I SPP/Go 95/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: asesor WSA Damian Bronowicki po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M.N. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 17 listopada 2021 r. sygn. akt I SPP/Go 95/21 w sprawie ze skargi M.N. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie solidarnej odpowiedzialności członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za zaległości podatkowe tej spółki w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2018 r. wraz z odsetkami za zwłokę oraz kosztami postępowania egzekucyjnego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. UZASADNIENIE M.N. złożył skargę na wskazaną w sentencji postanowienia decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. Wraz ze skargą przedłożył wniosek o przyznanie prawa pomocy. W formularzu PPF podał, że cierpi na depresję, ma problemy z kręgosłupem. Z uwagi na zły stan psychiczny nie pracuje, pozostaje na utrzymaniu żony. Jest zadłużony, ma wiele zajęć komorniczych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i pasierbicą (lat 10). Nie posiada nieruchomości, rzeczy ruchomych, oszczędności, wierzytelności, papierów wartościowych czy innych wartościowych przedmiotów, żona zaś jest właścicielką mieszkania obciążonego kredytem hipotecznym i samochodu [...] w leasingu. Wśród dochodów skarżący wskazał dochód żony z działalności ok. 10.000 zł miesięcznie, z kolei po stronie miesięcznych zobowiązań i wydatków rodziny ujawnił: kredyt hipoteczny i czynsz ok. 1.500 zł, leasing auta ok. 1.000 zł, lokal i opłaty ok. 3.000 zł, zajęcia dodatkowe dziecka ok. 500 zł oraz koszty wyżywienia, środków czystości i ubrań, a także koszty ubezpieczenia auta ok. 3.500 zł rocznie. Analogiczne wnioski o przyznanie prawa pomocy skarżący złożył w sprawach o sygn. akt I SPP/Go 93/21, I SPP/Go 94/21 i I SPP/Go 96/21. W odpowiedzi na wezwanie referendarza do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji pismem z dnia [...] listopada 2021 r. skarżący oświadczył, że rodzina utrzymuje się z działalności gospodarczej żony M.N.. Ponadto żona otrzymuje świadczenie 500 plus na córkę i raz w roku 300 zł na wyprawkę do szkoły. Opłaty związane z kosztami utrzymania mają odzwierciedlenie w wyciągach bankowych, gdyż żona wszystkie opłaty robi z konta. Miesięczne wydatki wyglądają następująco: gaz ok. 50 zł, prąd ok. 160 zł, leasing 1.018 zł, czynsz 615 zł, kredyt 608,96 zł, TV 52 zł, telefony 236 zł, a także koszty utrzymania (ubrania, żywność, środki czystości) oraz opłaty żony z tytułu prowadzonej działalności m.in. ZUS - 2.791,30 zł, księgowa - 200 zł, czynsz - 1.317 zł. Ponadto skarżący dodał, że nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, gdyż jest objęty ubezpieczeniem zdrowotnym żony. Oświadczył również, że nie jest w stanie wskazać wysokości zadłużenia i podmiotów, u których jest zadłużony, gdyż są to stare sprawy, choć przypomina sobie, że zadłużenie było na pewno w bankach [...] czy [...]. Nie ma też żadnych dokumentów potwierdzających dokonane czynności egzekucyjne. Powtórzył, że nie posiada żadnego majątku. Jednocześnie skarżący nadesłał podsumowanie ewidencji przychodów Fabryki [...]za okres od stycznia do września 2021 r. z wykazanym przychodem w łącznej kwocie 287.594,30 zł oraz wydruki JPK deklaracji VAT-7 za lipiec, sierpień i wrzesień 2021 r., wyciągi operacji dokonanych w okresie ostatnich trzech miesięcy na rachunkach bankowych żony skarżącego w [...] nr [...] (konto Biznes) i [...] (rachunek depozytowy osobisty). Postanowieniem z 17 listopada 2021 r. sygn. akt I SPP/Go 95/21, referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu podkreślił, że oceniając sytuację materialną wnioskodawcy pod względem przesłanek z art. 246 P.p.s.a., wziąć należy pod uwagę również sytuację majątkową i zarobkową jego współmałżonka. W tym zakresie wskazał na rachunki bankowe M.N.. Wynika z nich – jak podkreślił – że posiadała ona zgromadzone środki w kwotach odpowiednio 9.936,97 zł - saldo na dzień [...] października 