I GSK 1844/22

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Wegner po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. P. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 maja 2022 r. sygn. akt V SA/Wa 1160/22 o odrzuceniu skargi P. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dnia 29 marca 2021 r., nr 550000/71/118082/2021/RDZ-B7/2 w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne postanawia: oddalić skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Postanowieniem z 27 maja 2022 r., sygn. akt V SA/Wa 1160/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę P. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 marca 2021 r. w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd pierwszej instancji stwierdził, że nie jest dopuszczalne wszczęcie i prowadzenie postępowania sądowoadministracyjnego mającego za przedmiot zaskarżoną decyzję organu. WSA podkreślił, że skoro skarżący skorzystał ze środka zaskarżenia, jakim jest wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, to nie mógł następnie wnieść skargi do sądu administracyjnego na ten sam akt. Bez znaczenia pozostaje przy tym fakt stwierdzenia przez ZUS uchybienia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, ponieważ nie prowadzi to do spełnienia przesłanki wyczerpania środków zaskarżenia. Tak więc w ocenie WSA należało skargę odrzucić na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) – zwanej dalej: "p.p.s.a." Skarżący wniósł skargę kasacyjną, zaskarżając postanowienie w całości, w oparciu o art. 174 p.p.s.a. zarzucając: a) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. poprzez jego zastosowanie na skutek błędnego uznania, iż skarga jest niedopuszczalna ze względu na niewyczerpanie środków zaskarżenia przez skarżącego, w sytuacji gdy z brzmienia art. 52 § 3 p.p.s.a. wynika jednoznacznie, że jeżeli stronie przysługuje prawo do zwrócenia się do organu, który wydał decyzję z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona może wnieść skargę na tę decyzję bez skorzystania z tego prawa, a zatem strona nie była zobligowana do uprzedniego wyczerpania środka zaskarżenia jakim jest wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy; - art. 52 § 3 p.p.s.a. poprzez jego niepełną, a w konsekwencji błędną wykładnię prowadzącą do nieuwzględnienia, iż skoro to stronie przysługuje prawo wyboru sposobu zaskarżenia aktu wydanego w pierwszej instancji, to decydującym w procesie ustalenia charakteru i znaczenia środka zaskarżenia jest wola strony, którą to wolę skarżący w sposób jednoznaczny potwierdził w piśmie z dnia 06 lipca 2021 r. wyraźnie podkreślając, iż pismo z dnia 29 kwietnia 2021 r. stanowiło skargę administracyjną, a zatem winno podlegać merytorycznemu rozpoznaniu przez sąd administracyjny; - art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. i art. 52 § 3 p.p.s.a. w związku z art. 50 § 1 p.p.s.a., art. 53 § 1 p.p.s.a., art. 54 § 1 p.p.s.a., 57 § 1 p.p.s.a. poprzez bezpodstawne odrzucenia skargi, w sytuacji gdy zgodnie z prawem wyboru środka zaskarżenia, strona pismem z dnia 29 kwietnia 2021 r. wniosła o merytoryczne rozstrzygnięcie przez sąd administracyjny skargi na decyzję ZUS z dnia 29 marca 2021 r., zaś skarga ta spełniała wszelkie wymogi formalne, a zatem winna podlegać rozpoznaniu co do istoty sprawy; b) naruszenie prawa materialnego, tj.: - art. 2 w związku z art. 77 ust. 2 Konstytucji RP poprzez zastosowanie nadmiernego formalizmu procesowego, które spowodowało naruszenie przysługującego skarżącemu prawa do sądu i pozbawienie go możliwości merytorycznego zbadania sprawy, bowiem samo błędne zatytułowanie środka zaskarżenia nie może prowadzić do zamknięcia drogi sądowej, jeżeli charakter pisma wskazuje, że spełnione zostały wszelkie wymogi właściwego środka zaskarżenia, tj. skargi do WSA; - art. 52 § 3 p.p.s.a. poprzez błędną jego wykładnię na skutek pominięcia, iż przepis ten wskazuje jedynie na możliwość skorzystania przez stronę z wniesienia skargi do sądu administracyjnego "bez skorzystania z tego prawa [wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy]" bez wskazania na okoliczności, w jakich doszło do nieskorzystania z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a zatem nie wyłączając sytuacji, w której strona uchybiła terminowi do wystąpienia z właściwym pismem do organu administracji publicznej, co wyłącza możliwość skutecznego uruchomienia postępowania przed organem administracji publicznej, a zatem strona uprawniona była do skorzystania z trybu sądowoadministracyjnego. - art. 77 ust. 2 Konstytucji RP w związku z art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. w związku z art. 52 § 3 p.p.s.a. w związku z art. 134 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256) – zwanej