II SA/Bk 471/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie sędzia WSA Marek Leszczyński (spr.), asesor sądowy WSA Barbara Romanczuk, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 października 2020 r. sprawy ze skargi H. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] maja 2020 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy P. z dnia [...] kwietnia 2020r. nr [...] o odmowie przyznania H. R. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad bratem F. Ż., legitymującym się znacznym stopniem niepełnosprawności. Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne. Wnioskiem z dnia [...] marca 2020 r. H. R. zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad bratem F. Ż., legitymującym się znacznym stopniem niepełnosprawności. Po rozpoznaniu powyższego wniosku, działający z upoważnienia Wójta Gminy P. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P., decyzją z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...] odmówił przyznania H. R. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na brata F. Ż. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ w pierwszej kolejności przytoczył treść znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów, tj. art. 17 ust. 1, ust. 1b i ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Dalej odnosząc powyższe regulacje do okoliczności faktycznych zaistniałych w sprawie organ uznał, że wnioskodawczyni nie może uzyskać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad bratem z dwóch powodów, a mianowicie niespełnienia przesłanki pozytywnej wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy w postaci momentu powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki, gdyż niepełnosprawność F. Ż. datuje się od 2014 roku, czyli od 60 roku życia, oraz wystąpienia przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, tj. posiadania przez sprawującą opiekę nad bratem ustalonego prawa do emerytury. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła H. R. wnosząc o pozytywne załatwienie jej sprawy. Autorka odwołania podkreśliła, że jej brat jest kawalerem, nie ma dzieci, rodzice nie żyją, a ona jest jego jedyną siostrą. Wyjaśniła, że brat mieszka we wsi Supienie w swoim domu, w którym nie jest w stanie sam funkcjonować, gdyż nie ma możliwości pokonania schodów do piwnicy, gdzie znajduje się piec centralnego ogrzewania, jak też nie ma możliwości sam się wykąpać, dlatego ona musi mu pomagać, a ponadto wozi brata do lekarzy do S., wykupuje mu leki, robi zakupy, pierze, sprząta i gotuje. Końcowo oświadczyła, że swoją emeryturę przeznacza na paliwo dojeżdżając do brata oraz na swoje leki, a przecież musi też z czegoś żyć. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] maja 2020r. nr [...], utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie, argumentując, że pomimo częściowo błędnego uzasadnienia, odpowiada ono prawu i ustalonemu w sprawie stanowi faktycznemu. W uzasadnieniu Kolegium w pierwszej kolejności omówiło zasady ustalania, przyznawania i wypłacania świadczeń rodzinnych, w tym świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art. 17 ust. 1, 1 a i 1b ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 z późn. zm.). Dalej przykładając powyższe regulacje na grunt analizowanej sprawy Kolegium uznało, że o ile nie można zgodzić się z organem I instancji, że moment powstania niepełnosprawności może w tym przypadku stanowić podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o tyle druga z podanych przyczyn (posiadania przez skarżącą ustalonego prawa do emerytury) skutecznie blokuje możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem SKO, organ I instancji pominął w swych rozważaniach fakt, że część normy prawnej wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych została uznana za niekonstytucyjną. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 stwierdził bowiem, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Podzielając powyższą interpretację obowiązującego prawa, Kolegium uznało, że fakt, iż niepełnosprawność pana Ż. powstała dopiero w wieku 60 lat nie stoi na przeszkodzie uzyskaniu świadczenia. Spełnienie tejże przesłanki nie jest jednak, zdaniem Kolegium, wystarczające do przyznania H. R. wnioskowanego świadczenia, gdyż jednocześnie w niniejszej sprawie wystąpiła przesłanka negatywna do jego uzyskania. Mimo, iż wnioskodawczyni, jako siostra osoby wymagającej opieki należy do kręgu osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, tj. osób zobowiązanych do alimentacji, wobec braku bliższych krewnych i opiekuje się bratem legitymującym się znacznym stopniem niepełnosprawności (co potwierdza orzeczenie Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z dnia [...] czerwca 2014 r. o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji), to na przeszkodzie przyznaniu jej przedmiotowego świadczenia leży fakt, że skarżąca posiada ustalone prawo do emerytury, co potwierdza dołączona do akt sprawy decyzja z dnia [...] marca 2016 r. znak: [...] o waloryzacji tejże emerytury. Posiadanie powyższego prawa, zdaniem Kolegium, skutecznie zaś blokuje możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad bratem, w szczególności, że świadczenie emerytalne skarżącej jest wyższe niż aktualnie obowiązująca wysokość świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym pozbawione racjonalnych podstaw byłoby zastępowanie otrzymywanej emerytury świadczeniem niższym. Skargę na powyższą decyzję, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, złożyła H. R., wnosząc o jej uchylenie oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie jej prawa i interesu prawnego polegające na odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy ze swojej emerytury finansuje paliwo na dojazdy do niepełnosprawnego brata oraz wykonuje na jego rzecz szereg czynności pielęgnacyjnych. Skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem Kolegium zawartym w zaskarżonej decyzji wskazując, że jest jedyną bliską osobą, która podjęła się opieki nad bratem i opieka ta wymaga od niej dużych nakładów finansowych, jak też ciężkiej osobistej pracy. Końcowo skarżąca podkreśliła, że oprócz tego, że musi w związku z opieką nad bratem wydawać częściowo swój dochód, to opieka nad nim całkowicie wyklucza jej ewentualną aktywność zawodową w trakcie emerytury. