II OSK 1642/07

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Bujko Sędziowie Sędzia NSA Wojciech Chróścielewski (spr.) Sędzia NSA Stanisław Nowakowski Protokolant Andżelika Nycz po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 lipca 2007 r., sygn. akt IV SA/Wa 2409/06 w sprawie ze skargi W. S. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] października 2006 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 2 lipca 2007 r., sygn. akt IV SA/Wa 2409/06 oddalił skargę W. S. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] października 2006 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego. Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy. Decyzją z dnia [...] września 2004 r., wydaną na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. nr 87, poz. 960 ze zm.) Prezydent miasta stołecznego Warszawy orzekł o wymeldowaniu W. S. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. Wojewoda Mazowiecki decyzją z dnia [...] października 2004 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W. S. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzję Wojewody Mazowieckiego. Wyrokiem z dnia 6 stycznia 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (sygn. akt IV SA/Wa 519/05) uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody Mazowieckiego oraz decyzję organu I instancji. W związku z powyższym ponownie rozpatrzono sprawę, badając zgodnie z zaleceniami Sądu, czy strona dobrowolnie opuściła lokal. Po ponownym rozpoznaniu sprawy decyzją z dnia 27 października 2006 r. Wojewoda Mazowiecki, na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. w związku z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 993 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia [...] czerwca 2006 r. orzekającą o wymeldowaniu W. S. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w W., podzielając zawarte w niej stanowisko. Organ wskazał, że W. S. od marca 2001 r. nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu, który opuścił dobrowolnie i trwale, dlatego też podnoszony przez niego argument, że wystąpił do sądu o wznowienie postępowania o przywrócenie naruszonego posiadania, w okolicznościach niniejszej sprawy nie może przesądzać o tym, że opuszczenie przez niego lokalu nie miało charakteru dobrowolnego. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł W. S.. W uzasadnieniu skargi podniósł m. in., iż nigdy nie opuścił dobrowolnie lokalu nr [...] przy ul. [...] w W.. Oświadczył także, że nie zgadza się z przytoczonymi w zaskarżonej decyzji argumentami, że nie poczynił żadnych kroków, aby w przedmiotowym lokalu zamieszkać. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając skargę stwierdził, że według art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 993 ze zm.), organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 6 ust. 1 ustawy). Sąd przy tym dodał, że aby można było mówić o zaistnieniu przesłanek do wymeldowania z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, opuszczenie miejsca pobytu stałego musi mieć charakter dobrowolny. Obowiązkiem organów administracji rozpatrujących sprawę o wymeldowanie jest ustalenie istnienia bądź nieistnienia przesłanki do wymeldowania, tj. opuszczenia miejsca pobytu stałego przez określoną osobę. Rozpatrując niniejszą sprawę, Sąd doszedł do przekonania, iż rozstrzygnięcia organów obu instancji, są zgodne z obowiązującym porządkiem prawnym. Okolicznością niekwestionowaną w niniejszej sprawie jest fakt niezamieszkiwania przez skarżącego w lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. od marca 2001 r. I. O.-S., na wniosek której zostało wszczęte postępowanie o wymeldowanie skarżącego z przedmiotowego lokalu, konsekwentnie od początku twierdzi, że były mąż W. S. dobrowolnie opuścił wspólnie zajmowany przez nich lokal mieszkalny. Wprawdzie sam skarżący podnosi, iż lokalu mieszkalnego nie opuścił dobrowolnie i chciałby do niego wrócić, to jednak w ocenie Sądu, w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, organy miały podstawę do uznania, że wobec skarżącego zostały spełnione przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, skutkujące jego wymeldowaniem z tego lokalu. W toku sprawy rozwodowej, która została wszczęta w 2001 r. i zakończyła się wyrokiem z dnia [...] grudnia 2003 r. orzekającym rozwód związku małżeńskiego I. O.-S. i W. S., skarżący potwierdził, że wyprowadził się z lokalu mieszkalnego nr [...] przy ul. [...] w W. w marcu 2001 r. Jednocześnie w uzasadnieniu zażalenia z dnia [...] stycznia 2002 r., na postanowienie Sądu Okręgowego w W. wydane w sprawie rozwodowej w trybie zabezpieczenia, oddalające wniosek W. S. o alimenty i ustalenie zakresu i sposobu korzystania ze wspólnie zajmowanego mieszkania, skarżący wskazał, że wyprowadził się z lokalu z uwagi na spory co do sposobu korzystania z lokalu. Powyższe nie zaprzecza dobrowolności opuszczenia lokalu. W wyroku rozwodowym z dnia [...] grudnia 2003 r. Sąd nie orzekł o sposobie korzystania z mieszkania stron. