I FZ 306/18

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bartosz Wojciechowski, , , po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. C. i H. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 2 sierpnia 2018 r. sygn. akt I SA/Lu 1028/17 odrzucające skargę kasacyjną M. C. i H. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 2 maja 2018 r., sygn. akt I SA/Lu 1028/17 oddalającego skargę Syndyka M. Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej w L. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w L. z dnia 28 września 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od października 2012 r. do sierpnia 2013 r. postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 2 sierpnia 2018 r., sygn. akt I SA/Lu 1028/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odrzucił skargę kasacyjną złożoną przez M. C. i H. D., jako udziałowców i członków zarządu M. Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej w L. od wyroku WSA w Lublinie z dnia 2 maja 2018 r., sygn. akt I SA/Lu 1028/17 oddalającego skargę Syndyka M. Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej w L. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w L. z dnia 28 września 2017 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od października 2012 r. do sierpnia 2013 r. W uzasadnieniu sąd I instancji wskazał, że skarga kasacyjna wspólników M. Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej jest niedopuszczalna, ponieważ została wniesiona przez podmiot do tej czynności nieuprawniony. Odpis wyroku z uzasadnieniem został doręczony pełnomocnikowi skarżącego Syndyka na jego wniosek w dniu 18 czerwca 2018 r. W związku z tym, że skarżący Syndyk skargi kasacyjnej nie złożył, wyrok ten stał się prawomocny od dnia 19 lipca 2018 r. Natomiast w dniu 24 lipca 2018 r. wpłynęła do sądu nadana w polskiej placówce pocztowej w dniu 18 lipca 2018 r. skarga kasacyjna złożona przez dwóch udziałowców i członków zarządu M. Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej w L., sporządzona i podpisana przez profesjonalnego pełnomocnika. W ocenie WSA w Lublinie skarga kasacyjna wspólników spółki była niedopuszczalna, ponieważ została wniesiona przez podmiot nieuprawniony do tej czynności. Sąd przypomniał, że zgodnie z art. 173 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) - dalej: P.p.s.a., skargę kasacyjną może wnieść strona, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców lub Rzecznik Praw Dziecka po doręczeniu im odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Przymiot strony w niniejszym postępowaniu miał natomiast Syndyk Masy Upadłości spółki z o.o. M., co do której postanowieniem z dnia 22 października 2013 r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy L. w L. z siedzibą w Ś. IX Wydział Gospodarczy dla spraw upadłościowych i naprawczych ogłosił upadłość, wyznaczył sędziego komisarza oraz Syndyka Masy Upadłości. Wspólnicy upadłej spółki już co najmniej w dacie sporządzenia i wniesienia skargi nie mieli legitymacji formalnej do występowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym w sprawie dotyczącej przedmiotu objętego zaskarżoną decyzją (wchodzącego w skład masy upadłości). Sąd przytoczył brzmienie przepisów art. 25 § 1, art. 32, art. 50 § 1 i § 2 P.p.s.a., po czym wskazał, że jednym z przepisów, które przyznają prawo do wniesienia skargi innemu podmiotowi (art. 50 § 2 P.p.s.a.), jest art. 144 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2017 r., poz. 2344). W myśl ust. 1 wskazanego przepisu, po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu. Zgodnie zaś z ust. 2 tego przepisu, postępowania, o których mowa w ust. 1, syndyk prowadzi na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym. W myśl z kolei art. 57 ust. 1 i 2 tej ustawy upadły jest obowiązany wskazać i wydać syndykowi cały swój majątek, a także wydać dokumenty dotyczące jego działalności, majątku oraz rozliczeń, w szczególności księgi rachunkowe, inne ewidencje prowadzone dla celów podatkowych i korespondencję (...) - ust. 1. Upadły jest obowiązany udzielać sędziemu-komisarzowi i syndykowi wszelkich potrzebnych wyjaśnień dotyczących swojego majątku – ust. 2. Tym samym skutkiem ogłoszenia upadłości jest zastąpienie upadłego przez syndyka, który działała za upadły podmiot i zarządza jego mieniem. Przepisy Prawa upadłościowego, stanowiące o pozbawieniu upadłego prawa do rozporządzania majątkiem, a zatem możliwości dokonywania jakichkolwiek czynności prawnych wobec tego majątku, dotyczą również niemożności podejmowania jakichkolwiek czynności procesowych w postępowaniach dotyczących tego majątku. Przepisy te mają