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wyjaśnić należy, iż sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 poz. 374 ze zm.). Zgodne z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenie niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Stosownie do treści rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 października 2020r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. z 2020r., poz. 1758 ze zmianą wynikającą z rozporządzenia Rady Ministrów z 16 października 2020r. – Dz. U. z 2020r. poz. 1829), począwszy od 17 października 2020r. miasto na prawach powiatu B., będące siedzibą tutejszego sądu, zostało objęte strefą czerwoną. Powyższe oznacza, że odpowiednie zastosowanie ma również zarządzenie nr 39 Prezesa NSA z dnia 16 października 2020 r. w sprawie odwołania rozpraw oraz wdrożenia w NSA działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażenia wirusem SARS-CoV-2 w związku z objęciem Miasta Stołecznego Warszawy obszarem czerwonym (§ 1 w zw. § 3 tego rozporządzenia). W konsekwencji wyznaczone dotychczas rozprawy w WSA w Białymstoku zostały odwołane z uwagi na realnie istniejące zagrożenie dla zdrowia osób uczestniczących w rozprawie, a sprawy wyznaczone na rozprawę w dniu 29 października 2020r., zostały zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 19 października 2020r., skierowane do rozpatrzenia na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów stosownie do treści wspomnianego wyżej art. 15 zzs4 ust. 3 wspomnianej na wstępie ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVI-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych. Przedmiotem oceny sądu jest decyzja SKO w S. z dnia [...] maja 2020r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję działającego z upoważnienia Wójta Gminy P.- Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. z dnia [...] kwietnia 2020 r. odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 2220, dalej jako "u.ś.r."). Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W myśl zaś art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Stosownie natomiast do treści art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli m.in: osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. W kontrolowanej sprawie bezspornym jest, że skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym bratem, który orzeczeniem Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z dnia 11 czerwca 2014r. został uznany za trwale niezdolnego do samodzielnej egzystencji. Niesporne jest również to, że pomimo, iż niepełnosprawność brata skarżącej powstała dopiero w wieku 60 lat, to okoliczność ta nie stoi na przeszkodzie uzyskaniu świadczenia. Wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, utraciło bowiem przymiot konstytucyjności przewidziane art. 17 ust. 1b u.ś.r. kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy. Stwierdzenie przez Trybunał niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, powoduje, że art. 17 ust. 1b od momentu wejścia w życie wyroku Trybunału, nie może być zatem stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu. Rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej w takim stanie prawnym organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Organ odwoławczy prawidłowo zatem wywiódł w zaskarżonej decyzji, że pomimo, iż fakt powstania niepełnosprawności u brata skarżącej w wieku 60 lat nie stanowi podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, to okoliczność, iż skarżąca ma ustalone prawo do emerytury, jest w niniejszej sprawie przyczyną skutecznie blokującą możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Wprawdzie, jak wskazuje się w aktualnym orzecznictwie sądowoadministracyjnym, które podziela również sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, posiadanie prawa do emerytury nie stanowi bezwzględnej przeszkody do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, jednakże, co znamienne z punktu widzenia rozpatrywanej sprawy, dotyczy to wyłącznie takiej sytuacji, gdy otrzymywane świadczenie emerytalne jest znacznie niższe niż świadczenie pielęgnacyjne (tak m.in. wyroki NSA z dnia 20 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1546/19 i z dnia 18 czerwca 2020 r. I OSK 256/20, oba dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Wówczas proponowane jest albo przyznanie świadczenie pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury, albo zastąpienie emerytury świadczeniem pielęgnacyjnym po zawieszeniu prawa do emerytury przez osobę uprawnioną. Osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna dokonać wyboru jednego z tych świadczeń i zrezygnować z pobierania świadczenia niższego w postaci emerytury. Tymczasem w okolicznościach przedmiotowej sprawy skarżąca, na co trafnie zwróciło uwagę Kolegium, już w 2016 roku, jak wynika z załączonej do akt sprawy decyzji ZUS o waloryzacji emerytury z dnia [...] marca 2016 r., posiadała prawo do emerytury w kwocie 2515,05 zł brutto (2077 zł netto)a, a zatem w kwocie znacznie wyższej niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego wynoszącego obecnie 1830,00 zł. Jak wskazał zaś Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 8 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2392/19 (CBOSA), intencją ustawodawcy wprowadzającego przedmiotowe wyłączenie było, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy otrzymuje świadczenie emerytalne wyższe, tak jak to ma miejsce w przedmiotowej sprawie. Dodatkowo ustosunkowując się do argumentacji zawartej w skardze, należy wyjaśnić skarżącej, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest wynagrodzeniem za sprawowaną opiekę, ani też refundacją kosztów ponoszonych w związku ze sprawowaną opieką. Nie jest możliwy też zbieg obu tych świadczeń, ani ich wzajemna kompensata. Reasumując, sąd doszedł do wniosku, że organy obu instancji prawidłowo uznały, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad bratem. Przeprowadzone w sprawie postępowanie było zgodne z zasadami określonymi w kodeksie postępowania administracyjnego. Organy administracji publicznej w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły materiał dowodowy wymagany dla rozstrzygnięcia sprawy oraz w należyty sposób uzasadniły zajęte stanowisko. Zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca odpowiadają zatem prawu. W tym stanie rzeczy, sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w sentencji.