II SA/Sz 130/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stefan Kłosowski Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Alicja Poznańska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 października 2020 r. sprawy ze skargi E. L. na decyzję Odwoławczej Komisji z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stypendium rektora uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Komisji Stypendialnej [...] z dnia [...] r., nr [...] UZASADNIENIE 1. E. L. (przywoływana dalej jako "Strona" lub "Skarżąca"), pismem z dnia [...] września 2019 r. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie stypendium na kierunku [...], studia jednolite magisterskie na Uniwersytecie S. , w roku akademickim [...]. 2. Decyzją z dnia [...] listopada 2019 r., nr [...], Komisja Stypendialna Uniwersytetu S. nie przyznała Stronie wnioskowanego stypendium, ponieważ upłynął okres 6 lat studiowania od momentu rozpoczęcia przez Stronę studiów po raz pierwszy. 3. Strona wniosła odwołanie od ww. decyzji. 4. Decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r., nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., przywoływanej dalej jako: "k.p.a.") oraz art. 86 ust. 2, art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2018 r., poz. 1668 ze zm.), § 3 ust. 2 pkt 1 Regulaminu zasad i trybu przyznawania świadczeń dla studentów i doktorantów Uniwersytetu S. w roku akademickim [...], stanowiącego załącznik do zarządzenia nr [...] Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] lipca 2019 r. (przywoływany dalej jako: "Regulamin") Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu [...] (przywoływana dalej jako: "Organ odwoławczy") utrzymała w mocy decyzję Organu I instancji. Jak wskazał Organ odwoławczy, nie zachodzi możliwość przyznania Stronie stypendium rektora, ponieważ upłynął okres 6 lat studiowania od momentu rozpoczęcia przez Stronę studiów po raz pierwszy (§ 3 ust. 2 pkt 1 Regulaminu oraz art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce). Organ powołał stanowisko Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, według którego art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, określa łączny okres (nieprzekraczający 6 lat kalendarzowych, tj. 72 miesięcy), w którym danej osobie przysługuje możliwość ubiegania się o świadczenia w ramach studiów - niezależnie od ich rodzaju i długości trwania, jak też uczelni, na których są odbywane. Dla biegu tego terminu nie ma znaczenia, czy student występuje o świadczenia oraz czy je pobiera. 6-letni okres przysługiwania świadczeń rozpoczyna się w momencie podjęcia studiów i nabycia praw studenta po raz pierwszy (na pierwszym kierunku studiów), co następuje z chwilą złożenia ślubowania. W przypadku ukończenia studiów pierwszego stopnia i podjęcia studiów drugiego stopnia lub jednolitych studiów magisterskich, liczenie wskazanego okresu powinno być kontynuowane, a nie rozpoczynać się od nowa. Sumowaniu podlegają wyłącznie okresy studiowania na tych studiach, natomiast przerwę pomiędzy tymi studiami wyłącza się. Do 6-letniego okresu przysługiwania świadczeń należy wliczać także okresy studiowania sprzed wejścia w życie ww. ustawy (tj. sprzed 1 października 2018 r.). Analizując sprawę Organ ustalił, że po raz pierwszy Strona rozpoczęła studia [...] września 2013 r. na kierunku [...], zaś ukończyła je [...] października 2016 r. W międzyczasie Strona podjęła studia na kierunku [...], które rozpoczęła [...] października 2015 r. i studiuje nadal na tym kierunku. Po zsumowaniu wszystkich ww. okresów, Organ stwierdził, że do dnia [...] października 2019 r. Strona studiowała łącznie przez okres 72 miesięcy, tj. 6 lat. Uniemożliwia to przyznanie świadczeń z funduszu stypendialnego. 5. Skarżąca wystąpiła ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na ww. decyzję Organu odwoławczego z dnia [...] grudnia 2019 r. Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji, poprzez zmianę decyzji Organu I instancji i przyznanie wnioskowanego stypendium rektora. Ewentualnie, w przypadku nieuwzględnienia ww. wniosku, Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ. Wydanej decyzji Skarżąca zarzuciła obrazę: 1). przepisów prawa materialnego, w postaci art. 91 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, poprzez jego niezastosowanie i nieprzyznanie stypendium rektora pomimo spełnienia przesłanek prawem przewidzianych do jego przyznania, tj. uzyskania wyróżniających wyników w nauce, 2). przepisów prawa materialnego i procesowego, tj. § 3 ust. 2 pkt 1 Regulaminu oraz art. 93 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce w zw. z art. 6 k.p.a., poprzez całkowicie błędną ich wykładnię i bezzasadne przyjęcie, iż minął 6. letni okres, w którym stypendium rektora może być mi przyznane, bowiem w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Komisja wskazuje, że "upłynął okres 6 lat studiowania od momentu rozpoczęcia przez stronę studiów po raz pierwszy", przy czym w powołanych przepisach brak jest wskazania od jakiego momentu sześcioletni okres należy liczyć, a tym samym organ ten w niniejszej sprawie nie działał na podstawie przepisów prawa, a dodatkowo okres 6. letni można odnieść wyłącznie do studiów licencjackich podejmowanych przez Stronę, jak też 6. letni termin można odnieść do studiów jednolitych magisterskich i okres ten brać pod uwagę dopiero przy rozpoczęciu przez Stronę drugiego kierunku studiów, które są studiami jednolitymi magisterskimi, a nie względem pierwszego; jednocześnie organ w sposób całkowicie dowolny, działając wbrew przepisom ustawy wskazał, iż okres ten należy liczyć do dnia [...] października 2019 r., nie zaś do dnia złożenia przez Stronę wniosku o przyznanie stypendium rektora, 3). art. 32 Konstytucji RP, poprzez jego niezastosowanie i wyeliminowanie z grona osób, którym przysługuje stypendium rektora, takich osób, które rozpoczęły studia w roku 2013 r. i z przyczyn całkowicie niezależnych od nich nie mogły skończyć pięcioletniego toku studiów na wybranym kierunku tj. trzyletni okres studiów licencjackich oraz dwuletni okres studiów magisterskich, a zmuszone były do podjęcia bądź od razu po studiach licencjackich bądź jeszcze w ich trakcie, naukę na jednolitych studiach magisterskich, na rzecz osób, które rozpoczęły od razu jednolite studia magisterskie bądź też od razu po uzyskaniu stopnia licencjata podjęły studia magisterskie, 4). art. 2 Konstytucji RP, poprzez naruszenie fundamentalnych zasad demokratycznego państwa prawnego, iż prawo nie działa wstecz oraz zasady ochrony zaufania do państwa i prawa, bowiem przyjęcie Regulaminu o treści pozbawiającej studentów będących na ostatnim roku studiów stypendium rektora, z uwagi na wprowadzenie nowych regulacji, z którymi nie mogli oni zapoznać się przed podjęciem studiów w takim, a nie innym czasie, stanowi całkowite zaprzeczenie tej zasadzie, Regulamin z zapisami ograniczającymi możliwości przyznania świadczenia winien obowiązywać studentów rozpoczynających studia, nie zaś już studiujących, a dodatkowo przepisy ustawy o szkolnictwie wyższym i nauce weszły w życie 1 października 2019 r., a wniosek o przyznanie stypendium rektora został złożony przeze mnie w dniu [...] września 2019 r., a wobec tego w niniejszej sprawie zastosowanie winny mieć przepisy sprzed wejścia w życie nowelizacji z dnia 1 października 2019 r. 5). przepisów prawa procesowego, mającą wpływ na wydanie i treść zaskarżonej decyzji, a mianowicie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., poprzez zaniechanie wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego koniecznego dla rozstrzygnięcia sprawy, a w szczególności brak uwzględnienia faktu, iż uzyskana średnia stypendialna osiągnięta została przez Stronę za 6 rok akademicki, w którym studiowała i za ten rok winna być mi ona przyznane, brak powtarzania jakiegokolwiek semestru studiów, podejmowanie studiów na dwóch kierunkach jednocześnie celem wcześniejszego ich ukończenia, niemożliwości podjęcia dwuletnich studiów magisterskich na kierunku [...] z uwagi na ich likwidację w toku podjętych studiów I stopnia na kierunku ekonomiczno-prawnym i pozostawienie jedynie jednolitych studiów magisterskich, 6). przepisów prawa procesowego mające wpływ na wydanie i treść zaskarżonej decyzji, a mianowicie art. 107 § 1 pkt 6 oraz § 3 k.p.a., poprzez sporządzenie lakonicznego i ogólnikowego uzasadnienia zaskarżonej decyzji, brak rozpatrzenia, a w konsekwencji odniesienia się do zarzutów sformułowanych w odwołaniu, co ma znaczny wpływ na wydanie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi Skarżąca rozszerzyła argumentację do ww. zarzutów. Konkludując, wskazała, że spełniła wszelkie przesłanki do przyznania stypendium rektora. Wydane w sprawie decyzje Organów obu instancji posiadają wiele naruszeń o charakterze materialnym, jak i proceduralnym. Każda taka sprawa powinna być przez organ rozpatrywana indywidualnie, po zgromadzeniu materiału dowodowego pozwalającego na wyczerpujące rozpatrzenie sprawy. W przedmiotowym przypadku nie miało to miejsca i tym samym skarga jest konieczna i w pełni uzasadniona. 