VII AGa 881/24

<p> <strong> <!-- -->Sygn. akt VII AGa 881/24</strong> </p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p> <strong> <!-- -->Dnia 27 marca 2026 r.</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny w Warszawie VII Wydział Gospodarczy i Własności Intelektualnej w składzie: </strong> </p> <p> <strong> <!-- --> Przewodniczący – sędzia Przemysław Feliga</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->po rozpoznaniu 27 marca 20 26 r. w Warszawie</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->na posiedzeniu niejawnym sprawy</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->z powództwa <span class="anon-block">(...)</span> S.A. we <span class="anon-block">J.</span> </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez <span class="anon-block">(...)</span> w <span class="anon-block">J.</span> </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->o zapłatę</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->na skutek apelacji powoda </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->od wyroku zaocznego Sądu Okręgowego w Warszawie </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->z 12 marca 2024 r., sygn. akt XXVI GC 961/23</strong> </p> <p>1.  <strong> <!-- -->uchyla zaskarżony wyrok, znosi postępowanie przed sądem okręgowym w zakresie posiedzenia z 12 marca 2024 r., i przekazuje sprawę temu sądowi do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach instancji odwoławczej;</strong> </p> <p>2.  <strong> <!-- -->nakazuje zwrócić ze Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Warszawie na rzecz powoda 34 300 zł (trzydzieści cztery tysiące trzysta złotych) za opłatę od apelacji oraz 70 (siedemdziesiąt złotych) za nadpłaconą opłatę od apelacji.</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->Przemysław Feliga</strong> </p> <p>Sygn. akt VII AGa 881/24</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>4 września 2023 r. <span class="anon-block">(...)</span> S.A. wniósł przeciwko Skarbowi Państwa – <span class="anon-block">(...)</span> w <span class="anon-block">J.</span> pozew o zapłatę 685 986,46 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia wydania wyroku do dnia zapłaty oraz o zasądzenie kosztów procesu.</p> <p>Wyrokiem zaocznym sądu okręgowego z 12 marca 2024 r., XXVI GC 961/23, oddalono powództwo.</p> <p>Apelacją z 16 lipca 2024 r. powód zaskarżył przedmiotowy wyrok w całości, zarzucając naruszenie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 § 1 k.p.c.</a>, <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 399;art. 399 § 1;art. 399 § 2)">art. 399 § 1 i 2 k.p.c.</a>, <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 187;art. 187 § 1)">art. 187 § 1 k.p.c.</a>, <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 458(5);art. 458(5) § 4)">art. 458^{<!-- -->5} § 4 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 235(2);art. 235(2) § 2)">art. 235^{<!-- -->2} § 2 k.p.c.</a>, <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 458(10))">art. 458^{<!-- -->10} k.p.c.</a>, <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 205(12);art. 205(12) § 2)">art. 205^{<!-- -->12}§ 2 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 253(2);art. 253(2) § 2)">art. 253^{<!-- -->2} § 2 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 278;art. 278 § 1)">art. 278 § 1 k.p.c.</a>, <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 § 1 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 243(2))">art. 243^{<!-- -->2} k.p.c.</a>, <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 183(8))">art. 183^{<!-- -->8} k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 10)">art. 10 k.p.c.</a>, wnosząc o zmianę zaskarżonego wyroku i podwyższenie wynagrodzenia o 685 986 46 zł, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, oraz zasądzenie kosztów procesu.</p> <p>W odpowiedzi na apelację z 12 grudnia 2024 r. pozwany wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów procesu, podnosząc zarzut nieważności postępowania z powodu pozbawienia go możności obrony swoich praw.</p> <p> <strong> <!-- -->Apelacja jest zasadna</strong> w stopniu, w jakim prowadzi do uchylenia zaskarżonego wyroku, zniesienia postępowania w części, oraz przekazania sprawy sądowi okręgowemu do ponownego rozpoznania.