II SA/Lu 318/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 listopada 2020 r. sprawy ze skargi P. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2020 r., znak: [...], w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę. UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] kwietnia 2020 r., znak: [...], po rozpoznaniu odwołania P. J. (dalej także: skarżąca) od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] (dalej także" Prezydent) z [...] lutego 2020 r., znak: [...], w przedmiocie uchylenia za okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko N. O., ustalonego decyzją z [...] listopada 2017 r., znak: [...] – utrzymało w mocy tę decyzję. W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że Prezydent uchylił decyzję własną przyznającą skarżącej świadczenie wychowawcze na wskazane dziecko w okresie od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. z powodu stwierdzenia przez Wojewodę [...] (dalej: Wojewoda), że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji Kolegium podzieliło w całości stanowisko Prezydenta. Kolegium przywołało treść przepisów prawa krajowego oraz prawa unijnego i wskazało, że z uwagi na pozostawanie ojca dziecka skarżącej w państwie członkowskim Unii Europejskiej nie ulega wątpliwości, iż w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. To oznacza, że organem właściwym do rozstrzygnięcia o prawie skarżącej do świadczenia wychowawczego na jej dziecko jest Wojewoda, co uzasadniało uchylenie decyzji Prezydenta przyznającej stronie to świadczenie. Zdaniem Kolegium, przepisy o właściwości organów mają charakter przepisów bezwzględnie obowiązujących, dlatego też Prezydent z urzędu musiał przestrzegać swojej właściwości w niniejszej sprawie, a co za tym idzie zobligowany był do uchylenia własnej decyzji, celem umożliwienia rozpoznania sprawy przez organy właściwy. Skargę na decyzję Kolegium wniosła P. J., wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji. Zaskarżonej decyzji strona zarzuciła naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. wskutek braku dokładnego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, co doprowadziło do błędnego przyjęcia, że zasadnym było uchylenie za okres za okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko skarżącej, z uwagi na zastosowanie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Skarżąca podkreśliła, że ojciec dziecka skarżącej – M. O. nie jest osobą uprawnioną do zasiłku wychowawczego. Świadczenie to przysługuje tylko temu z rodziców, który faktycznie wychowuje dziecko, sprawuje nad nim realną opiekę oraz zaspokaja jego potrzeby życiowe, wspólnie z nim zamieszkuje. W związku z okolicznością, że córka skarżącej zamieszkiwała i zamieszkuje od początku swojego urodzenia wspólnie z matką na terytorium Polski, a nie za granicą, brak było podstaw aby uchylać decyzję przyznającą skarżącej świadczenie wychowawcze. Skarżąca nie zamieszkiwała na terytorium Niemiec, lecz stale zamieszkiwała w Polsce. To skarżąca, a nie ojciec jej córki, wychowywała i wychowuje to dziecko. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Zaskarżoną decyzją Kolegium utrzymało w mocy decyzję Prezydenta uchylającą decyzję własną w przedmiocie przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego na córkę N. O. w okresie od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 11 lutego 2016 r. pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm.; dalej także: ustawa). Stosownie do art. 11 ust. 1 ustawy, właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie wychowawcze Wojewoda: 1) pełni funkcję instytucji właściwej w związku z udziałem Rzeczypospolitej Polskiej w koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w przypadku przemieszczania się osób w granicach Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru Gospodarczego i Konfederacji Szwajcarskiej; 2) wydaje rozstrzygnięcia, w tym decyzje, oraz przekazuje informację, o której mowa w art. 13a ust. 2, w sprawach świadczenia wychowawczego realizowanego w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego. Świadczenie wychowawcze przyznane przez wojewodę wypłaca organ właściwy (ust. 3), którym w sprawie niniejszej jest Prezydent. W świetle art. 16 ust. 1 ustawy, w przypadku gdy osoba, o której mowa w art. 4 ust. 2 (w tym matka albo ojciec dziecka, któremu przysługuje świadczenie wychowawcze) lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami wojewodzie. Przy tym, w myśl art. 2 pkt 15 ustawy, przez przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego należy rozumieć rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 166 z 30 kwietnia 2004 r., s. 1, ze zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 5, s. 72, ze zm.; dalej: rozporządzenie nr 883/2004) oraz rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 284 z 30 października 2009 r., s. 1, ze zm.; dalej: rozporządzenie nr 987/2009). Przepis art. 16 ust. 6 tej ustawy stanowi, że w przypadku przebywania osoby, lub członka rodziny osoby uprawnionej poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, gdy wojewoda ustali, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy ma obowiązek uchylić prawo do świadczenia wychowawczego za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń na rodzinę w tym innym państwie, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Należy zauważyć, jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 18 stycznia 2018 r. (I OSK 541/16), że celem przepisów unijnych, w tym rozporządzenia nr 883/2004 oraz rozporządzenia nr 987/2009, jest rozwiązanie występujących przypadków kolizji norm i wyeliminowanie kumulacji świadczeń, a nie pozbawienie strony uprawnień do świadczeń. Niewątpliwie powyższe