I FZ 300/22

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Kołaczek po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia U. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 września 2022 r. sygn. akt III SA/Wa 1445/21 odrzucające skargę w sprawie ze skargi U. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 15 kwietnia 2021 r. nr 1401-IOV-5.4103.214.2019.IK.EO w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2014 r. postanawia uchylić zaskarżone postanowienie w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. UZASADNIENIE 1.1. Postanowieniem z 9 września 2022 r. sygn. akt III SA/Wa 1445/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Warszawie odrzucił skargę U. K. (dalej jako: Strona lub Skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (dalej jako: Organ drugiej instancji lub DIAS) z 15 kwietnia 2021 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2014 r. 1.2. W uzasadnieniu tego orzeczenia WSA wskazał następujący stan faktyczny sprawy. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wraz ze skargą wpłynął wniosek Skarżącego o przyznanie prawa pomocy, obejmujący zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, który na skutek braków formalnych pozostawiono bez rozpoznania. Kolejne dwa wnioski Skarżącego w przedmiotowym zakresie zostały prawomocnie rozstrzygnięte poprzez odmowę przyznania prawa pomocy. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącej Wydziału z dnia 8 sierpnia 2022 r. Skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100.000 zł (słownie: sto tysięcy złotych), ustalonego stosownie do § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2021 r., poz. 535), w terminie siedmiu dni od daty otrzymania wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie to zostało doręczone Skarżącemu 17 sierpnia 2022 r., zatem termin na uiszczenie wpisu upłynął dnia 24 sierpnia 2022 r. W dokumentach księgowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie nie zidentyfikowano według stanu na dzień 2 września 2022 r. wpłaty tytułem opłat sądowych do niniejszej sprawy, co jest jednoznaczne z faktem, że Skarżący nie uiścił wymaganego wpisu w zakreślonym terminie. W konsekwencji WSA odrzucił skargę na podstawie art. 220 § 3 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. Zm., dalej jako: p.p.s.a.) jako nieopłaconą pomimo skutecznego wezwania. 1.3. Od powyższego postanowienia zażalenie wywiódł Skarżący, wnosząc o jego uchylenie w całości, zarzucając zaskarżonemu postanowieniu naruszenie przepisów postępowania: art. 220 § 3 i art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji poprzez odmówienie Skarżącemu prawa do sądu a także art. 243 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. poprzez brak rozpatrzenia wniosku o prawo pomocy złożonego przed wydaniem orzeczenia odrzucającego skargę. W uzasadnieniu zażalenia Skarżący wskazał, że złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w trakcie biegu terminu na uiszczenie wpisu, a Wojewódzki Sąd Administracyjny nie wezwał Strony do nadesłania dokumentów, doprecyzowania twierdzeń czy rozwiania wątpliwości. W dalszej części Skarżący opisał oględnie swoją sytuację majątkową wskazując na okoliczności mające świadczyć o zasadności przyznania mu prawa pomocy. 2. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 2.1. Zaskarżone postanowienie należało uchylić, choć z innych powodów niż wynika z wniesionego zażalenia. 2.2. Zgodnie z art. 230 § 1 i § 2 p.p.s.a., od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały. Pismem takim jest między innymi skarga. Natomiast zgodnie z art. 220 § 1 p.p.s.a. sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W tym przypadku, z zastrzeżeniem § 2 i 3, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. W razie bezskutecznego upływu tego terminu przewodniczący wydaje zarządzenie o pozostawieniu pisma bez rozpoznania. Natomiast w myśl art. 220 § 3 p.p.s.a. skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd. W niniejszej sprawie Skarżący został skutecznie wezwany zarządzeniem z 8 sierpnia 2022 r. do uiszczenia wpisu od wniesionej skargi w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi, które to wezwanie Strona odebrała osobiście 17 sierpnia 2022 r. Skarżący pismem nadanym 24 sierpnia 2022 r., czyli w ostatnim dniu terminu na uiszczenie wpisu złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy. 2.3. Jak podnosi strona, jej wniosek o przyznanie prawa pomocy, bezspornie