II SA/Wa 1878/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas, Sędzia WSA Andrzej Wieczorek, Asesor WSA Karolina Kisielewicz (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi M.W. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego E.W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku oddala skargę UZASADNIENIE Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. (nr [...]) odmówił przyznania małoletniej M.W. renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu D.W. W uzasadnieniu organ przytoczył treść art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1270 ze zm.) i wyjaśnił, że z powołanego przepisu wynika, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku (m. in. renty rodzinnej w drodze wyjątku) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dodał, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga spełnienia łącznie wszystkich warunków określonych w art. 83 ustawy oraz że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. Organ podniósł, że na przestrzeni 27 lat życia ojca małoletniej, zamiast 4 lat okresów składkowych i nieskładkowych udokumentowano 2 lata, 5 miesięcy i 19 dni okresów składkowych i nieskładkowych. W okresach od 2010-2012, 2012-2013, 2014-2017 i 2018-2019 D.W. nie wykonywał żadnej pracy ani innej działalności potwierdzonej opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. We wskazanych przerwach nie zostały wykazane żadne szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, nie orzeczono wobec zmarłego całkowitej niezdolności do pracy. M.W., reprezentowana przez przedstawiciela ustawowego E.W. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] lipca 2020 r. zarzuciła, że została wydana z naruszeniem art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zdaniem strony skarżącej w niniejszej sprawie zachodzą wyjątkowe, szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, a mianowicie trudna sytuacja materialna oraz fakt, że M.W. ma zaledwie 13 miesięcy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zaskarżona decyzja nie narusza prawa i dlatego skarga podlega oddaleniu. Podstawę materialnoprawą zaskarżonej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stanowił art. 83 ust. 1 ustawy o FUS, zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Jest to regulacja szczególna, pozwalająca na uzyskanie świadczenia - odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu - przez osoby, które nie spełniają warunków do jego uzyskania w zwykłym trybie. Świadczenia te nie mają charakteru roszczeniowego, są bowiem finansowane z budżetu państwa (art. 84 ustawy) a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Przede wszystkim należy wyjaśnić, że renta rodzinna po zmarłym w drodze wyjątku jest pochodną świadczenia osoby zmarłej, w związku z tym w pierwszej kolejności bada się uprawnienia, jakie przysługiwałyby osobie zmarłej oraz przyczyny z powodu których osoba zmarła nie nabyła uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Świadczenie to może być przyznana, gdy organ ustali, że przyczyny dla których zmarły nie pracował są szczególne, wyjątkowe, nadzwyczajne, od niego niezależne i tylko wówczas gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres. Nawet najtrudniejsza sytuacja materialna wnioskodawcy, nie jest wystarczającą podstawą do przyznania wnioskowanego świadczenia. Należy dodać, że decyzja o przyznaniu świadczenia w trybie wyjątku jest decyzją uznaniową, co oznacza, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek, wyłącznie do organu należy decyzja, czy przyzna świadczenie. W rozpatrywanej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił przyznania skarżącej renty rodzinnej po zmarłym ojcu w drodze wyjątku, ponieważ stwierdził, że nie wystąpiły szczególne okoliczności, które uniemożliwiały nabycie przez zmarłego ojca dziecka uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Zdaniem Sądu, ta ocena organu mieści się w granicach uznania administracyjnego, wyznaczonych art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Należy przypomnieć, że jako szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, należy rozumieć zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby, z powodu niemożliwości przezwyciężenia ich skutków. Chodzi więc o wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, czyli takie, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego, niezależnie od niego, stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę do kontynuowania zatrudnienia. Pojęcie "w drodze wyjątku" nie dotyczy wyjątkowych potrzeb czy niedostatku, sytuacji życiowej starającego się o to świadczenie. Nie chodzi tu o każdy przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, lecz o taki, który mieści się w zakresie pojęcia "szczególnych okoliczności", czyli takich zdarzeń, które na gruncie ustawy emerytalnej ograniczają, utrudniają, czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych. Organ odmówił przyznania małoletniej skarżącej renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu, ponieważ stwierdził, że w latach 2010-2012, 2012-2013, 2014-2017 i 2018-2019 nie pracował i nie ma podstaw do przyjęcia, że to zatrudnienie uniemożliwiły jej jakieś szczególne okoliczności. Należy zauważyć, że w toku postępowania w tej sprawie strona skarżąca nie przedłożyła jakichkolwiek dowodów potwierdzających, że nastąpiło zdarzenie, które utrudniało czy wręcz udaremniało zmarłemu "wypracowanie" wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych. Postępowanie o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest wszczynane na wniosek strony, Ustawowy obowiązek podejmowania przez organ wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.) nie oznacza, że strona jest zwolniona ze współdziałania z organem w ustaleniu faktów i przedłożenia dowodów na ich potwierdzenie. W sprawach z zakresu świadczeń w drodze wyjątku inicjatywa dowodowa należy do strony, jeśli jej zdaniem istnieją dowody potwierdzające okoliczności przez nią wskazywane, a nie wynikają z dokumentów zgromadzonych z urzędu przez organ. Sąd nie kwestionuje trudnej sytuacji finansowej skarżącej. Rozumie jej położenie, jednakże oceniając legalność zaskarżonej decyzji na dzień jej wydania, stwierdzić trzeba, że jej wniosek o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku nie mógł zostać uwzględniony. Należy podkreślić, że świadczenie w drodze wyjątku nie stanowi świadczenia socjalnego, zatem jego przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby o nie się ubiegającej, nawet, gdy są one uzasadnione. Potrzeby te mogą natomiast uzasadniać ubieganie się przez stronę o świadczenia z tytułu pomocy społecznej oraz inne formy pomocy materialnej przewidzianej dla osób znajdujących się w niedostatku. W myśl art. 2 ust. 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, pomocą społeczną są obejmowane osoby, które same, przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości nie są w stanie przezwyciężyć trudnych sytuacji życiowych. Mając to wszystko na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał zarzuty skargi za nieuzasadnione. Zaskarżona decyzja nie narusza granic uznania administracyjnego, wyznaczonych przepisem art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Z przedstawionych powodów Sąd orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.