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył W. S. zaskarżając go w całości i wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz pełnomocnika kosztów zastępstwa adwokackiego. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. skarżący zarzucił wyrokowi obrazę przepisów postępowania: 1) art. 153 p.p.s.a., mającą istotny wpływ na wynik sprawy, polegającą na dokonaniu przez organy obu instancji oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oceny prawnej wyroku Sądu Okręgowego w W. w sprawie rozwodowej - w części dotyczącej braku rozstrzygnięcia co do sposobu korzystania ze wspólnego mieszkania - w sposób sprzeczny z oceną, wyrażoną w niniejszej sprawie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 6 stycznia 2006 r. (sygn. akt: IV SA/Wa 519/05), 2) art. 141 § 4 p.p.s.a., mającą istotny wpływ na wynik sprawy, polegającą na błędnym ustaleniu, iż obecnie w przedmiocie przywrócenia posiadania lokalu nie toczy się żadne postępowanie sądowe, podczas gdy ze skargi W. S. i akt sprawy wynika, iż skarżący w dniu [...] lipca 2006 r. złożył wniosek o wznowienie postępowania w sprawie o przywrócenie posiadania, a sprawa ta do dnia dzisiejszego nie została zakończona, 3) art. 151 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., mającą istotny wpływ na wynik sprawy, polegającą na nieuwzględnieniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie skargi pomimo, iż organy administracji publicznej w oparciu o brak rozstrzygnięcia w wyroku rozwodowym o sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania całkowicie dowolnie ustaliły, iż skarżący dobrowolnie opuścił zajmowany lokal, a także dowolnie przyjęły, iż złożenie przez skarżącego skargi o wznowienie postępowania w sprawie o naruszenie posiadania nie świadczy o braku dobrowolności opuszczenia tego lokalu. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, iż kwestią bezsporną pomiędzy skarżącym a uczestniczką postępowania oraz organami administracji jest fakt, iż skarżący nie mieszka w przedmiotowym lokalu od 2001 r. Natomiast otwarta pozostawała kwestia dobrowolności opuszczenia przez skarżącego mieszkania. Organy administracyjne uznały, iż o dobrowolności opuszczenia przez skarżącego lokalu świadczy fakt, iż Sąd Okręgowy w W. w wyroku rozwodowym nie orzekł o sposobie korzystania z lokalu. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, choć jest ono bardzo niejasne, należy wyprowadzić wniosek, iż Sąd podziela ten pogląd (str. 6 i 7 uzasadnienia). W związku z tym należy wskazać, iż uwadze organów obu instancji, jak i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie umknął fakt, iż sprawa ta była już uprzednio rozpoznawana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który w wyroku 16 stycznia 2006 r., IV SA/Wa 519/05 przyjął, iż: "Nieuprawnione jest zatem twierdzenie organu, iż Sąd Okręgowy mógł rozstrzygnąć tę kwestię. Tym więcej również organ nie mógł z faktu tego wyciągać ujemnych - dla skarżącego skutków prawych" (str. 4 uzasadnienia). Pogląd ten zgodnie z art. 151 p.p.s.a. wiązał organy obu instancji i sąd administracyjny rozpoznające ponownie tę sprawę. Z powyższego wynika, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dokonał oceny prawnej wyroku Sądu Okręgowego w W. w sposób sprzeczny z oceną prawną, wyrażoną w niniejszej sprawie we wcześniejszym wyroku tego Sąd, którą był związany. Ponadto w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyjął, że obecnie nie toczy się żadne postępowanie w przedmiocie przywrócenia posiadania przedmiotowego lokalu. Ustalenie to jest sprzeczne z zebranym materiałem dowodowym, z którego wynika, iż do dnia dzisiejszego nie został rozpoznany wniosek skarżącego o wznowienie postępowania o przywrócenie posiadania. Nie budzi zatem wątpliwości, iż w konsekwencji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie błędnie przyjął, że opuszczenie lokalu miało charakter dobrowolny (str. 7 uzasadnienia). Wojewódzki Sąd Administracyjny aprobując nieprawidłową ocenę materiału dowodowego, dokonaną przez organy administracji obu instancji, w szczególności co do oceny wyroku rozwodowego, oraz nieuwzględnienia faktu, iż w sprawie o przywrócenie posiadania toczy się postępowanie sądowe z wniosku skarżącego o wznowienie, dopuścił się także naruszenia art. 151 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm. dalej p.p.s.a.), skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § 1 p.p.s.a. - rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym - zdaniem skarżącego - uchybił sąd, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kasacja nieodpowiadająca tym wymaganiom, pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności. Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie spełnia wymienione wyżej wymagania choć nie oznacza to, że opiera się na usprawiedliwionych podstawach. W pierwszej kolejności należało odnieść się do zarzutu naruszenia art. 153 p.p.s.a. zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Skarżący upatruje naruszenia tego przepisu w tym, iż organy orzekające w sprawie oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dokonały rozstrzygnięcia w sposób sprzeczny z oceną prawną wyrażoną przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie we wcześniejszym wyroku z dnia 6 stycznia 2006 r., IV SA/Wa 519/05. Oceniając tak postawiony zarzut należy stwierdzić, iż nie zasługuje on na uwzględnienie. W powyższym wyroku Sąd nakazał organom orzekającym w sprawie wymeldowania samodzielnie ustalenie co do charakteru wyprowadzenia się z przedmiotowego lokalu przez W. S. tj. czy było ono dobrowolne. Organy administracyjne ponownie przeprowadzając postępowanie wyjaśniające co do faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy ustaliły w sposób uwzględniający wszystkie okoliczności sprawy, iż opuszczenie lokalu przez W. S. było dobrowolne. Tym samym zastosowały się do zaleceń zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 6 stycznia 2006 r. Kolejny zarzut dotyczy również naruszenia przepisu postępowania sądowoadministracyjnego tj. art. 141 § 4 p.p.s.a., zgodnie z którym, uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Należy wyjaśnić, iż zarzut naruszenia tego przepisu może być skuteczny jeśli uzasadnienie wyroku sądu nie zawiera koniecznych elementów zawartych w omawianym przepisie, nie można natomiast zarzucając naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. podnosić skutecznie zarzutów merytorycznych odnoszących się do istoty sprawy a do tego sprowadza się sformułowany przez skarżącego zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Niezależnie od tego należy stwierdzić, iż uzasadnienie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie spełnia wszystkie wymagania przewidziane w art. 141 § 4 p.p.s.a. Ostatni zarzut podniesiony w skardze kasacyjnej dotyczy naruszenia art. 151 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez nieuwzględnienia skargi pomimo, że organy administracji publicznej całkowicie dowolnie ustaliły, że skarżący dobrowolnie opuścił lokal. W związku z powyższym należy zważyć, iż zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 6 ust. 1 cyt. ustawy). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się ponadto, że aby można było mówić o zaistnieniu przesłanek do wymeldowania z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, opuszczenie miejsca pobytu stałego musi mieć charakter dobrowolny. Istota sporu w sprawie niniejszej sprowadza się więc do rozstrzygnięcie czy W. S. dobrowolnie opuścił lokal nr [...] przy ul. [...] w W.. W tym zakresie należy podzielić ustalenia Sądu I instancji, iż organy administracji publicznej orzekające w niniejszej sprawie miały uzasadnioną podstawę do uznania, iż lokal został opuszczony dobrowolnie. Jak wynika bowiem z ustaleń Sądu I instancji w toku sprawy rozwodowej, która została wszczęta w 2001 r. i zakończyła się wyrokiem z dnia [...] grudnia 2003 r. orzekającym rozwód związku małżeńskiego I. O.-S. i W. S., sam skarżący potwierdził, że nie widząc szans na kontynuowanie małżeństwa z własnej woli wyprowadził się z lokalu mieszkalnego przy ul. [...] w W.. Co prawda skarżący w okresie późniejszym dążył do przywrócenia naruszonego posiadania, ale w sprawie niniejszej nie zapadły dotychczas żadne wiążące orzeczenia sądu cywilnego. Ponadto okoliczność, iż skarżący po dobrowolnym wyprowadzeniu się z przedmiotowego lokalu chciał ponownie w nim zamieszkać nie ma wpływu na spełnienie się przesłanek z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Należy również zauważyć, iż Sąd Okręgowy w W. orzekając w dniu [...] grudnia 2003 r. rozwód związku małżeńskiego I. O.-S.. i W. S. nie orzekł o sposobie korzystania z mieszkania, nie uwzględniając tym samym powództwa skarżącego o przywrócenie naruszonego posiadania. W takiej sytuacji podnoszony przez skarżącego argument, że wystąpił do Sądu o wznowienie postępowania o przywrócenie naruszonego posiadania nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy niniejszej. Nie przesądza to bowiem, iż opuszczenie przez niego przedmiotowego lokalu nie miało charakteru dobrowolnego. Należy ponadto zauważyć, iż jak wynika z przesłanego przez uczestniczkę postępowania I. B. (poprzednie nazwisko O.-S.) kopii orzeczenia - Sąd Okręgowy w W. [...] Wydział Cywilny - Rodzinny Odwoławczy po rozpoznaniu w dniu [...] grudnia 2007 r. (sygn. akt [...]) w W. skargi W. S. o wznowienie postępowania z sprawie z powództwa I. O.-S. przeciwko W. S. o rozwód sygn. [...] zakończoną wyrokiem z dnia [...] grudnia 2003 r. - odrzucił skargę o wznowienie postępowania. Tym samym podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. okazał się być niezasadny. Z powyższych względów skoro skarga kasacyjna okazała się być oparta na nieusprawiedliwionych podstawach Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku o jej oddaleniu. Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznał wniosku dotyczącego przyznania wynagrodzenia ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącej, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 powołanej ustawy, po złożeniu przez pełnomocnika stosownego oświadczenia