II OZ 1351/14

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Gliniecki po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 27 listopada 2014 r. sygn. II SA/Rz 1171/14 w zakresie zwolnienia skarżącej od wpisu od skargi w ½ części i odmowy przyznania prawa pomocy w pozostałej części w sprawie ze skargi Z. i M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy uregulowania stosunków wodnych postanawia: oddalić zażalenie UZASADNIENIE W dniu 19 sierpnia 2014 r. Z. S. i M. S. złożyły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy uregulowania stosunków wodnych. Zarządzeniem z dnia 9 września 2014 r. wezwano solidarnie Z. S. i M. S. do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 300 zł. od skargi na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie. Wnioskiem z dnia 15 września 2014 r. M. S. wystąpiła o przyznanie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Pismem z dnia 24 września 2014 r. skarżąca została wezwana do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń. Z uzyskanych informacji wynika, że M. S. mimo wspólnego zamieszkiwania z siostrą i swej niepełnosprawności, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i odrębne gospodarstwo rolne o pow. 2,29 ha. oraz pobiera rentę w wysokości 569 zł (kwota netto). Wraz z siostrą jest współwłaścicielką budynku mieszkalnego o pow. 80 m 2, zabudowań gospodarczych, nieruchomości rolnej o pow. 0, 63 ha i ciągnika rolniczego. Wydatki na zakup opału- 10 000 zł/rok oraz opłaty za energię elektryczną i gaz- odpowiednio 1305 i 1070 zł rocznie ponosi po połowie z siostrą, z którą dzieli również pobierane wspólnie dopłaty do produkcji rolnej (4 347 zł). Obciąża je również spłata zaciągniętego razem kredytu na zakup środków do produkcji rolnej w wysokości 4 000 zł. Oprócz tego wnioskodawczynię obciążają także wydatki na zakup leków oraz żywności- odpowiednio 100 i 80 zł miesięcznie (głównym źródłem pozyskiwania żywności pozostaje gospodarstwo rolne), nakłady związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego- łącznie 5700 zł./rok, spłata pożyczki na zakup opału w wysokości 2573 zł- z ratą 193 zł, opłaty za telefon- 29 zł. Wyciąg z rachunku bankowego M. S. na dzień 29 września 2014 r. wskazywał saldo końcowe 1, 58 zł. Postanowieniem z dnia 8 października 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy w żądanym zakresie. Z zachowaniem ustawowego terminu skarżąca wniosła sprzeciw. Zarządzeniem z dnia 28 października 2014 r. M. S. została wezwana do uzupełnienia informacji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 27 listopada 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zwolnił skarżącą od wpisu od skargi w ½ części oraz odmówił prawa pomocy w pozostałym zakresie. Jak ustalił Sąd, z informacji przedstawionych przez M. S. wynika, że jest ona współwłaścicielką (udział ½) działki zabudowanej budynkiem mieszkalnym o powierzchni 80 m 2 i budynkami gospodarczymi, oraz właścicielką nieruchomości rolnej o powierzchni 2,29 ha. Zamieszkuje wraz z siostrą, Z. S., utrzymuje jednak, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Zgodnie z ustaleniami Sądu jej dochód stanowi comiesięczna renta w wysokości 569 zł. Wydatki wskazane przez skarżącą, poza standardowymi opłatami za media i spłatą kredytu, opiewają na kilkuset lub kilkutysięczne kwoty z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz utrzymania domu. W opinii Sądu, skarżąca nie przedstawiła swojej sytuacji materialno-bytowej w sposób uzasadniający udzielenie jej wnioskowanego wsparcia. Zdaniem Sądu skarżąca nie wyjawiła źródeł dochodu, który umożliwia jej comiesięczne utrzymanie. Pomimo wezwań Sądu nie wskazała jaki dochód uzyskuje z nieruchomości rolnej oraz kwoty corocznych dopłat otrzymywanych z ARMiR z tytułu produkcji rolnej. Nie wskazała jakie źródła dochodu pozwalają jej na opłacanie rachunków związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, w łącznej kwocie 8 500 zł rocznie, oraz spłatę kredytu. W opinii Sądu skarżąca dokonała zaniżenia swoich comiesięcznych dochodów. Ponadto, pomimo zapewnień, że prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe, nadesłane przez nią kserokopie rachunków wskazują, że w istocie prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z siostrą. Zażalenie na wskazane postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 27 listopada 2014 r. wniosła M. S. Skarżąca wskazała między innymi, iż jest osobą niepełnosprawną, korzystającą z pomocy społecznej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej p.p.s.a.- ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Wymaga podkreślenia, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, stosowana jest bowiem wyłącznie w przypadku osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji majątkowej, wskazującej na to, że osoby te pozbawione są środków do życia bądź też środki te są tak znacząco ograniczone, że zaspokajają jedynie podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do skorzystania z prawa pomocy Sąd bierze pod uwagę wysokość uzyskiwanych przez stronę dochodów oraz jej stan majątkowy. Całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z Sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Działania Sądu zmierzające do uściślenia oświadczeń strony podejmowane są na podstawie art. 255 p.p.s.a., który stanowi, że w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości dodatkowo strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie Sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy z sądem. W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w literaturze dotyczącej tego zagadnienia przyjęty został pogląd, podzielany przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie, że niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Należy zgodzić się ze stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w zakresie w jakim uznał, że skarżąca nie wykazała swojej realnej sytuacji finansowej. W niniejszej sprawie należy podzielić stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w zakresie w jakim stwierdził on, że skarżąca nie wykazała swojej rzeczywistej sytuacji finansowej. Nie wyjawiła ona źródeł dochodu umożliwiającego jej comiesięczne utrzymanie, nie wskazała jakiego rodzaju świadczenia otrzymuje w ramach pomocy społecznej ani nie podała jaki dochód uzyskuje z nieruchomości rolnej oraz z jakiego rodzaju działalnością jest on związany. Nieznane pozostają źródła, z których skarżąca czerpie środki na opłacenie rachunków związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Skarżąca ogranicza się jedynie do ogólnikowych stwierdzeń, odmawiając jednocześnie dokładnego określenia zarówno źródeł jak i wysokości uzyskiwanych dochodów. Także dokumenty przedstawione wraz z zażaleniem nie rozstrzygają wątpliwości w tym zakresie. Takie postępowanie uniemożliwiło Sądowi I instancji dokonanie pełnej oceny rzeczywistej sytuacji finansowej i możliwości płatniczych skarżącej. W tej sytuacji za prawidłowe uznać należy stanowisko Sądu, który przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym, bowiem nie wykazała ona w sposób dostateczny, aby można było wobec niej zastosować zwolnienie od całości kosztów niniejszego postępowania. Podkreślenia wymaga też, że z dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika, iż skarżąca – wbrew twierdzeniom zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dalszych pismach – prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoją siostrą, co nie może pozostawać bez wpływu na ocenę przedstawionych przez skarżącą okoliczności. Biorąc powyższe pod uwagę należy stwierdzić, że skarżąca nie wykazała, że jej sytuacja materialna kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, dlatego też jej wniosek we wskazanym zakresie nie mógł być uwzględniony, a wydane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowienie odpowiada prawu. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.