2021r. (rachunek o nr [...]) oraz 1.740,84 zł saldo na dzień [...] listopada 2021 r. (rachunek o nr [...]). Z kolei na dzień [...] września 2021r. tj. w dacie złożenia skargi do sądu, stan środków na rachunku bankowym nr [...] wynosił 16.241,83 zł, zaś na rachunku o nr [...] wynosił 13.628,28 zł. Już samo dysponowanie środkami w tak znacznej kwocie – w ocenie referendarza - w zasadzie wyklucza możliwość obciążenia Skarbu Państwa kosztami zainicjowanego przez stronę postępowania sądowego. Niezależnie od powyższego zauważył, że rodzina skarżącego utrzymuje się z działalności gospodarczej żony M.N. ([...]), z której dochód określono na kwotę ok. 10.000 zł miesięcznie. Dostawy towarów oraz nabycia zostały zobrazowane w przedłożonych deklaracjach VAT-7 za ostatnie trzy miesiące. Ponadto na podstawie przedłożonych wydruków rachunków bankowych małżonki skarżącego ustalił, że do dyspozycji rodziny pozostają również środki z programu 500+ w kwocie 500 zł miesięcznie oraz alimenty w kwocie 400 zł miesięcznie. Podał, że z kolei miesięczne wydatki skarżący oszacował na kwotę ok. 7.500 zł, z czego wydatki związane z prowadzoną działalnością w łącznej kwocie ponad 4.308,30 zł (ZUS, czynsz za lokal, księgowa) oraz wydatki związane z bieżącym utrzymaniem w kwocie ok. 3.000 zł (czynsz za mieszkanie, kredyt, gaz, prąd, TV, telefony, zajęcia dodatkowe córki, leasing). Dokonanie zestawienia ww. danych pozwalało – zdaniem referendarza uznać - że suma miesięcznych dochodów rodziny skarżącego znacznie przekracza zadeklarowane przez skarżącego wydatki, co bez wątpienia pozwala na pokrycie nieujawnionych w formularzu kosztów wyżywienia, zakupu ubrań i środków czystości, a także kosztów zainicjowanego postępowania, tym bardziej, że obowiązek ich uiszczenia rozłożony jest w czasie. Zauważył przy tym, że małżonkowie opłacają wiele wydatków, które nie mieszczą się w kosztach utrzymania koniecznego (np. opłata za platformę Netflix w kwocie 52 zł miesięcznie; koszty związane z zajęciami dodatkowymi córki w wysokości 500 zł miesięcznie; zakupy w sklepie jubilerskim; znaczne wydatki małżonków w sklepach odzieżowych m.in.H&M, New Yorker, Stradivarius, Pull&Bear np. we wrześniu 2021 r. na łączną kwotę prawie 650 zł, a w następnym miesiącu ponad 850 zł.) Poza tym, jak wynika z przedłożonych wyciągów z rachunków bankowych, M.N. w okresie ostatnich trzech miesięcy dokonała licznych wypłat gotówki, i to w znacznych kwotach, np. w sierpniu 2021 r. na łączną kwotę 12.000 zł, we wrześniu 2021 r. w kwocie 3.000 zł, zaś w październiku 2021 r. na łączną kwotę 11.900 zł, co może świadczyć o tym, że środki te zasiliły oszczędności gromadzone przez małżonków poza systemem bankowym. Niezależnie od powyższego podniósł, że M.N. w październiku 2021r. z rachunku nr [...] dokonała 11 przelewów, każdy po 500 zł, na swój rachunek bankowy o nr [...], którego posiadania nie ujawniła w toku rozpoznawanej sprawy. W sprzeciwie wnioskodawca podniósł, że nie wnioskował o przyznanie prawa pomocy w całości lecz w części tj. w zakresie kosztów sądowych. Podkreślił, że instytucja prawa pomocy stanowi realizację prawa do sądu wyrażonego w art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, art. 14 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych oraz Konstytucji RP. Odmowa przyznania prawa pomocy spowoduje, że zostanie pozbawiony realizacji prawa do Sądu. Zaznaczył, że sytuacja finansowa żony, nie może jemu przekreślać możliwości odwołania się w sprawie. Nie może on wymagać od żony, żeby poniosła jego koszty związane z zainicjowaniem sprawy w sądzie. Następnie zaakcentował, że prowadzi kilka spraw, co oznacza, że łączna suma ciążących na nim wpisów oraz opłat kancelaryjnych, powinna stanowić punkt odniesienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. – powoływanej dalej jako P.