akty prawa unijnego zawierają reguły pozwalające na unikanie negatywnych następstw podlegania systemom zabezpieczenia społecznego różnych państw w sytuacji, gdy osoby uprawnione do świadczeń objętych przepisami o koordynacji podejmują pracę w jednym lub w kilku państwach członkowskich Unii. Pozwalają one ustalić, ustawodawstwu którego państwa podlega osoba pracująca lub prowadząca działalność za granicą. Nie ulega zarazem wątpliwości, że powyższe przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają pierwszeństwo przed wewnętrznymi przepisami państw członkowskich Unii, w tym przed przepisami ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Przepis art. 11 ust. 1 rozporządzenia nr 883/04 wprowadza bowiem ogólną zasadę podlegania ustawodawstwu tylko jednego państwa członkowskiego, a art. 68 tego rozporządzenia stanowi, że świadczenia udzielane są zgodnie z ustawodawstwem wyznaczonym jako mające pierwszeństwo. Bezsprzecznie w myśl art. 16 ust. 4 ustawy, to Wojewoda [...], a nie Prezydent Miasta [...], jest organem właściwym do ustalenia, czy w sprawie niniejszej mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Poza sporem jest zaś, że postanowieniem z [...] września 2018 r., znak: [...], Wojewoda, działając na podstawie art. 67 nr 883/2004, art. 59 ust. 1 rozporządzenia nr 987/2009, art. 11 i art. 16 ust. 4 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, stwierdził, że w niniejszej sprawie od 1 września 2017 r. mają zastosowanie przepisy dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w przypadku przemieszczania się osób w granicach Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz Konfederacji Szwajcarskiej (k. 26 akt adm. I inst.). Podkreślić trzeba, iż ustalenie przez Wojewodę, że w danej sprawie mają zastosowanie te przepisy, przesądza o jego właściwości rzeczowej w sprawach świadczeń objętych tymi przepisami. W następstwie dokonanych ustaleń organ ten orzeka w sprawach świadczenia wychowawczego od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w art. 16 ust. 1, w zakresie świadczeń na rodzinę w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz podejmuje decyzje w sprawach ustalania i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w sprawach, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji (art. 23a ust. 4-9 w związku z art. 21 i art. 30 ustawy). Organ właściwy do załatwienia danej sprawy administracyjnej, zanim nastąpiło ustalenie, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczeń społecznych, z tą chwilą posiada kompetencję wyłącznie do uchylenia swojej wcześniejszej decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze, jednocześnie tracąc swoją właściwość rzeczową w pozostałym zakresie (zob. wyroki NSA z 18 października 2018 r., I OSK 949/18 i z 23 września 2020 r., I OSK 553/20). W ocenie Sądu, opisane wyżej postanowienie Wojewody stanowiło wystarczającą przesłankę do wydania przez Prezydenta decyzji w przedmiocie uchylenia decyzji własnej przyznającej stronie świadczenie wychowawcze na wskazane dziecko w okresie od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. Oczywiste jest, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji odnoszą się do okresu, co do którego wojewoda ustalił, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Oznacza to, iż decyzje organów obu instancji, wbrew twierdzeniom skarżącej, nie naruszały przepisów obowiązującego prawa. Niezasadne były również pozostałe zarzuty skargi. Odnosząc się do argumentacji podniesionej przez skarżącą ponownie wskazać należy, że celem stosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego jest rozwiązanie występujących przypadków kolizji norm i wyeliminowanie kumulacji świadczeń, a nie pozbawienie strony uprawnień do tych świadczeń. W konsekwencji to Wojewoda ustala, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Skoro organ ten ww. postanowieniem z [...] września 2018 r., stwierdził, że w niniejszej sprawie od 1 września 2017 r. mają zastosowanie przepisy dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, to niezależnie od podnoszonej przez skarżącą kwestii zamieszkiwania i przebywania przez nią wraz z córką w Rzeczpospolitej Polskiej, Prezydent obowiązany był do uchylenia uprzednio wydanej decyzji w sprawie świadczenia wychowawczego od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. Jednocześnie nie budzi wątpliwości, że uchylenie decyzji Prezydenta przyznającej stronie wspomniane świadczenie, w trybie art. 16 ust. 6 ustawy, nie kończy postępowania o przyznanie tego świadczenia. W tym przypadku dochodzi jedynie do zmiany właściwości organu, a nie pozbawienia prawa do takiego świadczenia osoby uprawnionej (np. wyrok WSA w Gliwicach z 29 października 2019 r., II SA/GI 910/19 i WSA z Szczecinie z 5 listopada 2020 r., II SA/Sz 587/20). Rzeczą Wojewody będzie zatem wydanie rozstrzygnięcia merytorycznego w kwestii prawa skarżącej do świadczenia wychowawczego w opisanym okresie na jej córkę. Innymi słowy wydanie zaskarżonej decyzji wynika ze zmiany właściwości rzeczowej organu do rozpoznania wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego. Uchylenie dotychczasowej decyzji o przyznaniu skarżącej świadczenia wychowawczego na dziecko strony skutkować będzie ponownym rozpoznaniem jej wniosku o to świadczenie, z tym że organem, który oceni zasadność tego wniosku będzie Wojewoda, a nie Prezydent, który wydał poprzednią, pozytywną dla skarżącej decyzję. Podniesione natomiast przez skarżącą okoliczności merytoryczne dotyczące m.in. niepobierania przez nią w innym państwie świadczeń, mogą mieć znaczenie dopiero na etapie rozpoznania wniosku przez właściwy organ – przez Wojewodę. Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), skargę oddalił.