II SA/Sz 401/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oraz zobowiązania do zwrotu ww. świadczeń uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza G. z dnia [...] r. nr [...] UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2020 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.) w związku z art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 2b, ust. 8, art. 3 pkt 2, pkt 2a, pkt 24 lit. c, art. 4 ust. 2 pkt 1, art. 5 ust. 2, ust. 4b, art. 24 ust. 7 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza G. z dnia [...] listopada 2019 r., nr [...] o uznaniu świadczenia rodzinnego wypłaconego M. T. w formie zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku za świadczenia nienależnie pobrane oraz zobowiązania do ich zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi. W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił następujący stan faktyczny. Decyzją z dnia [...] września 2018 r. Burmistrz G. przyznał M. T. następujące świadczenia: 1. zasiłek rodzinny na dziecko w wieku 5-18 lat przyznany na S. T. w kwocie [...]zł miesięcznie, na okres od 01.11.2018 r. do 31.10.2019 r., 2. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia, przyznany na S. T. w kwocie [...]zł miesięcznie na okres od 01.11.2018 r. do 30.09.2019 r., 3. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przyznany na S. T. w kwocie [...]zł jednorazowo. Decyzją z dnia [...] listopada 2019 r. organ I instancji postanowił: 1. uznać jako nienależnie pobrane świadczenia rodzinne wypłacone M. T. na podstawie ww. decyzji z dnia [...] września 2018 r., przyznane na syna S. T. w formie: zasiłku rodzinnego na okres od 01.12.2018 r. do 31.10.2019 r. w łącznej wysokości [...] zł, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego za okres od 01.12.2018 r. do 30.09.2019 r. w łącznej wysokości [...] zł oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego za okres od 01.09.2019 r. do 30.09.2019 r. w wysokości [...] zł, co razem stanowi kwotę [...]zł, 2. zobowiązać M. T. do zwrotu kwoty [...]zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Organ wskazał, że w dniu 8 listopada 2019 r. strona dostarczyła do Ośrodka zaświadczenie od pracodawcy męża T. T., z którego wynika, że był zatrudniony od 24.10.2018 r. do 24.10.2019 r. Za listopad 2018 r. uzyskał dochód w wysokości [...] zł netto. W efekcie poczynionych ustaleń organ uznał, że przeciętny miesięczny dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie, po uwzględnieniu dochodu uzyskanego przez T. T. za listopad 2018 r. wyniósł [...] zł i przekroczył kwotę kryterium dochodowego o [...] zł. W związku z powyższym organ stwierdził, że zasiłek rodzinny wraz z dodatkami wypłacony stronie za okres od 01.12.2018 r. do 31.10.2019 r. należało uznać jako świadczenia nienależnie pobrane. Strona złożyła odwołanie od powyższej decyzji wnosząc o jej uchylenie i umorzenie postępowania organu I instancji. W ocenie odwołującej się, decyzja narusza prawo materialne - art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. W wyniku rozpoznania sprawy na skutek złożonego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji, przytoczyło przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (określanej dalej "ustawa"), tj. art. 30 ust. 1, art. 30 ust. 2 pkt 1, art. 3 pkt 2, pkt 10, pkt 24 lit. c oraz art. 5 ust. 1, 2 i 4b. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że w decyzji przyznającej świadczenia strona była pouczona o obowiązku niezwłocznego informowania organu o wszelkich okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (winno być: świadczeń rodzinnych), w tym i o uzyskaniu dochodu związanego z uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Pouczono również o tym, że niepoinformowanie organu właściwego prowadzącego postępowanie w sprawie świadczeń rodzinnych o zmianach może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a w konsekwencji - koniecznością ich zwrotu. W oparciu o akta sprawy Kolegium ustaliło jakie dochody zostały osiągnięte przez członków rodziny strony w 2017 r. Na dochód rodziny złożyły się następujące kwoty: - [...] zł - dochód T. T. z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, wyliczony zgodnie z art. 5 ust. 7a ustawy na podstawie Obwieszczenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 lipca 2018 r. w sprawie wysokości dochodu za rok 2017 z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, - [...] zł - dochód M. T. niepodlegający opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych - dochód z tytułu zwrotu niewykorzystanej ulgi na dzieci ([...] zł) oraz z tytułu stypendium ([...] zł). Dochód roczny rodziny w 2017 r. wyniósł zatem [...] zł, natomiast miesięczny dochód rodziny wyniósł [...] zł. Do ww. dochodu doliczyć należało dochód M. T. w kwocie [...]zł za sierpień 2018 r. w związku z podjęciem w dniu 16.07.2018 r. zatrudnienia w Spółdzielni Socjalnej "Z. " w G.. Do dochodu tego należało także doliczyć dochód uzyskany przez T. T., zgodnie z art. 5 ust. 4b ustawy. Dochód ten za miesiąc następujący po miesiącu w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, tj. za listopad 2018 r. wyniósł [...] zł. Przy uwzględnieniu dochodu uzyskanego przez