6. W odpowiedzi na skargę, Organ odwoławczy, reprezentowany przez pełnomocnika będącego radcą prawnym, wniósł o jej oddalenie. 7. Postanowieniem z dnia 23 marca 2020 r., sygn. akt II SPP/Sz 38/20 starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie przyznał Skarżącej prawo pomocy, poprzez zwolnienie od ˝ kosztów sądowych oraz ustanowił radcę prawnego. 8. Na rozprawie w dniu 22 października 2020 r. wyznaczony na zasadzie prawa pomocy pełnomocnik Skarżącej, będący radcą prawnym, podtrzymał wnioski i twierdzenia zawarte w skardze. Przedłożył zaświadczenie wydane przez Uniwersytet, z którego wynika, że Skarżąca pobierała stypendium przez rok, w roku akademickim [...]. Pełnomocnik wniósł o przeprowadzenie dowodu z tego zaświadczenia. Ponadto pełnomocnik Skarżącej wniósł o zasądzenie kosztów postępowania w tym zastępstwa i oświadczył, że koszty nie zostały opłacone ani w części, ani w całości. Sąd przeprowadził dowód z przedłożonego zaświadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje. Skarga okazała się zasadna. 9. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów, wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., przywoływana dalej jako: "p.p.s.a."), sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Sądowa kontrola sprawowana według ww. wyżej kryteriów wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie. 10. Należy nakreślić ramy prawne sprawy, której przedmiot dotyczy stypendium rektora. Stosownie do art. 86 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r., poz. 1668 ze zm.), student może ubiegać się o: 1) stypendium socjalne; 2) stypendium dla osób niepełnosprawnych; 3) zapomogę; 4) stypendium rektora; 5) stypendium finansowane przez jednostkę samorządu terytorialnego; 6) stypendium za wyniki w nauce lub w sporcie finansowane przez osobę fizyczną lub osobę prawną niebędącą państwową ani samorządową osobą prawną. Stypendium rektora może otrzymać student, który uzyskał wyróżniające wyniki w nauce, osiągnięcia naukowe lub artystyczne, lub osiągnięcia sportowe we współzawodnictwie co najmniej na poziomie krajowym (art. 91 ust. 1 ww. ustawy). W myśl art. 93 ust. 2 powołanej ustawy, świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 (stypendium ministra) przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Istota sporu dotyczy odmowy przyznania Skarżącej stypendium rektora w oparciu o wykładnię przyjętą przez Organy, że świadczenie to może otrzymać student (przy spełnieniu wymogów kwalifikujących), który studiuje na studiach wymienionych w art. 93 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy, nie dłużej niż sześć lat. W ocenie Sądu, przedstawiona przez organy wykładnia ww. przepisu jest wadliwa. Odkodowanie art. 93 ust. 2 ww. ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce nie wymaga specjalnych zabiegów interpretacyjnych, albowiem stanowi on, że świadczenia przysługują nie dłużej niż przez okres sześciu lat. Zważywszy na system kształcenia studentów na studiach pierwszego i drugiego stopnia czy jednolitych studiach magisterskich ustalenie 6 letniego okresu prawa do otrzymywania świadczeń, w tym stypendium rektora jest zrozumiałe. W ustawie nie zawarto jednak przepisu ograniczającego lub wyłączającego to prawo ze względu na posiadanie statusu studenta przez okres dłuższy niż sześć lat. Z przepisów art. 93 ust. 2 oraz art. 94 wprost wynika, w jakich sytuacjach studentowi prawo do stypendium nie przysługuje lub kiedy wygasa decyzja o przyznaniu świadczenia. Żadna z tych regulacji nie wiąże prawa do stypendium z nadmiernie długim okresem studiowania, który może być spowodowany nie tylko nieprzykładaniem się do nauki lecz sytuacją zdrowotną, losową czy ekonomiczną. Oznacza to, że niezależnie przez jaki okres dana osoba posiada status studenta, prawo do świadczeń wymienionych w art. 86 ust.1 pkt 1 - 4 i art. 359 ust. 1 ma tylko przez okres sześciu lat, chyba że zachodzą wyłączenia, o których mowa w art. 93 ust. 2 pkt 2, ust. 3 i 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. 