I SA/Bk 533/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Melezini, Sędziowie sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz (spr.), sędzia WSA Dariusz Marian Zalewski, , po rozpoznaniu w Wydziale I w dniu 28 października 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. M. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w W. z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od 1 stycznia 2020 r. do 31 marca 2020 r. oddala skargę UZASADNIENIE W dniu [...] stycznia 2020 r. K. M. (dalej jako: "skarżąca") złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od 1 stycznia 2020 r. do 31 marca 2020 r. w kwocie 408,00 zł. We wniosku skarżąca wskazała, że susza występująca w 2020 r. miała wpływ na jej dochód w 2020 r. Do wniosku został załączony Formularz informacji przedstawionych przez stronę skarżącą, z którego wynika, że otrzymała pomoc finansową w wysokości 187,50 zł wraz z decyzją z dnia [...] października 2019 r. nr [...] o przyznaniu pomocy oraz protokół z szacowania zakresu i wysokości szkód w gospodarstwie rolnym lub dziale specjalnym produkcji rolnej spowodowanych wystąpieniem niekorzystnego zjawiska atmosferycznego . Organ rentowy dokonał analizy aktualnego stanu sprawy i możliwości płatniczych skarżącej w dniu [...] lutego 2020 r. sporządzając złącznik do UD-21 . Z analizy tej wynika, że organ wziął pod uwagę przedłożony przez skarżącą w dniu [...] stycznia 2020 r. protokół z szacowania zakresu i wysokości szkód w gospodarstwie rolnym lub dziale specjalnym produkcji rolnej spowodowanych wystąpieniem niekorzystnego zjawiska atmosferycznego (nr [...] Z ww. protokołu wynika, że łączna wysokość oszacowanych szkód wg kwoty obniżenia dochodu w gospodarstwie rolnym wyniosła ogółem 1871,07 zł, co stanowi 19,11 % średniej rocznej produkcji w gospodarstwie rolnym. Straty były szacowane na powierzchni 3,14 ha. Ponadto skarżąca otrzymała z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w 2018 r. dopłaty do gospodarstwa w wysokości 3105,44 zł oraz pomoc finansową w wysokości 187,50 zł. Wynik analizy uzyskanych w toku postępowania informacji dał pełny obraz sytuacji materialnej skarżącej, który pozwolił na ocenę, czy istniały przesłanki do umorzenia należności. Decyzją Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w W. (Oddział Regionalny w B.) z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...], odmówiono umorzenia należności w kwocie 408,00 zł z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. W dniu [...] marca 2020 r. wpłynął wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Skarżąca powołała się w nim na art. 25 ust. 6 rozporządzenia nr 702/2014 Komisji (UE) w myśl którego według niej pomoc udzielona może wynosić 90% strat w gospodarstwie rolnym, ponieważ działki, które użytkuje rolniczo znajdują się na obszarze NATURA 2000. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes KRUS decyzją z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] odmawiającą umorzenia części należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od 1 stycznia do 31 marca 2020 r. w kwocie 408,00 zł. W uzasadnieniu organ wskazał, że w jego ocenie złożony wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zawiera żadnych nowych okoliczności, które przemawiałyby za zmianą wcześniejszej decyzji. Odnosząc się do powołanego przez skarżącą art. 25 ust. 6 ww. rozporządzenia Prezes KRUS wyjaśnił, że dotyczy on sposobu wyliczenia utraty dochodu spowodowanego przez pełne lub częściowe zniszczenie produkcji rolnej i środków produkcji. Ponadto organ przytoczył treść ust. 3.3 załącznika do uchwały nr 86/2019 Rady Ministrów z dnia 6 września 2019 r. oraz treść punkt 4.2 ww. załącznika, a następnie stwierdził, że umorzenie składki za I kwartał 2020 r. zostało rozpatrzone w formule de minimis. Organ dodał, że sytuacja materialna skarżącej pozwala na spłatę składki za I kwartał 2020 r, chociażby w formie układu ratalnego, o czym ww. była informowana. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Skarżąca "oparła" swoja skargę o ust. 3 pkt 3 załącznika do uchwały Rady Ministrów z dnia 6 września 2019 r. nr 86/2019 r. Ponadto przytoczyła treść punktu 4.2. ww. załącznika oraz podniosła, że pomoc de minimis dla jednego przedsiębiorcy prowadzącego działalność gospodarczą w zakresie produkcji podstawowej produktów rolnych (gospodarstwa rolnego) wynosi 20.000,00 euro w okresie 3 lat podatkowych. Wskazała, że z ww. puli wykorzystała 187,50 zł. Ponadto podniosła, że posiada niski dochód, gdyż obecnie użytkuje rolniczo 3,14 ha. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Na wstępie sąd wyjaśnia podstawę prawną skierowania sprawy do rozpatrzenia na posiedzeniu niejawnym: Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 19 października 2020 r. odwołana została rozprawa wyznaczona na dzień 28 października 2020 r., a sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Z zarządzenia Przewodniczącego Wydziału wynika, że podstawą odwołania rozprawy i skierowania sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym był art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.) oraz § 1 pkt 1 i 2 oraz § 3 Zarządzenia nr 39 Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2020 r. w sprawie odwołania rozpraw oraz wdrożenia w Naczelnym Sądzie Administracyjnym działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażenia wirusem SARS-CoV-2 w związku z objęciem Miasta Stołecznego Warszawy obszarem czerwonym. Z § 3 Zarządzenia Prezesa NSA nr 39 wynika, że wynikające z § 1 pkt 2 skierowanie do załatwienia na posiedzeniu niejawnym spraw wyznaczonych do rozpatrzenia na rozprawie, znajduje odpowiednie zastosowanie do wojewódzkich sądów 6 Sygn. akt I SA/Bk 555/20 administracyjnych, których siedziby znajdują się na terenie objętym obszarem czerwonym, o którym mowa w § 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 października 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r. poz. 1758 ze zmianą wynikającą z Rozporządzenia Rady Ministrów z 16 października 2020 r. – Dz. U. z 2020 r. poz. 1829). Powołanym wyżej rozporządzeniem zmieniającym Rada Ministrów objęła obszarem czerwonym z dniem 17 października 2020 r. również miasto na prawach powiatu B., będące siedzibą Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. W konsekwencji wyznaczone dotychczas rozprawy w WSA w Białymstoku zostały odwołane z uwagi na realnie istniejące zagrożenie dla zdrowia osób uczestniczących w rozprawie a sprawy wyznaczone na rozprawę zostały skierowane do rozpatrzenia na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów stosownie do treści art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.). Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a.") sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Przy czym, jak stanowi art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Wykładnia powołanego przepisu wskazuje, że sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony, granicą praw i obowiązków sądu, wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami, mianowicie: legalnością działań organu oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. Rozpoznając sprawę według powyższych kryteriów, należy uznać, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę rozważań w niniejszej sprawie stanowi przepis art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2020 r. poz. 174 ze zm., dalej jako: "u.s.r."). Z przepisu tego wynika, że Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może umorzyć należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub części. W tym miejscu zaakcentować także należy, że uchwała Nr 107/2018 r. Rady Ministrów z dnia 31 lipca 2018 r. w sprawie ustanowienia programu pomocy dla gospodarstw rolnych i rybackich, w których powstały szkody spowodowane wystąpieniem w 2018 r. suszy lub powodzi nie zobowiązywała do umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników, a jedynie stwarzała takie możliwości. Brzmienie powyższego przepisu u.s.r. wskazuje, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet zaistnienie przewidzianych w przepisach przesłanek nie zobowiązuje organu do zastosowania wnioskowanej ulgi, bowiem wybór sposobu załatwienia wniosku został pozostawiony woli organu. "Uznaniowość" nie oznacza jednak dowolności w orzekaniu organów. Zadaniem organu jest takie zebranie materiału dowodowego, a następnie dokonanie na jego podstawie ustaleń i wyciągnięcie z nich wniosków, by z jednej strony zobowiązany miał pewność przeanalizowania całokształtu jego sytuacji, z drugiej zaś by decyzja ta poddawała się kontroli sądu (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z 