I OW 145/18

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędzia del. WSA Przemysław Szustakiewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta [...] o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta [...] a Burmistrzem [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku M. P. w prawie przyznania świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego postanawia: wskazać Prezydenta Miasta [...] jako organ właściwy w sprawie. . UZASADNIENIE I OW 145/18 UZASADNIENIE Prezydent Miasta [...], działając na podstawie art. 22 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 z poźn. zm.), wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość miejscową pomiędzy Burmistrzem [...], a Prezydentem Miasta [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku M. P. o przyznanie mu świadczeń pomocy społecznej poprzez wskazanie, iż organem właściwym w sprawie jest Burmistrz [...]. W uzasadnieniu organ podniósł, że uprzednio, na podstawie art. 65 § 1 k.p.a., Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] przekazał Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w [...] III Wydział Pracy Środowiskowej wniosek M. P. o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej, wskazując, iż M. P. nie ma miejsca zamieszkania, jest osobą bezdomną. Wskazał, że zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r. poz. 930 z późn. zm.), zwanej dalej u.p.s., w sprawie z zakresu pomocy społecznej, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Ustawa o pomocy społecznej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania", dlatego należy uwzględnić regulację zawartą w art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2016 r. poz. 380 z późn. zm.). Organ wyjaśnił, że stosownie do treści tego przepisu miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. W orzecznictwie powszechnie przyjmuje się, że na prawną konstrukcję miejsca zamieszkania składają się dwa elementy: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar "stałego" pobytu). W ocenie organu, o stałości pobytu na określonym terytorium decyduje przede wszystkim takie przebywanie, które ma na celu założenie tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów, chodzi zatem o aktualne centrum życiowej działalności człowieka. Przez zamiar, w szczególności należy rozumieć wolę wewnętrzną, ujawnianą np. w oświadczeniach osoby zainteresowanej. Przyjmuje się, że o zamiarze stałego pobytu można mówić wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizycznej, w której koncentrują się jej czynności życiowe, i to bez względu na adres jej zameldowania. Wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie wymaga złożenia oświadczenia woli. Zdaniem organu, wystarczy więc, że zamiar taki wynika z zachowania danej osoby, a mianowicie z ześrodkowania aktywności życiowej w określonej miejscowości. Nadto, samo zameldowanie, będące kategorią prawa administracyjnego, nie przesądza o miejscu zamieszkania w rozumieniu prawa cywilnego (por. postanowienie NSA z dnia 14 stycznia 2010 r., sygn. akt I O W 154/09). Prezydent Miasta [...] wskazał, że na podstawie art. 102 ust. 2 u.p.s., w przypadku osoby bezdomnej, właściwą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Definicję osoby bezdomnej zawiera art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej. Za bezdomnego uważana jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. I te przesłanki - w obu wypadkach - winny wystąpić łącznie. Lokalem mieszkalnym - wedle brzmienia art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (tj. Dz. U. z 2005 r. Nr 31, poz. 266 ze zm.) - jest lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki. Nie jest lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. W ocenie organu, użyczony M. P. pokój służy do jego zaspokajania jego potrzeb mieszkaniowych, a o bezdomności nie świadczy brak tytułu do własnego mieszkania, lecz kryteria przyjęte w art. 6 pkt 8 u.p.s. Organ wskazał, że z załączonej do niniejszego wniosku dokumentacji jednoznacznie wynika, iż aktualnym miejscem zamieszkania M. P. jest [...], ul. K. [...]. W tej miejscowości M. P. fizycznie przebywa i tam koncentrują się obecnie ważne dla niego sprawy życiowe. Z tych względów, w ocenie organu, w przypadku M. P. zarówno gminą przebywania, jak i zamiaru stałego pobytu jest Gmina [...]. W odpowiedzi na wniosek Burmistrz [...] podniósł, że w dniu [...] stycznia 2018 r. przeprowadzony został wywiad środowiskowy w miejscu wskazanym przez beneficjenta, tj. w [...] przy ul. K. [...] (budynek kawiarni, w którym zainteresowany pracuje). Wskazał on pomieszczenie na strychu budynku (do którego wchodzi się po drabinie) i oświadczył, że w zamian za pilnowanie obiektu może tam mieszkać. Właścicielka kawiarni nie była obecna podczas wywiadu środowiskowego, nie stawiła się również w Ośrodku, w celu złożenia oświadczenia dotyczącego udzielenia pozwolenia swojemu pracownikowi na zajmowanie/zamieszkiwanie budynku należącego do niej. Pracownik socjalny nie dał wiary w oświadczenie petenta, dotyczące zamieszkiwania pod wskazanym adresem. Nadto, wskazane pomieszczenie nie jest lokalem mieszkalnym, a co za tym idzie nawet, jeśli M. P. tam przebywa, to należy uznać go za osobę bezdomną, a zatem organ właściwy powinien być wyznaczony na podstawie art. 102 ust. 2 u.p.s. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Właściwość miejscową gminy, zobowiązanej do rozpoznania sprawy dotyczącej świadczenia z pomocy społecznej, zgodnie z treścią art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1769 ze zm.), ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (art. 101 ust. 2). Stosownie natomiast do art. 6 pkt 8 ww. ustawy z dnia 12 marca 2004 r., za osobę bezdomną należy rozumieć osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Odnosząc ten stan prawny do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, bezspornym jest, że M. P. jest osobą bezdomną. Nie zamieszkuje on w lokalu mieszkalnym, przeznaczonym na pobyt stały w celu zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych oraz nie jest nigdzie zameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Uczestnik postępowania przebywa jedynie czasowo na terenie posesji położonej w [...] przy ul. K. [...], w której - jak wynika z jego oświadczenia - ma miejsce do tymczasowego noclegu na strychu budynku, niedostosowanym do potrzeb mieszkaniowych. Pomieszczenie to nie może być zatem uznane za lokal mieszkalny. W świetle powyższych okoliczności, właściwość miejscową gminy należało ustalić na podstawie art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, tj. według ostatniego miejsca zameldowania osoby ubiegającej się o świadczenie. Skoro ostatnim miejscem zameldowania M. P. była [...] - to organem właściwym do rozpoznania jego wniosku o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej jest Prezydent Miasta [...]. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), orzekł jak w sentencji.