T. T. dochód na osobę w rodzinie (rodzina trzyosobowa) wyniósł: [...] zł + [...] zł + [...] zł - [...] zł : 3 osoby = [...] zł. Tym samym dochód przekroczył kwotę [...]zł na osobę, uprawniającą do przyznania świadczenia. Zgodnie z art. 24 ust. 7 ustawy, w przypadku gdy uzyskanie dochodu powoduje utratę prawa do świadczeń rodzinnych lub obniżenie ich wysokości, świadczenia nie przysługują lub przysługują w niższej wysokości od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu. W związku z powyższym strona utraciła prawo do świadczeń rodzinnych z dniem 1 grudnia 2018 r. (grudzień 2018 r. jest miesiącem następującym po pierwszym miesiącu (listopad 2018 r.) od miesiąca, w którym dochód został uzyskany). Zdaniem Kolegium, organ I instancji prawidłowo ocenił, iż zasiłek rodzinny wraz z dodatkami wypłacony w okresie od 01.12.2018 r. do 31.10.2019 r. należy uznać za świadczenie nienależnie pobrane. W skardze złożonej na opisaną wyżej decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego strona wniosła o uchylenie decyzji w całości oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania. Decyzji zarzuciła naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 10 K.p.a. oraz art. 30 ust. 1 i art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Zdaniem skarżącej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpatrując odwołanie w ogóle nie wzięło pod uwagę i nie odniosło się do dowodów, które przedłożyła, opierając się wyłącznie na ustaleniach przyjętych przez organ I instancji. Kolegium nie przedstawiło dokładnego wyliczenia przeciętnego miesięcznego dochodu w przeliczeniu na osobę w rodzinie. Ponadto, przed wydaniem decyzji, nie umożliwiono jej wypowiedzenia się na temat zebranych dowodów i materiałów, co stanowi naruszenie art. 10 K.p.a. Według skarżącej, kryterium dochodowe nie zostało przekroczone ale nikt tak naprawdę nie sprawdził dokładnie jaki wystąpił dochód za listopad 2018 r. Skarżąca wskazała, że dochód męża w okresie od dnia 24.10.2018 r. do 24.10.2019 r. wyniósł [...], który po rozbiciu go na 12 miesięcy daje kwotę [...]zł. Praca była wykonywana w ramach umowy zlecenia, a wynagrodzenie wypłacono tylko 4 razy w ciągu całego roku. Skarżąca dodała, że w latach 2018 i 2019 oraz we wcześniejszym okresie żyli z mężem bardzo skromnie. Mąż tylko sporadycznie miał pracę, sama zaś pracowała na umowę zlecenie za niskie wynagrodzenie. Powyższe twierdzenia potwierdzają załączone do skargi dokumenty, których skarżąca nie miała możliwości przedstawić, mianowicie: 1. rachunek nr 1/10/2018 dokumentujący dochód M. T. w listopadzie 2018 r., 2. wymiar opłat za lokal użytkowy T. T. w roku 2018. 3. zaświadczenie o zatrudnieniu i zarobkach T. T. od dnia 24.10.2018 r. do dnia 24.10.2019 r., 4. dochód rodziny T. w listopadzie 2018 r., 5. wyliczenie dochodu netto za wynajmowany lokal użytkowy, 6. decyzję z dnia 18.01.2018 r. w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości za rok 2018 - dotyczy lokalu użytkowego. W ocenie skarżącej, z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jednoznacznie wynika, że jednym z warunków koniecznych do uznania świadczenia za nienależnie pobrane jest wykazanie, że osoba, której świadczenia rodzinne wypłacono mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń lub zmniejszenie ich wysokości, była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Tymczasem z zaskarżonej decyzji oraz z załączonych akt administracyjnych sprawy nie wynika, że w stosunku do skarżącej wymóg ten został spełniony, gdyż treść pouczenia była tylko przytoczeniem treści przepisów, bez jednoznacznego wyjaśnienia ich treści oraz przedstawienia zagrożeń w przypadku ich naruszenia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje. Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, w oparciu o art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczegółowych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem CIVID19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.), wobec wystąpienia okoliczności w przepisie tym przewidzianych. Przeprowadzona kontrola zaskarżonej decyzji według kryterium jej zgodności z prawem doprowadziła do uznania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, choć z przyczyn innych niż wskazano w jej uzasadnieniu. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), sąd rozpoznając sprawę rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który to przepis nie ma tu zastosowania. Wbrew zarzutom skargi w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ przedstawił sposób obliczenia dochodu rodziny oraz dochodu na członka rodziny w analizowanych okresach. Zasadnie przy tym przyjął, że pouczenie skarżącej zamieszczone w części V "Pouczenia i oświadczenia" wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, było wystarczające i nie powinno budzić wątpliwości co do obowiązku osób otrzymujących ww. świadczenia niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenia rodzinne m.in. o uzyskaniu dochodu i skutkach z tym związanych. Skarżąca osobiście podpisała ww. dokument w dniu 7 sierpnia 2018 r. Skarżąca nie wykazała również, aby obiektywnie mające miejsce uchybienie przez organ odwoławczy postanowieniom art. 10 § 1 K.