charakter bezwzględnie obowiązujący, a brzmienie art. 144 ust. 1 i 2 ustawy Prawo upadłościowe jest w tym zakresie jasne i nie nasuwa wątpliwości. Przepisy te są przepisami szczególnymi, które modyfikują pojęcie strony w postępowaniu administracyjnym (podatkowym) i sądowym w znaczeniu procesowym. O ile zatem stroną w znaczeniu materialnym, pomimo ogłoszenia upadłości, pozostaje nadal upadły, on jest bowiem podmiotem stosunku prawnego, na tle którego wyniknął spór, to pozbawiony jest on legitymacji formalnej do występowania w postępowaniu sądowym, w sprawach dotyczących masy upadłości. Brak legitymacji upadłego do wniesienia skargi, do zainicjowania postępowania sądowego stanowi konsekwencję braku uprawnienia wspólników upadłej spółki do zaskarżenia wydanego w sprawie rozstrzygnięcia oddalającego skargę Syndyka. Od powyższego postanowienia M. C. i H. D. wnieśli zażalenie, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W opinii wspólników upadłej spółki stanowisko sądu I instancji o braku ich legitymacji do wniesienia skargi kasacyjnej jest niezasadne. Wnoszący zażalenie wskazali, że zgodnie z art. 50 § 1 P.p.s.a. uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, a ze względu na brzmienie art. 193 P.p.s.a., przepis ten stosuje się również do podmiotów wnoszących skargę kasacyjną. Zdaniem wspólników, w przypadku w którym syndyk upadłego podejmuje decyzję o zaprzestaniu kontynuowania sporu, którego rozstrzygnięcie ma wpływ na prawa i obowiązki wspólników upadłego, ci ostatni mają prawo do zaskarżenia niekorzystnego dla spółki rozstrzygnięcia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Słusznie przyjął sąd I instancji, że skarga kasacyjna wspólników spółki w upadłości likwidacyjnej była niedopuszczalna, albowiem została wniesiona przez podmiot nieuprawniony. W myśl art. 144 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe, po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu. Z ugruntowanej linii orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że przepisy prawa upadłościowego, stanowiące o pozbawieniu upadłego prawa do rozporządzania majątkiem, a zatem możliwości dokonywania jakichkolwiek czynności prawnych wobec tego majątku, dotyczą również niemożności podejmowania jakichkolwiek czynności procesowych w postępowaniach dotyczących tego majątku. Przepisy te mają charakter bezwzględnie obowiązujący i są przepisami szczególnymi w stosunku do przepisów Ordynacji podatkowej i Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które dotyczą strony postępowania w znaczeniu formalnym, co oznacza, że wyłączną legitymację procesową w zakresie postępowań podatkowych dotyczących masy upadłości ma syndyk. Takiej formalnej legitymacji nie posiada natomiast upadły, który nadal pozostaje stroną w znaczeniu materialnym (stroną rzeczywistą). Brzmienie art. 144 ust. 1 i 2 ustawy Prawo upadłościowe jest w tym zakresie jasne i nie nasuwa wątpliwości. Użyty w art. 144 ust. 1 zwrot "wyłącznie" jest kategoryczny i przesądza o tym, że jedynie syndyk ma legitymację procesową do udziału w toczących się postępowaniach dotyczących masy upadłości (por. wyrok NSA z dnia 25 kwietnia 2017 r., II FSK 183/17 dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach). Takie samo stanowisko zajął NSA w postanowieniu z dnia 4 kwietnia 2018 r., sygn. akt I FZ 60/18, CBOSA). Przytoczyć wypada też postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2015 r., sygn. akt I FZ 504/14 (CBOSA), w którym to orzeczeniu wskazano, że postanowieniem z 26 marca 2010 r., sygn. akt I CSK 500/09, Sąd Najwyższy, powołując się na treść art. 144 ust. 1 i 2 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze, stwierdził, że przepis ten jednoznacznie wskazuje, iż w postępowaniach dotyczących masy upadłości legitymowanym do występowania w nich jest jedynie Syndyk Masy Upadłości. Sąd Najwyższy stwierdził też, że odmowa złożenia skargi kasacyjnej przez syndyka nie może być traktowana jako jego wystąpienie z procesu w rozumieniu art. 65 ust. 1 u.p.u.n.. Wskazano, że jeżeli syndyk nie składa skargi kasacyjnej, to nie znaczy, że występuje z procesu, lecz uważa go za zakończony. Jego działania w tym względzie, podobnie jak cała działalność, podlegają ocenie sędziego komisarza i odpowiada on za szkody wyrządzone wskutek nienależytego wykonania swoich obowiązków (art. 16 ust. 3 u.p.u.n.). Konstatując Sąd Najwyższy uznał, że upadły - w sytuacji gdy syndyk nie składa skargi kasacyjnej - nie jest osobą uprawnioną (nie ma legitymacji) do wniesienia takiej skargi. Z tych powodów należało oddalić zażalenie, stosownie do art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a.