1 marca 2018 r., sygn. I SA/Rz 63/18; powoływane w treści uzasadnienia orzeczenia dostępne są w CBOSA, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazane w ww. przepisie kryterium "ważnego interesu zainteresowanego", przy zaistnieniu którego organ "może" uwzględnić wniosek umorzeniowy, wskazuje, że decyzja Prezesa KRUS ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ten przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia. Orzekając w konkretnej sprawie organ może więc, a nie musi umorzyć należności, oceniając istnienie lub nieistnienie tego kryterium, a także możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, a w wyniku dokonanej oceny wybiera konsekwencje prawne swoich ustaleń. Zaznaczyć jednak trzeba, że wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności tych podnoszonych przez stronę (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 lutego 2013 r., sygn. III GSK 2227/11). O istnieniu przesłanki ważnego interesu może natomiast świadczyć trudna sytuacja materialna wnioskodawcy i wynikająca z niej niemożność zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Ważny interes w umorzeniu należności ze względu na trudną sytuację zobowiązanego zachodzi bowiem wtedy, gdy pomiędzy obowiązkiem zwrotu należności i jego sytuacją materialną istnieje związek tego rodzaju, że wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego podstawowych potrzeb życiowych (zob. wyrok WSA w Kielcach z 19 kwietnia 2018 r., sygn. I SA/Ke 83/18). Obowiązkiem organu wydającego orzeczenie na podstawie art. 41a ust. 2 u.s.r jest wyjaśnienie, czy w sytuacji osoby, która złożyła wniosek o umorzenie należności, nie występuje ważny interes pozwalający na umorzenie tych należności, który powinien być wyjaśniony przy uwzględnieniu możliwości płatniczych wnioskodawcy i stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. Niezbędne jest wyjaśnienie oraz odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji stanu faktycznego sprawy w zakresie sytuacji osobistej oraz majątkowej wnioskodawcy ze szczególnym uwzględnieniem jego możliwości płatniczych. W przeciwnym razie decyzja negatywna dla wnioskodawcy staje się nieuzasadnioną i dowolną, a powody odmowy organu orzekającego w istocie nieznane dla strony, co jest sytuacją niedopuszczalną. Sąd, oceniając zaskarżoną decyzję według kryterium zgodności z prawem, nie znalazł dostatecznych podstaw do postawienia organom orzekającym w sprawie naruszenia norm materialnoprawnych lub proceduralnych, które wymagałyby wyeliminowania kwestionowanego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego. W szczególności zgromadzony materiał dowodowy został oceniony zgodnie z zasadami określonymi w art. 7, art. 77 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej: "k.p.a."). W niniejszej sprawie skarżąca domagała się umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od 1 stycznia 2020 r. do 30 marca 2020 r., w kwocie 408 zł. Trafnie zauważył organ, że skarżąca otrzymała pomoc z ARiMR na wyrównanie strat spowodowanych suszą w 2019 r. w wysokości 187,50 zł. Odnosząc się w tym miejscu do twierdzenia skarżącej, jakoby Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2004 r. w sprawie szczegółowego obliczania wartości pomocy publicznej udzielanej w różnych formach nie odnosiło się do umorzenia składek KRUS, zauważyć trzeba, że stanowiło ono podstawę do obliczenia kwoty pomocy udzielonej przez KRUS. W postępowaniu administracyjnym przede wszystkim to organ administracyjny winien gromadzić materiał dowodowy, a to nie zwalnia zainteresowanego od przedstawienia dowodów obrazując jego rzeczywistą sytuację materialną i wykazanie, że zapłata składek na KRUS za wskazywany okres spowodowałaby zagrożenie jego egzystencji życiowej. W tym zakresie skarżąca nie wykazała się inicjatywą dowodową. Skarżąca nie przedstawiła żadnych nowych dowodów lub okoliczności, nie przedstawiła też żadnych dokumentów potwierdzających ubezpieczenie gospodarstwa rolnego. Sąd nie dopatrzył się w niniejszej sprawie naruszenia przepisów materialnych, ani też proceduralnych. Zaskarżona decyzja skonstruowana jest prawidłowo, posiada uzasadnienie faktyczne i prawne, jest logiczna i spójna, odpowiada prawu. Mając na uwadze powyższe, sąd orzekł o oddaleniu skargi w myśl art. 151 p.p.s.a.