I SAB/Wa 453/19

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie WSA Joanna Skiba (spr.) WSA Dariusz Pirogowicz po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. M. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia 1. zobowiązuje Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] do rozpoznania wniosku z [...] marca 2015 r. o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] sierpnia 1954 r. nr [...] o odmowie przyznania prawa własności czasowej do części gruntu położonego w [...] przy ul. [...], ozn. hip. nr [...] oraz stwierdzającego, że część nieruchomości nr [...] stanowiącej lokal nr [...] przechodzi na własność Skarbu Państwa, w terminie czterech miesięcy od daty zwrotu akt administracyjnych wraz z odpisem prawomocnego wyroku; 2. stwierdza, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] dopuściło się przewlekłego prowadzenia postępowania, które miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa. UZASADNIENIE S. M. (dalej jako "skarżący") pismem z [...] października 2019 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na przewlekłe prowadzenie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej jako "Kolegium" lub "organ") postępowania w przedmiocie rozpoznania wniosku z [...] marca 2015 r. o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] sierpnia 1954 r. nr [...] o odmowie przyznania prawa własności czasowej do części gruntu położonego w [...] przy ul. [...], ozn. hip. nr [...] oraz stwierdzającego, że część nieruchomości nr [...] stanowiącej lokal nr [...] przechodzi na własność Skarbu Państwa. W uzasadnieniu skargi wskazał, że mimo dostępnej dokumentacji (zgromadzonej w związku z merytorycznym rozpoznawaniem wniosków innych osób, którym odmówiono prawa własności czasowej do należących do nich lokali, tj. spraw o tożsamym stanie faktycznym, w których dokumentacja pokrywa się w części z dokumentacją niezbędną do wydania decyzji w niniejszej sprawie), organ nie rozpoznał wniosku z [...] marca 2015 r. Z kolei w odpowiedzi na wystosowane w dniu [...] czerwca 2018 r. ponaglenie do wydania decyzji, Kolegium wskazało jedynie, że komplet akt sprawy przekazano do Komisji do spraw usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości (...), wobec czego brak jest możliwości prowadzenia postępowania w niniejszej sprawie. Zdaniem skarżącego, skoro organ nie poczynił żadnych działań w kierunku zwrotu akt albo dokonania ich odpisów, to w konsekwencji dopuścił się rażącej przewlekłości postępowania. Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o zobowiązanie organu do niezwłocznego wydania decyzji oraz stwierdzenie, że przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i wskazał, że po otrzymaniu wniosku początkowo podejmowano czynności w celu zgromadzenia materiału dowodowego, jednak od [...] października 2017 r. sprawozdawca przebywał na urlopie macierzyńskim. Następnie w dniu [...] marca 2018 r. akta przekazano do Komisji do spraw usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości (...). W tej sytuacji sprawozdawca, po powrocie z urlopu macierzyńskiego, dysponował jedynie teczką zastępczą, co uniemożliwiło mu podjęcie dalszych czynności w postępowaniu. Dopiero po wniesieniu skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania, wnioskami z [...] i [...] października 2019 r. wystąpiono do Komisji o zwrot lub wypożyczenie ww. akt. Po zwrocie akt w dniu [...] listopada 2019 r., na podstawie całości zgromadzonych materiałów ustalono, że nieruchomość lokalowa nr [...] posiada odrębną księgę wieczystą i obecnie stanowi własność A. Z. na podstawie umowy sprzedaży z [...] sierpnia 2009 r. W dniu [...] listopada 2019 r. wystosowano w tej sytuacji do strony zawiadomienie o toczącym się postępowaniu. Kolegium zauważyło również, że do oceny przesłanek stwierdzenia nieważności kwestionowanego przez skarżącego orzeczenia, konieczne jest jeszcze sporządzenie wypisu z Ogólnego Planu Zabudowania [...] z [...] sierpnia 1931 r. Nie sposób zatem skargi wniesionej w niniejszej sprawie uznać za zasadną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 35 § 1 i § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym – w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. W myśl natomiast art. 36 § 1 K.p.a. o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia. Z przewlekłością postępowania mamy do czynienia w sytuacji, gdy jest ono prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (art. 37 § 1 pkt 2 K.p.a.). Pojęcie przewlekłości postępowania obejmuje zatem opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu, w sytuacji, gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym, jak również nieuzasadnione przedłużanie terminu załatwienia sprawy. Do przewlekłości postępowania dojdzie w przypadku prowadzenia postępowania w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu lub czynności pozornych, zbędnych i powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny. Przewlekłe prowadzenie postępowania będzie miało miejsce również wtedy, gdy czynności organu będą nieadekwatne do stanu faktycznego sprawy i nie będą prowadziły do ustalenia jakiejkolwiek istotnej w sprawie okoliczności. Badając skargę w powyższym zakresie Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Kolegium dopuściło się przewlekłego prowadzenia postępowania, bowiem do dnia wyrokowania nie rozpoznało wniosku z [...] marca 2015 r. o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] sierpnia 1954 r. nr [...] o odmowie przyznania prawa własności czasowej do części gruntu położonego w [...] przy ul. [...], ozn. hip. nr [...] oraz stwierdzającego, że część nieruchomości nr [...] stanowiącej lokal nr [...] przechodzi na własność Skarbu Państwa. W tej sytuacji koniecznym stało się wydanie wyroku zobowiązującego organ do rozpoznania ww. wniosku z [...] marca 2015 r. Wyznaczając, stosownie do art. 149 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a." termin, w jakim organ zobowiązany będzie do załatwienia sprawy, Sąd miał na względzie możliwość zakończenia w tym okresie postępowania. Zdaniem Sądu realnym terminem, w jakim możliwe jest rozpoznanie ww. wniosku, jest termin czterech miesięcy od daty zwrotu do organu akt administracyjnych wraz z prawomocnym wyrokiem. Sąd wziął bowiem pod uwagę, że organ musi jeszcze przeanalizować obszerny materiał dowodowy oraz dokonać jego ewentualnego uzupełnienia. Sąd uznał jednocześnie, że przewlekłe prowadzenie postępowania miało charakter rażącego naruszenia prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 października 2013 r. sygn. akt I OSK 1181/13; http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sytuacja taka zaszła w niniejszej sprawie, bowiem organ po otrzymaniu wniosku podjął tylko jedną czynność, tj. pismem z [...] października 2015 r. wystąpił do Prezydenta [...] o nadesłanie dokumentów umożliwiających ustalenie aktualnego stanu dawnej nieruchomości hipotecznej i wszystkich stron postępowania (dokumenty te wpłynęły w dniu [...] listopada 2015 r.). Następnie przez prawie dwa i pół roku nie podejmowano żadnych czynności zmierzających do zgromadzenia materiału dowodowego, zaś w dniu [...] marca 2018 r. akta wypożyczono Komisji do spraw usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości (...). W tej sytuacji niezrozumiałe jest uzasadnienie przewlekłości postępowania okolicznością urlopu macierzyńskiego sprawozdawcy od [...] października 2017 r. Do podjęcia działań w sprawie organu nie zmobilizowało również wystosowane przez skarżącego w dniu [...] czerwca 2018 r., w trybie art. 37 K.p.a., wezwanie do wydania decyzji. Dopiero na skutek wniesionej do Sądu skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania, organ pismami z [...] i [...] października 2019 r. wystąpił do Komisji do spraw usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości (...) o wypożyczenie akt sprawy. Po otrzymaniu tych akt w dniu [...] listopada 2019 r., pismem z [...] listopada 2019 r. zawiadomił strony postępowania o możliwości zapoznania się z dokumentami i składania wyjaśnień. Skoro zatem w toku postępowania trwającego już ponad pięć i pół roku podjęto zaledwie dwie czynności, uznać należało, że postępowanie to prowadzone było z rażącym naruszeniem art. 7, art. 8, art. 9, art. 12 i art. 35 K.p.a. Organ w sprawie działa opieszałe, niesprawne i nieskutecznie, co w sposób nieuzasadniony przedłużyło termin jej załatwienia. Organ nie tylko nie dotrzymał terminów załatwienia sprawy wynikających z Kodeksu postępowania administracyjnego, ale również nie zastosował się do obowiązku wynikającego z przepisu art. 36 K.p.a., bowiem od wszczęcia postępowania jedynie raz poinformował strony o przyczynach zwłoki (por. pismo z [...] czerwca 2018 r., w którym wskazano jedynie na niemożność rozpoznania sprawy z uwagi na wypożyczenie akt). Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i pkt 3 oraz art. 149 § 1a p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym miało miejsce w związku z obowiązywaniem stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. Zgodnie bowiem z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.), dodanego art. 46 pkt 21 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz.U. z 2020 r. poz. 875), przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Taka zaś sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, bowiem rozpoznanie sprawy stało się konieczne z uwagi na datę wpływu skargi do sądu i dotychczasowy okres oczekiwania stron na zakończenie postępowania sądowego. Z uwagi jednak na wzrost wykrytych zakażeń w całym kraju, w tym na Mazowszu oraz objęcia Polski tzw. czerwoną strefą, przeprowadzenie rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących, a nie można było przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.