I OW 85/22

SENTENCJA Dnia 6 grudnia 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Miasta [...] o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta [...] a Burmistrzem Gminy i Miasta [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do umieszczenia G.B. w domu pomocy społecznej dla osób przewlekle psychicznie chorych postanawia: wskazać Burmistrza Gminy i Miasta Gryfów Śląski [...] jako organ właściwy w sprawie. UZASADNIENIE Burmistrz Miasta [...] wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Burmistrzem Gminy i Miasta [...]w przedmiocie wskazania organu właściwego do umieszczenia G. B. w domu pomocy społecznej dla osób przewlekle psychicznie chorych. W uzasadnieniu wniosku organ podał, że Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] zawiadomieniem z dnia 12 kwietnia 2022 r. przesłał do Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z dnia 25 stycznia 2022 r. (sygn. akt [...]) o umieszczeniu G. B. w domu pomocy społecznej dla osób przewlekle psychicznie chorych wraz ze stosowną dokumentacją. Ośrodek Pomocy Społecznej w [...], nie uznając się organem właściwym w prawie, pismem z dnia 29 kwietnia 2022 r., przekazał pełną dokumentację do rozpatrzenia Miejsko-Gminnemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w [...]. Następnie Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w [...], pismem z dnia 16 maja 2022 r., ponownie przekazał do Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] dokumenty dotyczące umieszczenia G. B. w domu pomocy społecznej dla osób przewlekle psychicznie chorych. W tej sytuacji, organ wnioskujący wskazał we wniosku, że z treści zawiadomienia Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia 12 kwietnia 2022 r. wynika, iż G. B. od dnia 11 września 1997 r. posiada zameldowanie na pobyt stały na terenie Gminy [...]pod adresem [...], zaś ostatnim miejscem zamieszkania w/w była Gmina [...]ul. [...] (do 2013 r.). Od dnia 2 maja 2014 r. G. B., na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w [...] (sygn. akt [...]) przebywa natomiast na Oddziale Psychiatrycznym o Podstawowym Stopniu Zabezpieczenia ZOZ w [...]. Zdaniem Burmistrza Miasta [...], w tych okolicznościach, organem właściwym do wydania orzeczenia w w/w sprawie jest Burmistrz Gminy i Miasta [...]z uwagi na treść art. 25 k.c. Pobytu w placówce leczniczej nie można bowiem uznać za zmianę miejsca zamieszkania. W odpowiedzi na wniosek Burmistrz Gminy i Miasta [...]wnosił o wskazanie Burmistrza Miasta [...] jako organu właściwego w sprawie. Organ pozostający w sporze podnosił bowiem, że G. B. od 8 lat przebywa poza terenem gminy [...], nie ma tu własnościowego lokalu mieszkalnego, nie utrzymuje kontaktu z rodziną, nie koncentrują się też tu jego czynności życiowe. ZOZ w [...] (Oddział Psychiatrycznym o Podstawowym Stopniu Zabezpieczenia) jest od wielu lat jego domem. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie oba organy uważają się za niewłaściwe w sprawie umieszczenia G. B. w domu pomocy społecznej dla osób przewlekle psychicznie chorych na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia 25 stycznia 2022 r. (sygn. akt [...]). Dla rozpoznania zaistniałego sporu o właściwość istotne znaczenie ma treść art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2268, dalej jako "u.p.s."). W myśl bowiem art. 101 ust. 1 u.p.s., właściwość miejscową gminy ustala się bowiem według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Ustawa o pomocy społecznej nie definiuje przy tym pojęcia "miejsce zamieszkania". W orzecznictwie sądowoadministracyjnym jednolicie wskazuje się zatem, iż wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, ustalając znacznie tego pojęcia, należy uwzględnić regulację zawartą w przepisach Kodeksu cywilnego. Z treści art. 25 k.c. wynika zaś, że miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. W świetle cytowanego przepisu, o miejscu zamieszkania decydują zatem dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). Oznacza to, że dla uznania faktu zamieszkiwania danej osoby w określonej miejscowości, konieczne jest ustalenie kumulatywnego występowania dwóch przesłanek, a mianowicie: przebywania i zamiaru stałego pobytu w określonej miejscowości (bez względu na adres jej zameldowania). Z ustalonego w niniejszej sprawie stanu faktycznego wynika, że G. B. na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w [...] (sygn. akt [...]) od dnia 2 maja 2014 r. przebywa na Oddziale Psychiatrycznym o Podstawowym Stopniu Zabezpieczenia ZOZ w [...]. Przed umieszczeniem w ww. placówce zamieszkiwał zaś w [...] przy ul. [...]. Na terenie Gminy [...]pod adresem [...] jest ponadto zameldowany na pobyt stały (od dnia 11 września 1997 r.). W dniu 25 stycznia 2022 r. Sąd Rejonowy w [...] wydał natomiast postanowienie o umieszczeniu G. B. w domu pomocy społecznej dla osób przewlekle psychicznie chorych. Wykonanie tego postanowienia leży w gestii właściwego organu pomocy społecznej. W związku z powyższym, skład orzekający w niniejszej sprawie pragnie wskazać, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego pobytu w zakładzie opieki zdrowotnej nie można – jak słusznie podnosi Burmistrz Miasta [...] - zakwalifikować jako miejsca zamieszkania w rozumieniu art. 25 k.c. Tego rodzaju placówka lecznicza nie jest bowiem przeznaczona do zamieszkiwania i nie może stanowić miejsca, w którym osoby przebywają z zamiarem stałego pobytu. Samodzielny zakład opieki zdrowotnej nie służy zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych pacjentów - w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. z 2014 r., poz. 150). Celem takiej placówki jest prowadzenie działalności leczniczej polegającej na udzielaniu świadczeń zdrowotnych (art. 3 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 i art. 4 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej - Dz.U. z 2018 r., poz. 2190 ze zm.). Pobyt osób przebywających w zakładach opieki zdrowotnej ma charakter jedynie czasowy (choć nie zawsze krótkotrwały), gdyż związany jest wyłącznie z leczeniem. Placówki takie bez wątpienia nie służą celom mieszkalnym (zob. np. postanowienia NSA z dnia: 13 listopada 2018 r., sygn. akt I OW 125/18; z dnia 28 stycznia 2016 r., sygn. akt I OW 215/18, z dnia 14 lipca 2020 r., sygn. akt I OW 23/20 - dostępne na stronie internetowej https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z tych też przyczyn aktualnemu pobytowi G. B. w zakładzie leczniczym w [...] nie można przypisać charakteru stałego (związanego z zamiarem stałego pobytu), lecz przejściowy, co potwierdza wydanie przez Sąd Rejonowy w [...] postanowienia w przedmiocie umieszczenia ww. w domu pomocy społecznej dla osób przewlekle psychicznie chorych. Tym samym - wbrew twierdzeniom pozostającego w sporze organu - nie sposób przyjąć, że miejscem zamieszkania G. B. jest [...]. W konsekwencji uznać należy, że miejscem zamieszkania pozostaje nadal [...]. W tym bowiem mieście, jak wynika z akt sprawy, ww. zamieszkiwał przed umieszczeniem na Oddziale Psychiatrycznym o Podstawowym Stopniu Zabezpieczenia ZOZ w [...]. Stosownie więc do treści art. 101 ust. 1 u.p.s. - organem właściwym w sprawie umieszczenia G. B. w domu pomocy społecznej dla osób przewlekle psychicznie chorych jest Burmistrz Gminy i Miasta [...]. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.