11. Przenosząc powyższe rozważania prawne na grunt niniejszej sprawy oraz uwzględniając dane zebrane w aktach administracyjnych - zdaniem Sądu - nie sposób wywieść wniosku, żeby studia podejmowane przez Skarżącą wyłączały ją z grona osób, którym stypendium rektora przysługuje. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, po raz pierwszy Skarżąca rozpoczęła studia [...] września 2013 r. na kierunku [...], zaś ukończyła je [...] października 2016 r. W międzyczasie Skarżąca podjęła studia na kierunku [...], które rozpoczęła [...] października 2015 r. i studiuje nadal na tym kierunku. Po zsumowaniu wszystkich ww. okresów, do dnia [...] października 2019 r., Strona studiowała łącznie przez okres 72 miesięcy, tj. 6 lat. Organy skupiły się na potrzebie ustalenia, przez jaki okres Skarżąca posiadała status studenta. Jednakże całkowicie pominęły ustalenie okresu pobierania przez Skarżącą świadczeń wymienionych w art. 86 ust. 1 pkt 1 - 4, co - zdaniem Sądu – o ile nie zachodzą wyłączenia, z ust. 3 i 4, co ma charakter kluczowy. Nieprawidłowe odkodowanie przez Organy obu instancji normy z art. 93 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, nie pozostało bez wpływu na istotne naruszenie przepisów procedury administracyjnej (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Zaniechano zebrania dowodów umożliwiających ocenę możliwości spełnienia przez Skarżącą przesłanek do przyznania wnioskowanego stypendium. Braki w powyższym zakresie skutkowały wydaniem zaskarżonej decyzji także z istotnym naruszeniem art. 107 § 1 i 3 k.p.a., poprzez nieprzedstawienie pełnych ustaleń stanu faktycznego sprawy, mających istotny wpływ na wynik sprawy. Z przeprowadzonego przez Sąd dowodu z zaświadczenia przedłożonego na rozprawie wynika, że Skarżąca otrzymywała świadczenia przez jeden rok (w roku akademickim [...]). Należy podzielić zarzuty Skarżącej, podniesione w oparciu o art. 2, art. 32 Konstytucji RP negujące wykładnię art. 93 ust. 2 ww. ustawy przyjętą przez Organy obu instancji, która ogranicza możliwość przyznania stypendium rektora, w sytuacji takiej, jak Skarżącej, gdy z przyczyn leżących po stronie Uczelni, student nie może skończyć pięcioletniego toku studiów na wybranym kierunku. W momencie rozpoczęcia przez Skarżącą studiów I stopnia na kierunku [...] (trzyletnich), istniała możliwość podjęcia dwuletnich studiów, po których Skarżąca uzyskałaby tytuł magistra. Jednakże studia te zostały zlikwidowane. Uzyskanie tytułu magistra [...] możliwe stało się jedynie poprzez ukończenie jednolitych studiów magisterskich, które Skarżąca podjęła w 2015 r. i studiowała jednocześnie na dwóch kierunkach. Wynika z tego, że okres podejmowanych przez Skarżącą studiów został wydłużony (z uwagi na likwidację dwuletnich studiów) z przyczyn od niej niezależnych i nie dających się przewidzieć. 12. Podsumowując, zarzuty skargi o naruszeniu zaskarżoną decyzją przepisów prawa procesowego oraz prawa materialnego okazały się trafne. Skutkuje to koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Organu I instancji, co jest niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy (art. 135 p.p.s.a.). Sąd podkreśla, że nie zastępuje organów administracji publicznej w rozstrzyganiu spraw administracyjnych, tak więc wniosek Skarżącej o zmianę decyzji i przyznanie stypendium nie mógł być uwzględniony w postępowaniu sądowym. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Organ uwzględni przedstawioną przez Sąd wykładnię art. 93 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym oraz podejmie czynności wyjaśniające w celu ustalenia spełnienia przez Skarżącą wszystkich przesłanek do przyznania wnioskowanego stypendium, a wynik tych ustaleń przestawi w rozstrzygnięciu zawierającym pełne uzasadnienie rozważań w świetle art. 107 § 1 i 3 k.p.a. 13. Z tych względów Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] z dnia [...] listopada 2019 r.