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 tej ustawy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Po myśli § 2 ww. przepisu, w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje wykonalność tego orzeczenia. Rozpoznając sprzeciw Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Natomiast zgodnie z treścią art. 245 § 1 - § 3 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W zakresie częściowym obejmuje zaś zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W niniejszej sprawie, referendarz sądowy – wbrew twierdzeniu wnioskodawcy zawartym w sprzeciwie - słusznie przyjął na etapie rozpoznania wniosku, że skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W formularzu PPF w rubryce 4.1. wnioskodawca wniósł bowiem o zwolnienie od kosztów sądowych, z kolei w rubryce 4.2., nie wykreślił żadnego żądania, mimo pouczenia w pkt 4, że wniosek w rubryce może objąć po jednym żądaniu. W tak zakreślonym zakresie, referendarz sądowych zasadnie przyjął, że wniosek skarżącego prócz zwolnienia od kosztów sądowych dotyczy również ustanowienie pełnomocnika (bez wskazania jakiego konkretnie) i należy go rozpoznać w świetle art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Zgodnie zatem z ww. z regulacją - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. post. NSA z dnia 8 lipca 2008r., I GZ 173/08). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2015r. sygn. akt II GZ 935/14). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Wnioskodawca w sprzeciwie akcentuje, że sytuacja finansowa żony, nie może mu odbierać możliwości odwołania się do sądu w jego własnej sprawie. Bo choć żona zapewnia jemu minimalne utrzymanie, to nie będzie finansować jego sprawy sądowej. Odnosząc się do powyższego, Sąd nie podziela stanowiska, że przy ocenie sytuacji finansowej wnioskodawcy, sytuacja majątkowa małżonka nie powinna być brana pod uwagę. Przeczy temu nie tylko sposób zredagowania formularza PPF, w którym należy złożyć oświadczenia w zakresie stanu majątkowego wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, czy też podać łączny dochód tych osób ale przede wszystkim art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 dalej jako "K.r.o.") zgodnie z którym, to oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Oboje małżonkowie – w myśl art. 23 cyt. ustawy – obowiązani są m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonek ma obowiązek udzielenia pomocy drugiemu małżonkowi także w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. Zauważyć należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 61 ze znaczkiem 4 § 1 K.r.o.). W niniejszej sprawie wnioskodawca nie podnosił, aby którakolwiek z ww. sytuacji zaistniała w jego małżeństwie. To natomiast, że skarżący - jak twierdzi - nie może wymagać od żony, by finansowała koszty sądowe w jego sprawie, nie oznacza, że przy ocenie jego sytuacji finansowej, nie należy brać pod uwagę sytuacji majątkowej współmałżonka (żony). Oceniając zatem ich wspólną sytuację należy dostrzec, że skarżący – jak twierdzi bezrobotny - pozostaje w związku małżeńskim z M.N.. Razem z małoletnią córką A. prowadzą gospodarstwo domowe. Z nadesłanych przez skarżącego wyciągów z rachunków bankowych żony, która prowadzi działalność gospodarczą pn. Fabryka [...] wynika, że saldo na koniec października 2021 r. na rachunku bankowym o nr [...] wynosiło 9.936,97 zł, zaś na rachunku o nr [...] na dzień [...] listopada 2021 r. opiewało na kwotę 1.740,84 zł. Słusznie również referendarz zaakcentował, że na dzień [...] września 2021 r. tj. na moment złożenia skargi, stan środków na ww. rachunkach wynosił odpowiednio 16.241,83 zł oraz 13.628,28 zł. Taki stan środków zgromadzonych na rachunkach bankowych w ocenie Sądu w pierwszej kolejności przemawia z odmową przyznania prawa pomocy. Zgromadzona kwota stanowi bowiem wielokrotność wpisów sądowych, nawet biorąc pod uwagę ilość zainicjowanych przez skarżącego spraw. Lektura nadesłanych wyciągów bankowych wskazuje również, że małżonka skarżącego dokonywała licznych wypłat kartą w znacznych kwotach np. w dniu [...] sierpnia 2021 r. – na łączną kwotę 6.000 zł, [...] października 2021 r. – 1.900 zł, [...] października 2021 r. – 2.400 zł. Słusznie