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a tylko wówczas zarzut ten mógłby stanowić podstawę do uchylenia przez sąd administracyjny kwestionowanej decyzji, co wynika z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Bez znaczenia dla istoty sprawy, którą było rozstrzygnięcie, czy pobrane przez stronę świadczenia należało uznać za świadczenia nienależnie pobrane, są okoliczności związane z wydatkami rodziny, takimi jak opłaty za lokal użytkowy, czy wysokość koniecznego do zapłaty podatku od nieruchomości. Tym niemniej lektura uzasadnienia zaskarżonej decyzji doprowadziła do wniosku, że organ niewłaściwie zastosował w sprawie przepis art. 5 ust. 4b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111), co niewątpliwie miało wpływ na treść zapadłego rozstrzygnięcia. Istotnym dla sprawy zdarzeniem było uzyskanie przez męża skarżącej wynagrodzenia w wyniku zawartej umowy zlecenia obowiązującej od 24 października 2018 r. do 24 października 2019 r. Z zaświadczenia o zarobkach z dnia 30 października 2019 r., wystawionego przez zleceniodawcę, wynika, że T. T. uzyskał wynagrodzenie za listopad 2011 r. w wysokości [...] zł netto. Według dołączonego przez stronę do odwołania zaświadczenia o zatrudnieniu i zarobkach z dnia 3 grudnia 2019 r., T. T. był zatrudniony od [...] października 2018 r. i uzyskał wynagrodzenie: za listopad 2018 r. [...] zł netto, za grudzień 2018 r. [...] zł netto, za czerwiec 2019 r. [...] zł netto i za lipiec 2019 r. [...] zł netto. Zgodnie z art. 5 ust. 4b ustawy o świadczeniach rodzinnych, w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych. Z przytoczonego przepisu jednoznacznie wynika, że chodzi w nim o miesiąc następny po miesiącu "w którym nastąpiło uzyskanie dochodu", a nie miesiąc następny po miesiącu, "za który nastąpiło uzyskanie dochodu" lub miesiąc następny po miesiącu, w którym doszło do podjęcia zatrudnienia. Skoro mąż skarżącej pierwszy dochód uzyskał w listopadzie 2018 r., pomimo iż zatrudnienie uzyskał w październiku 2018 r., to dochód ten nie mógł być uwzględniony przy ustalaniu dochodu o którym mowa w art. 5 ust. 4b ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem nie stanowił on "dochodu osiągniętego za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu". Treść przepisu art. 5 ust. 4b wskazuje, że uzyskanie dodatkowego dochodu przez członka rodziny tylko w jednym miesiącu (jednorazowo) nie wpływa na prawo do świadczenia rodzinnego, gdyż doliczeniu podlega dopiero dochód z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty. Z kolei warunek osiągnięcia dochodu w miesiącu następującym po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, nie jest jedynym warunkiem doliczenia dochodu uzyskanego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczeń rodzinnych. Jest to warunek pierwszy. Drugim warunkiem wynikającym z art. 5 ust. 4b ustawy o świadczeniach rodzinnych jest warunek kontynuacji uzyskiwania dochodu osiągniętego zgodnie z warunkiem pierwszym także w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych. Na należytą, również z językowego punktu widzenia, wykładnię analizowanego przepisu niejednokrotnie zwracały już uwagę sądy administracyjne w licznych orzeczeniach (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 6 lutego 2020 r., sygn. akt II SA/Bk 860/19, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 16 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Ol 909/19, wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 stycznia 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 1061/19, wyrok WSA w Lublinie z dnia 17 grudnia 2019 r., sygn. akt II SA/Lu 487/19, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 21 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Po 481/19, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 24 października 2019 r., sygn. akt III SA/Gd 495/19 – dostępne na stronie www.nsa.orzeczenia.gov.pl). Tymczasem, przy ustalaniu dochodu rodziny organy obu instancji w dochodzie rodziny uwzględniły pierwszy dochód uzyskany z tytułu podjęcia zatrudnienia przez męża skarżącej w listopadzie 2018 r. w wys. [...] zł, czyniąc to niezgodnie z zasadą opisaną w ww. przepisie art. 5 ust. 4b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Niezasadne doliczenie ww. dochodu miało niewątpliwie wpływ na ostateczne ustalenie dochodu rodziny skarżącej w okresie pobierania świadczeń, a następnie na uznanie, że wystąpiły podstawy do uznania określonych świadczeń za świadczenia nienależnie pobrane w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 4b i art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez ich niewłaściwą wykładnię i zastosowanie. Skutkowało to koniecznością uchylenia decyzji organów obu instancji, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Uprawomocnienie się niniejszego wyroku winno skłonić organ I instancji do ponownego przeanalizowania zasadności dalszego prowadzenia postępowania wszczętego w sprawie nienależnie pobranych przez skarżącą świadczeń rodzinnych z uwzględnieniem właściwie ustalonego dochodu rodziny i ewentualnie innych okoliczności, które na dzień orzekania winien uwzględnić organ formułując końcowe rozstrzygnięcie.