złożony w terminie na uiszczenie wpisu nie został w ogóle rozpoznany, a Wojewódzki Sąd Administracyjny każdorazowo ma obowiązek odniesienia się do takiego wniosku przed odrzuceniem skargi. Tymczasem po analizie akt III SPP/Wa 640/21 będących załącznikiem do akt sądowych niniejszej sprawy okazuje się, że 14 września 2021 r. Przewodniczący Wydziału wydał zarządzenie o nie nadawaniu biegu wnioskom skarżącego o przyznanie prawa pomocy z 6 grudnia 2021 r. i 24 sierpnia 2022 r. z uwagi na "nadużycie przez skarżącego praw procesowych i celowym przewlekaniu postępowania sądowoadministracyjnego", wskazując jako podstawę art. 7 p.p.s.a. Jako podstawę prawną tego rozstrzygnięcia wskazano art. 7 p.p.s.a. Co wymaga podkreślenia, zarządzenie to zostało wydane 14 września 2022 r., a więc 5 dni po wydaniu przedmiotowego postanowienia o odrzuceniu skargi. W aktach głównych sprawy brak jest adnotacji o takim rozstrzygnięciu, jak również w ogóle o wpłynięciu przedmiotowego wniosku. Ponadto Skarżący nie został powiadomiony o wydaniu takiego rozstrzygnięcia. 2.4. Kwestia stosowania instytucji nadużycia prawa do sądu nie jest jednolicie postrzegana w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, niemniej Naczelny Sąd Administracyjny nie przesądza w tym postępowaniu kwestii zasadności zastosowania tej konstrukcji prawnej w stosunku do wniosku Skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Niemniej budzi poważne wątpliwości z punktu widzenia prawa do Sądu: - nie poinformowanie Strony o takim załatwieniu jego wniosku, zwłaszcza, że jest to pierwsze tego rodzaju zarządzenie wydane w sprawie, - wydanie takiego zarządzenia po odrzuceniu skargi, niejako wstecznie sanując brak odniesienia się do wniosku przed nieprawomocnym zakończeniem postępowania, - nie zamieszczenie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia nawet słowa o przyjętym przez Sąd wniosku czy sposobie jego załatwienia, które to niezaprzeczalnie miało lub powinno mieć wpływ na wydanie przedmiotowego postanowienia. W konsekwencji, jakkolwiek by nie oceniać zachowania strony w niniejszej sprawie przez pryzmat mnogości składanych wniosków o przyznanie prawa pomocy, w konsekwencji powyższych działań WSA Skarżący został pozbawiony wiedzy o sposobie załatwienia jej wniosku i nie mogła skutecznie podjąć polemiki ze stanowiskiem Sądu, a wręcz nawet poznać faktycznych motywów jego decyzji. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia jest lakoniczne i sprowadza się do zreferowania treści art. 220 § 3 p.p.s.a. i stwierdzenia, że wpis nie został uiszczony. Pomija ono istotną kwestię złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy i sposobu jego załatwienia (które de facto nie miało miejsca w dacie wydawania postanowienia). Jest to o tyle niezrozumiałe, że kwestia ponawianych wniosków o przyznanie prawa pomocy i ich wpływu na bieg terminu do uiszczenia wpisu jest od dłuższego czasu bogato eksplorowana w orzecznictwie. Prezentowane są przykładowo poglądy, kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie chroni bowiem skarżącego przed skutkami niezastosowania się do treści wezwania do wykonania prawomocnego zarządzenia w przedmiocie wpisów sądowych i zawartego w nim rygoru (np. postanowienie NSA z dnia 26 maja 2022 r., sygn. akt III OZ 338/22, postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2022 r. sygn. akt I OZ 563/22). WSA natomiast zupełnie pominął tę kwestię, uniemożliwiając zarówno Stronie jak i Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu odniesienia się do faktycznego stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Tym samym Sąd pierwszej instancji naruszył art. 141 § 4 p.p.s.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. 2.5. Odnosząc się końcowo do argumentacji zażalenia, nie zasługiwała na uwzględnienie argumentacja odnosząca się do stanu majątkowego strony, bowiem w niniejszym postępowaniu przedmiotem oceny jest wyłącznie prawidłowość odrzucenia skargi na podst. art. 220 § 3 p.p.s.a., na którą argumentacja właściwa dla wniosku o przyznanie prawa pomocy nie ma wpływu. 2.6. Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawidłowo zreferuje stan sprawy uwzględniając złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy i wydane zarządzenie i zajmie stanowisko względem implikacji płynących z tych okoliczności, w szczególności wpływu tego wniosku na upływ terminu do uiszczenia wpisu. 2.6. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.