uznał referendarz, że może to świadczyć o gromadzeniu środków poza systemem o bankowym. W końcu też nie można pominąć tego, że – jak wynika z wyciągu z rachunku o nr [...] - małżonka skarżącego w październiku 2021 r. przelewami z tego rachunku, wielokrotnie zasilała własne konto o nr [...], kwotami po 500 zł. Co istotne, wyciąg z rachunku bankowego o nr [...] nie został na żadnym etapie postępowania przedstawiony. Pozawala to przyjąć, że sytuacja majątkowa została przedstawiona w sposób niepełny. Poddając z kolei analizie nadesłane dokumenty dotyczące działalności gospodarczej, należy zwrócić uwagę, że małżonka skarżącego – co wynika z deklaracji VAT – 7, dokonała w ramach tej działalności w lipcu 2021 r. dostaw towarów i usług w kwocie 27.419 zł przy nabyciu towarów na kwotę 15.279 zł; w sierpniu 2021 r. w kwocie 34.980 zł przy nabyciu towarów na kwotę 15.093 zł oraz we wrześniu 2021 r. w kwocie 37.162 zł przy nabyciu towarów na kwotę 24.313 zł. Dochód z tej działalności określono na kwotę 10.000 zł miesięcznie. Nadto, co wynika z analizy rachunków bankowych, rodzina uzyskuje dochód z tytułu comiesięcznego świadczenia 500 plus oraz alimentów w kwocie 400 zł. Z kolei miesięczne wydatki skarżący oszacował na kwotę ok. 7.500 zł, w skład których wchodzą: wydatki związane z prowadzoną działalnością w łącznej kwocie ponad 4.308,30 zł oraz wydatki związane z bieżącym utrzymaniem w kwocie ok. 3.000 zł (czynsz za mieszkanie, kredyt, gaz, prąd, TV, telefony, zajęcia dodatkowe córki, leasing). Zatem z samego porównania ww. danych wynika, że małżonkom, po poniesieniu koniecznych comiesięcznych wydatków, pozostaje do dyspozycji kwota, która pozwala uiścić należne opłaty sądowe. Trzeba również zaakcentować, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 listopada 2014 r., sygn. akt II OZ 1238/14). Wśród wydatków strona podniosła miedzy innymi wydatki z tytułu spłaty kredytu, czy też leasingu. Zwrócić należy jednak uwagę, że w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Dbałość o regulowanie zobowiązań prywatnoprawnych nie wyklucza bowiem konieczności regulowania nie mniej ważnych należności o charakterze publicznoprawnych (por. postanowienie NSA z 20 stycznia 2012 r., sygn. akt I FZ499/11). Nadmienić również należy za referendarzem, że małżonkowie wnosząc o przyznanie prawa pomocy, jednocześnie opłacają wydatki, które nie mieszczą się w kosztach koniecznego utrzymania np. opłata za korzystanie z platformy Netflix; wydatek z tytułu bliżej nieokreślonych przez wnioskodawcę zajęć dodatkowych dla córki na kwotę 500 zł; wydatki na zakupy u jubilera. Utwierdza to Sąd w przekonaniu, że wnioskodawca nie znajduje się w sytuacji, która uprawniałaby go do skorzystania z pomocy udzielanej z budżetu Państwa. Także wielość zainicjowanych przez wnioskodawcę postępowań (cztery) oraz wynikająca z tego tytułu łączna kwota wpisów (2.000,00 zł) – z uwagi na wysokość dochodów gospodarstwa domowego oraz zgromadzonych środków na rachunkach bankowych - nie może przemawiać za udzieleniem prawa pomocy. Nie sposób zgodzić się także z wnioskodawcą, że odmowa przyznania prawa pomocy, doprowadzi do sytuacji, że zostanie pozbawiony prawa do sądu, co narusza prawo międzynarodowe oraz Konstytucję. Do takiego naruszenia mogłoby dojść wówczas, gdyby odmówiono stronie przyznania prawa pomocy, mimo ustalenia, że nie ma środków finansowych niezbędnych dla wypełnienia wymogów warunkujących dostęp do sądu. W niniejszej sprawie, z taką sytuacją – co powyżej dowiedziono – z pewnością nie mamy do czynienia. Reasumując – wbrew stanowisku wnioskodawcy – ocenę jego sytuacji majątkowej należało dokonać z uwzględnieniem także dochodów uzyskiwanych przez małżonka. Poczyniona przez referendarza analiza sytuacji finansowej osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, zasadnie doprowadziła do konstatacji, że wnioskodawca nie wykazał, że jego sytuacja materialna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 260 § 1 i 3 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.