nie podziela stanowiska, że wnioskodawca mieszka obecnie z bratem w T. przy ul. [...] i tym samym Prezydent Miasta T. jest organem właściwym do rozpatrzenia niniejszej sprawy. Jak wynika z oświadczeń złożonych dnia 12 maja 2017 r. przez zainteresowanego i jego brata W. N. (dalej brat), podczas przeprowadzonej aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego, wskazano, że zainteresowany okresowo zamieszkuje u brata, który udostępnił mu nieodpłatnie pokój w swym mieszkaniu. Zainteresowany oświadczył również, że jest zarejestrowany jako bezrobotny w Powiatowym Urzędzie Pracy w K. Jak wskazał uczestnik postępowania, podstawową przesłanką bezdomności w myśl ustawy o pomocy społecznej jest niezamieszkiwanie w lokalu mieszkalnym. Definicja miejsca zamieszkania z kodeksu cywilnego w stosunku do osoby bezdomnej odnosi się zatem na gruncie ustawy o pomocy społecznej do lokalu mieszkalnego jako centrum spraw życiowych danej osoby. W ocenie uczestnika postępowania nie sposób przyjąć, że zainteresowany ustanowił centrum swych spraw życiowych mieszkanie swego brata, zatem spełnia przesłankę do uznania go jako osoby bezdomnej. Obecnie nie zamieszkuje już u brata, zatem jego pobyt miał charakter jedynie tymczasowy. Dla spełnienia przesłanek uzasadniających uznanie zainteresowanego za osobę bezdomną nie może mieć znaczenia okoliczność, że przez pewien okres przebywał na terenie miasta T., jeżeli nic nie wskazuje na to, że w tej miejscowości skoncentrował on swoje sprawy życiowe, zaś jego zachowanie nie wskazuje na to by uczynił to miasto centrum swej aktywności życiowej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 ppsa, należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 kpa). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 ppsa). W niniejszej sprawie, spór zainicjowany wnioskiem ma charakter negatywnego sporu o właściwość, bowiem oba organy uznają się za niewłaściwe miejscowo do rozpoznania wniosku. Właściwość miejscową gminy zobowiązanej do rozpoznania sprawy dotyczącej świadczenia z pomocy społecznej, zgodnie z art. 101 ust. 1 ups, ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Od tej zasady przewidziano wyjątek w odniesieniu do osób bezdomnych, wobec których, w myśl art. 101 ust. 2 ups, właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały. K. stanowił centrum spraw życiowych zainteresowanego. Od 18 sierpnia 2016 r. do 22 marca 2017 r. zarejestrowany był w [...] Urzędzie Pracy w K. jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Dnia 6 listopada 2016 r. udzielono zainteresowanemu porady lekarskiej z uwagi na złamanie podudzia łącznie ze stawem skokowym nogi lewej – stan po złamaniu kostki lewej bocznej i tylnego brzegu piszczeli lewej; wymaga leczenia i rehabilitacji. Z tego powodu korzystał z pomocy lekarskiej trzech placówek medycznych w K. w dniach: 6 listopada 2016 r., 2 marca 2017 r. i 3 marca 2017 r. (k. 6-9 akt administracyjnych). Zgodnie z art. 6 pkt 8 ups osobą bezdomną jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Przepis ów przewiduje dwa odrębne stany faktyczne pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania, drugi natomiast odnosi się do sytuacji, kiedy osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym posiada stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować kumulatywnie. Z akt niniejszej sprawy wynika, że zainteresowany od dnia 9 maja 1997 r. do dnia 19 czerwca 2013 r. zameldowany był w K., ul. [...]. Informację tę sporządzono na podstawie zbiorów meldunkowych Gminy Miejskiej K. według stanu na dzień 19 kwietnia 2017 r. (k. 26 akt administracyjnych). Obecnie zainteresowany nie ma adresu zameldowania. Z oświadczeń złożonych 12 maja 2017 r. przez zainteresowanego i jego brata wynika, że zainteresowany okresowo mieszka u brata, który również ma trudną sytuację majątkową, w związku z czym nie może liczyć na pomoc brata (k. 36, 37 akt administracyjnych). Wobec powyższego należy uznać, że zainteresowany jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 ups, bowiem w chwili obecnej nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym przeznaczonym na pobyt stały służącym zaspokojeniu jego potrzeb mieszkaniowych i nigdzie nie jest zameldowany. Tym samym w niniejszej sprawie będzie miał zastosowanie z art. 101 ust. 2 ups, zgodnie z którym w przypadku osoby bezdomnej właściwym do rozpoznania wniosku o udzielenie pomocy finansowej ze środków pomocy społecznej jest organ ostatniego miejsca zameldowania osoby ubiegającej się o świadczenie. Takim ostatnim miejscem zameldowania zainteresowanego był K., ul. [...]. Tym samym, to Prezydent Miasta K. będzie organem właściwym w niniejszej sprawie. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa, orzekł jak w sentencji postanowienia.