dalej: "k.p.a." poprzez błędną wykładnię, a kolejno niewłaściwe ich zastosowanie na skutek pominięcia, że stwierdzenie przez ZUS, iż strona uchybiła terminowi do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stanowi o bezskuteczności tej czynności, co przy przyjęciu zasadności stanowiska Sądu orzekającego o niedopuszczalności poczytywania pisma z dnia 29 kwietnia 2021 r. jako skargi na decyzję odmawiającą zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek, odbierałoby stronie nie tylko ustawowe prawo wyboru środka zaskarżenia (art. 52 § 3 p.p.s.a.), ale przede wszystkim niweczyłoby konstytucyjnie zapewnione prawo do sądu. W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i rozpoznanie merytoryczne skargi. Skarżący wniósł o zasądzenie kosztów postępowania wedle norm przepisanych, z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego. Na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. skarżący wniósł o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Organ nie skorzystał z prawa wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przed odniesieniem się do zarzutów ujętych w skardze kasacyjnej konieczne jest przypomnienie zasad odnoszących się do konstrukcji tego środka zaskarżenia. W szczególności należy podkreślić, że zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania (która w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi). Odnosząc się w zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej, należy podkreślić, że nie można się z nimi zgodzić. Z treści art. 52 § 3 p.p.s.a., wynika, że jeżeli stronie przysługuje prawo do zwrócenia się do organu, który wydał decyzję z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona może wnieść skargę na tę decyzję bez skorzystania z tego prawa. Z treści art. 52 § 3 p.p.s.a. wynika, że ustawodawca wprowadził wybór sposobu zaskarżenia, albo poprzez złożenie do organu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, albo wniesienie skargi do sądu administracyjnego. Należy zauważyć, że to strona może dokonać wyboru i zdecydować, czy wystąpić z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, czy też od razu ze skargą do sądu administracyjnego z pominięciem rozpoznania sprawy przez organ administracji. Co więcej, wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie jest środkiem zaskarżenia, którego wyczerpanie jest koniecznym warunkiem dopuszczalności wniesienia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 maja 2018 r., sygn. akt I OSK 1154/18). Są to rozwiązania alternatywne i niedopuszczalne jest wykorzystanie ich obu jednocześnie. Treść przepisu art. 52 § 3 p.p.s.a. wskazuje, że skargę do sądu administracyjnego można wnieść w przypadku, gdy to prawo przysługiwało, lecz gdy z tego prawa nie skorzystano. W przedmiotowej sprawie z taką sytuacją nie mamy do czynienia. Z pisma z dnia 29 kwietnia 2021 r., wniesionego przez skarżącego jasno wynika, że jest to wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zarówno z tytułu, jak też z uzasadnienia pisma można wywieść, że zamiarem strony było skierowanie wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy przez organ. Co więcej, przedmiotowe pismo sporządził profesjonalny pełnomocnik, w którym wskazał organ jako adresata pisma. Nie sposób się zgodzić z twierdzeniem strony skarżącej, że pismo z 29 kwietnia 2021 r., należało uznać za skargę na decyzję organu. Przypisania pismu z dnia 29 kwietna 2022 r. oświadczenia woli o wniesieniu skargi na decyzję organu Naczelny Sąd Administracyjny nie dostrzega. W tej sytuacji należało się zgodzić ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji że składając pismo z dnia 29 kwietnia 2021r., skarżący skorzystał z prawa wniesienia wniosku do ZUS o ponowne rozpoznanie sprawy. Z akt sprawy wynika, że decyzja została doręczona skarżącemu 9 kwietnia 2021 r. Natomiast skarżący złożył wniosek z dniem 30 kwietnia 2021 r., co wskazuje na jego wniesienie po wymaganym przepisami terminie. W związku z tym zasadnie uznano, że bez znaczenia pozostawał fakt, że złożony wniosek okazał się bezskuteczny, ponieważ nieskuteczność środka zaskarżenia nie upoważniała skarżącego do wniesienia skargi na decyzję organu. Dodać należy, że o przysługujących skarżącemu środkach prawnych został on prawidłowo pouczony przez organ w treści zaskarżonej decyzji. W związku z powyższym za niezasadne należało uznać zarzuty naruszenia art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. w związku z art. 52 § 3 p.p.s.a. oraz w związku z art. 50 § 1 p.p.s.a., art. 53 § 1 p.p.s.a., art. 54 § 1 p.p.s.a. i art. 57 § 1 p.p.s.a. Nie naruszono również art. 2 w związku art. 77 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 134 k.p.a. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu.