I GSK 830/18

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Lidia Ciechomska- Florek Sędzia NSA Dariusz Dudra (spr.) Sędzia NSA Janusz Zajda Protokolant Piotr Mikucki po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2018 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 lutego 2016 r. sygn. akt V SA/Wa 3179/15 w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od kwoty nienależnie pobranych płatności 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla zaskarżoną decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz A. S. kwotę 600 (sześć set) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 16 lutego 2016 r., sygn. akt V SA/Wa 3179/15 oddalił skargę A. S. (dalej: skarżący) na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...]czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od kwoty nienależnie pobranych płatności. Sąd I instancji rozstrzygał w następującym stanie faktycznym i prawnym: Decyzją z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Prezesa ARiMR nr [...] o odmowie umorzenia odsetek od kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych ustalonej decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2010 r. W dniu [...] grudnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem o sygn. akt V SA/Wa 968/15 oddalił skargę na ww. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 24 listopada 2014 r. Pismem z dnia [...] grudnia 2014 r. skarżący zwrócił się do Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR o umorzenie odsetek od kwoty nienależnie pobranych płatności podnosząc swoją ciężką sytuację materialną i zdrowotną oraz fakt dobrowolnej spłaty części zadłużenia. Po przeprowadzeniu postępowania decyzją z dnia [...] lutego 2015 r. Prezes ARiMR odmówił umorzenia odsetek od kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych ustalonej decyzją z dnia [...] maja 2010 r. uznając, iż w sprawie nie została spełniona przesłanka dotycząca kwoty należności, która może być przedmiotem umorzenia z urzędu, a także nie zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności, co stanowi przesłankę umorzenia na wniosek. Orzekając na skutek odwołania, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] czerwca 2015 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 23; dalej: k.p.a.) uchylił w całości ww. decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lutego 2015 r. oraz umorzył postępowanie pierwszej instancji w całości. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Minister wskazał, że decyzją z dnia [...] listopada 2014 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy wydaną w imieniu Prezesa ARiMR decyzję dotyczącą odmowy umorzenia odsetek od kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych. Jednocześnie Minister zwrócił uwagę, że aktualnie powoływane przez stronę okoliczności są tożsame z tymi, które były brane pod uwagę przy powzięciu przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzji z dnia [...] listopada 2014 r. Stąd w ocenie Ministra w sprawie została już wydana wcześniej decyzja ostateczna, posiadająca powagę rzeczy osądzonej. Niedopuszczalne zatem, w świetle art. 16 k.p.a. ponowne rozpatrywanie wniosku skarżącego, opartego o te same przesłanki co rozpatrywany już wcześniej. Skarżący nie zgadzając się z rozstrzygnięciem wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Sąd I instancji oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) i uzasadniając motywy podjętego rozstrzygnięcia uznał, że trafnie zauważył organ odwoławczy w dniu wydania decyzji 5 lutego 2015 r. iż sprawa umorzenia odsetek od kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych ustalonej decyzją z dnia [...] maja 2010 r. była już rozstrzygnięta decyzją ostateczną z dnia [...] listopada 2014 r. W ocenie WSA w okolicznościach niniejszej sprawy zachodzi tożsamość sprawy rozstrzygniętej przez organ I instancji decyzją z dnia [...] lutego 2015 r. i rozstrzygniętej decyzją ostateczną z dnia [...] listopada 2014 r. Zarówno stan faktyczny, jak i stan prawny stanowiący podstawę obu ww. rozstrzygnięć nie uległ zmianie. Zdaniem WSA trafnie Minister wskazał, iż z akt sprawy wynika, że aktualnie powoływane przez stronę okoliczności są tożsame z tymi, które były brane pod uwagę przy powzięciu przez organ odwoławczy decyzji z dnia [...] listopada 2014 r. Z tych względów wobec dostrzeżenia przez organ odwoławczy wydania rozstrzygnięcia w sprawie poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, które jest niedopuszczalne, zasadne było zastosowanie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz umorzenie postępowania pierwszej instancji. W skardze kasacyjnej skarżący zaskarżył powyższy wyrok w całości, wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania poprzez: a) nieuwzględnienie jako wiarygodnych, odpowiadających rzeczywistości i stanowiących podstawę dla ustalenia stanu faktycznego sprawy oświadczeń skarżącego; b) uchylenie się WSA od merytorycznego, wnikliwego rozpoznania sprawy i oceny kontrolowanych decyzji administracyjnych w sprawie skarżącego jako podjętych z naruszeniem podstawowych zasad postępowania administracyjnego wyrażonych w przepisach art. 7 i 8 k.p.a. Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżący przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że Sąd jest związany podstawami określonymi przez ustawodawcę w art. 174 p.p.s.a. i wnioskami skargi zawartymi w art. 176 p.p.s.a. Zarzuty, jak i wnioski skargi kasacyjnej precyzuje skarżący kasacyjnie podmiot w złożonym do Naczelnego Sądu Administracyjnego środku zaskarżenia. Zasada związania granicami skargi kasacyjnej nie dotyczy jedynie nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. Żadna jednak ze wskazanych w tym przepisie przesłanek w stanie faktycznym sprawy nie zaistniała. W okolicznościach faktycznych sprawy za usprawiedliwiony należało uznać zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 8 k.p.a., poprzez uchylenie się przez Sąd I instancji od merytorycznego wnikliwego rozpoznania sprawy i oceny kontrolowanych decyzji jako podjętych z naruszeniem podstawowych zasad postępowania administracyjnego wyrażonych w przepisach art. 7 i art. 8 k.p.a. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący kasacyjnie powołując się na orzecznictwo NSA i podnosi, że tożsamość przedmiotowa ma miejsce, gdy identyczna jest treść praw i obowiązków oraz ich podstawa prawna i faktyczna. W konsekwencji powyższego skarżący kasacyjnie podał, że podstawa faktyczna tej sprawy jest inna niż podstawa faktyczna sprawy zakończonej wcześniejszą decyzją odmawiającą umorzenia odsetek z dnia [...] listopada 2014 r. Stwierdzić wobec stanowiska skarżącego kasacyjnie należy, że tożsamość sprawy zachodzi w przypadku, gdy występują te same podmioty, dotyczy ona tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym sprawy (por. wyrok NSA z dnia 14 marca 2007 r., sygn. akt II FSK 412/06, www.nsa.gov.pl). O tożsamości sprawy w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. (odpowiednik art. 247 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej) można mówić, gdy występują te same podmioty, dotyczy ona tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym sprawy. W sprawach stosowania ulg podatkowych przedmiotem oceny organów podatkowych musi być stan faktyczny, w tym głównie sytuacja finansowa, rodzinna i życiowa podatnika istniejąca w dacie rozstrzygania sprawy. Jeśli zmieni się choćby jeden element tego stanu faktycznego, taki jak na przykład wysokość dochodów, wysokość kosztów utrzymania czy wysokość zaległości, której rozłożenia na raty podatnik zabiega, to jest oczywiste, że nie można mówić o "niezmienionym stanie faktycznym" (por. wyrok NSA z dnia 28 listopada 2000 r., sygn. akt I SA/Ka 1458/99, LEX nr 47122). Zauważyć zatem względem powyższego wypada, że z zestawienia danych stanowiących podstawę faktyczną tych dwóch postępowań dotyczących umorzenia odsetek wynika, że nie ma tożsamości faktycznej w tych dwóch sprawach. Wypada w tym względzie chociażby wskazać na różną kwotę odsetek, które w związku z istnieniem zaległości w należnościach z tytułu składek i upływem prawie ośmiu miesięcy od rozpoznania tego wcześniejszego wniosku o umorzenie odsetek zmieniły swą wielkość. Także kwota dochodu uzyskiwana przez skarżącego kasacyjnie w roku 2014 i 2015, tj. w latach, w których zostały wydane decyzje odmawiające umorzenia odsetek była różna. Różniły się też kwoty płatności, które wnioskodawca otrzymał w poszczególnych latach. Do twierdzeń tych uprawnia zgromadzony materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy. Zatem brak było podstaw prawnych do uznania, że zachodzi tożsamość spraw i w konsekwencji winna zapaść decyzja organu odwoławczego o uchyleniu decyzji organu I instancji i umorzeniu postępowania przed organem I instancji. Tym samym za zasadny należało uznać zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 8 k.p.a. ze względu na naruszającą prawo kontrolę polegającą na zaakceptowaniu twierdzenia organu o tożsamości spraw w sytuacji, gdy ta tożsamość ze względu na różny stan faktyczny w sprawach tych nie występuje. Doszło zatem do błędnych ustaleń faktycznych, czym naruszono art. 7 k.p.a. stanowiący, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Uregulowana w art. 7 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej nakazuje organowi prowadzącemu postępowanie zebranie z urzędu lub na wniosek strony oraz rozpatrzenie całego materiału dowodowego w sposób pozwalający na ustalenie stanu faktycznego sprawy zgodnego z rzeczywistością. Oczywiście chodzi tu o wyjaśnienie okoliczności faktycznych w takim stopniu, w jakim wymaga tego rozstrzygnięcie sprawy. Zasada ta jest podstawową regułą każdej nowoczesnej regulacji procesowej. Należy pamiętać, że prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy stanowi warunek konieczny - chociaż jeszcze niewystarczający - prawidłowego jej rozstrzygnięcia. Zawsze bowiem niewyjaśnienie lub niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy będzie prowadziło do wydania wadliwej decyzji (por. wyrok NSA z dnia 7 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 2051/16, LEX nr 2537102). Dodać do powyższego należy, że zaakceptowanie jako legalnej decyzji organu odwoławczego w zaistniałych okolicznościach sprawy narusza też art. 8 k.p.a. stanowiący o zasadzie zaufania do organów państwa. Uznanie bowiem tożsamości spraw w sytuacji, gdy stan faktyczny był różny stanowi w ocenie NSA o naruszeniu zasady zaufania. Z zasady zaufania do organów państwa wynika bowiem przede wszystkim obowiązek praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ procedujący w sprawie, co jest zasadniczą treścią zasady praworządności. Wyłącznie postępowanie odpowiadające takim kryteriom i decyzje wydane w wyniku postępowania tak ukształtowanego mogą wzbudzać zaufanie obywateli do organów administracji publicznej nawet wtedy, gdy zapadłe rozstrzygnięcia administracyjne nie uwzględniają ich żądań. W ponownym postępowaniu sprawa winna być rozpoznana w sposób merytoryczny z uwzględnieniem przedstawionej w niniejszym uzasadnieniu argumentacji. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję organu odwoławczego. O kosztach postępowania sądowego, na które złożyły się koszty postępowania kasacyjnego i koszty postępowania przed Sądem I instancji, orzeczono na podstawie art. 209 w zw. z art. 200, art. 203 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a.