</p> <p>Zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 378;art. 378 § 1)">art. 378 § 1 k.p.c.</a> sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji; w granicach zaskarżenia bierze jednak pod uwagę z urzędu nieważność postępowania.</p> <p>Wprawdzie zaskarżonym wyrokiem sąd okręgowy oddalił powództwo, lecz pozbawił pozwanego możności obrony swoich praw (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 379;art. 379 pkt. 5)">art. 379 pkt 5 k.p.c.</a>).</p> <p>Przed sądem okręgowym doszło bowiem do rażącego naruszenia przepisów postępowania w stopniu uniemożliwiającym ich konwalidację w postępowaniu apelacyjnym przez wydanie wyroku zaocznego na posiedzeniu niejawnym bez udziału pozwanego bez uprzedniego doręczenia pozwu pozwanemu.</p> <p>Nieważność postępowania z przyczyn określonych w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 379;art. 379 pkt. 5)">art. 379 pkt 5 KPC</a> zachodzi w przypadku naruszenia przepisów postępowania, którego skutkiem jest niemożność działania strony w postępowaniu lub w jego istotnej części (postanowienie SN z 5 listopada 2020 r., II CZ 51/20). Chodzi zatem o takiej skali i znaczeniu uchybienia procesowe, które faktycznie uniemożliwiły stronie dochodzenie lub obronę przysługujących jej praw przed merytorycznym rozstrzygnięciem sporu (por. postanowienia SN: z 13 czerwca 2013 r., (I CSK 654/12); z 26 września 2014 r., (IV CZ 52/14); z 12 lutego 2015 r., (IV CZ 113/14); z 20 listopada 2015 r., (I CSK 888/14)).</p> <p>Zarządzeniem z 7 listopada 2023 r. przewodniczący zarządził doręczenie odpisu pozwu wraz z załącznikami pozwanemu oraz odpowiednimi pouczeniami (k. 286), co nastąpiło 7 grudnia 2023 r. (k. 287, k. 291).</p> <p>Po stronie pozwanej występuje Skarb Państwa reprezentowany przez jednostkę organizacyjną <span class="anon-block">(...)</span> zgodnie z art. 6 ust. 1 i 5 ustawy z 16 grudnia 2016 r. o zasadach zarządzania mieniem państwowym (tj. Dz. U. z 2026, poz. 373).</p> <p>Stosownie do art. 7 ust. 1 ustawy z 15 grudnia 2016 r. o Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 1192, ze zm.), Prokuratoria Generalna wykonuje zastępstwo Skarbu Państwa reprezentowanego przez organy i podmioty, o których mowa w art. 6 ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. o zasadach zarządzania mieniem państwowym, zwane dalej ,,podmiotami reprezentującymi Skarb Państwa''. Według zaś art. 7 ust. 2 pkt 1 ustawy o Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej zastępstwo Skarbu Państwa wykonywane przez Prokuratorię Generalną jest obowiązkowe do zakończenia sprawy w sprawach rozpoznawanych w pierwszej instancji przez sąd okręgowy.</p> <p>Ze względu na wartość przedmiotu sporu podaną przez powoda w pozwie przekraczającą 100 000 zł, tj. 685 987 zł, do rozpoznania sprawy cywilnej właściwy jest sąd okręgowy, jako sąd I instancji (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 17;art. 17 pkt. 4)">art. 17 pkt 4 k.p.c.</a>).</p> <p>W sprawie obligatoryjne jest zatem zastępstwo procesowe Prokuratorii Generalnej za Skarb Państwa reprezentowany jednostkę organizacyjną <span class="anon-block">(...)</span> w <span class="anon-block">J.</span>.</p> <p>Oznacza to, że do doręczeń pism i orzeczeń zastosowanie znajduje art. 44 ustawy o Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z którym w sprawach, w których zastępstwo wykonuje Prokuratoria Generalna, sąd, trybunał lub inny organ orzekający dokonuje doręczeń pism i orzeczeń do Urzędu Prokuratorii Generalnej.</p> <p>W rozumieniu art. 44 ustawy z 15 grudnia 2016 r. o Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 1192, ze zm.) przez „pismo” należy rozumieć także pismo wszczynające postępowanie, jakim jest pozew, o którym stanowi <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 187;art. 187 § 1)">art. 187 § 1 k.p.c.</a> </p> <p>Jeżeli Prokuratoria Generalna wykonuje obligatoryjne zastępstwo procesowe pozwanego Skarbu Państwa reprezentowanego przez właściwą jednostkę organizacyjną, o której stanowi <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 6;art. 6 ust. 1;art. 6 ust. 5)">art. 6 ust. 1 i 5</a> z 16 grudnia 2016 r. o zasadach zarządzania mieniem państwowym (tj. Dz. U. z 2026, poz. 373), w sprawach wymienionych w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 7;art. 7 ust. 2;art. 7 ust. 2 pkt. 1)">art. 7 ust. 2 pkt 1</a> z 15 grudnia 2016 r. o Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 1192, ze zm.), to przewodniczący zarządza - na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 205(1);art. 205(1) § 1)">art. 205^{<!-- -->1} § 1 k.p.c.</a> w zw. z art. 44 ustawy o Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej - doręczenie pozwu do Urzędu Prokuratorii Generalnej, a nie jednostce organizacyjnej reprezentującej Skarb Państwa. Doręczenie pisma takiej jednostce organizacyjnej nie wywiera skutków prawnych.</p> <p>Wydanie zaś wyroku zaocznego na posiedzeniu niejawnym jest możliwe tylko wtedy, gdy pozwany w wyznaczonym terminie nie złożył odpowiedzi na pozew (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 339;art. 339 § 1)">art. 339 § 1 k.p.c.</a>). A contrario nie jest dopuszczalne wydanie wyroku w formie zaocznego, gdy pozwany na zarządzenie przewodniczącego wydane na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 205(1);art. 205(1) § 1)">art. 205^{<!-- -->1} § 1 k.p.c.</a> nie złożył odpowiedzi na pozew z uwagi na niedoręczenie pozwu obligatoryjnemu zastępcy procesowemu Skarbu Państwa reprezentowanego przez właściwą jednostkę organizacyjną.</p> <p>Skoro zaskarżony wyrok został wydany na posiedzeniu niejawnym w trybie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 339;art. 339 § 1)">art. 339 § 1 k.p.c.</a>, podczas gdy przepis ten nie znajdował zastosowania z uwagi na brak uprzedniego doręczenia pozwu zastępcy procesowemu pozwanego do Urzędu Prokuratorii Generalnej, to doszło do rażącego naruszenia przepisu w stopniu powodującym pozbawienie pozwanego możności obrony swych praw (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 379;art. 379 pkt. 5)">art. 379 pkt 5 k.p.c.</a>).</p> <p>Mając na uwadze powyższe sąd apelacyjny – na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 2)">art. 386 § 2 k.p.c.</a> – orzekł jak w sentencji – znosząc postępowanie przed sądem okręgowym w zakresie posiedzenia z 12 marca 2024 r. z powodu oczywistego naruszenia prawa skutkującego nieważnością postępowania przed tym sądem.</p> <p>Na podstawie art. 79 ust. 1 pkt 1 lit. e u.k.s.c. zarządzono pozwanemu zwrot ze Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Warszawie 34 300 zł za opłatę od apelacji (k. 334). Przepis ten stanowi podstawę do zwrotu całej uiszczonej opłaty od apelacji w razie uwzględnienia środka zaskarżenia z powodu oczywistego naruszenia prawa i stwierdzenia tego naruszenia przez sąd odwoławczy. Opłata od apelacji wynosiła 34 300 zł (k. 338), z tym że po zaliczeniu 100 zł od wniosku o doręczenie orzeczenia wraz z uzasadnieniem (art. 25b ust. 1) na poczet opłaty od apelacji (art. 25b ust. 2 KSCU k. 577), jej wysokość ustalono na 34 200 zł (k. 338 ). Ponieważ pozwany – niezależnie od opłaty od wniosku o doręczenie odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem - uiścił opłatę w wysokości 34 300 zł (k. 334), taka kwota podlegała zwrotowi – stosownie do art. 79 ust. 4 u.k.s.c. – bez pomniejszania jej o 30 zł opłaty minimalnej stosowanie do art. 79 ust. 3 u.k.s.c.</p> <p>Na podstawie art. 80 § 1 u.k.s.c. zwrotowi podlegało także 100 zł na podstawie art. 80 § 1 u.k.s.c., nadpłaconych na poczet apelacji (k 338), pomniejszonych w tym przypadku o 30 zł opłaty minimalnej – stosownie do art. 79 ust. 3 u.k.s.c.</p> <p>Na przeszkodzie zarządzeniu zwrotu opłaty od apelacji na podstawie art. 79 ust. 1 pkt 1 lit. e u.ks.c. i art. 80 § 1 u.k.s.c. przez sąd apelacyjny nie stoi rozwiązanie przyjęte w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 108;art. 108 § 2)">art. 108 § 2 k.p.c.</a>, zgodnie z którym sąd drugiej instancji, uchylając zaskarżone orzeczenie i przekazując sprawę sądowi pierwszej instancji do rozpoznania, pozostawia temu sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej. Zwracając opłatę od apelacji na podstawie art. 79 ust. 1 pkt 1 lit. e u.k.s.c., sąd II instancji nie rozstrzyga o kosztach procesu w orzeczeniu kończącym postępowanie w danej instancji (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 108;art. 108 § 1)">art. 108 § 1 k.p.c.</a>), lecz o zwrocie uiszczonej opłaty, która stanowi koszty sądowe nie wchodzące w skład kosztów procesu, o których stanowi <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98;art. 98 § 1)">art. 98 § 1 k.p.c.</a> </p> <p>Przemysław Feliga</p> </div>