I OW 129/20

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Sikorska (spr.) sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy Rąbino o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy Rąbino a Burmistrzem Miasta Rumia w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania sprawy z wniosku J. P. o przyznanie pomocy poprzez objęcie go ubezpieczeniem zdrowotnym i udzieleniem pomocy finansowej w postaci zasiłku celowego na zakup żywności i środków czystości postanawia: wskazać Burmistrza Miasta Rumia jako organ właściwy w sprawie. 2 UZASADNIENIE Wnioskiem z 30 kwietnia 2020 r. Wójt Gminy Rąbino wystąpił o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Burmistrzem Miasta Rumia przez wskazanie Burmistrza Miasta Rumia jako organu właściwego do rozpoznania sprawy z wniosku J. P. o przyznanie pomocy poprzez objęcie go ubezpieczeniem zdrowotnym i udzielenie pomocy finansowej w postaci zasiłku celowego na zakup żywności i środków czystości. W uzasadnieniu wskazał, że 14 stycznia 2020 r. do Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Rąbinie wpłynęły akta sprawy związanej z ww. wnioskiem przesłane z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Koszalinie. Z ustaleń Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej wynika bowiem, że wnioskodawca do grudnia 2019 r. przebywał w stowarzyszeniu D., a od tamtego czasu przebywa czasowo w domu wynajętym przez stowarzyszenie w miejscowości R., ale jest osoba bezdomną. Wójt Gminy zwrócił się do Prezydenta Miasta Koszalin z wnioskiem o wyjaśnienie statusu prawnego ww. domu. Z uzyskanej odpowiedzi wynika, że obiekt ten nie jest filią stowarzyszenia, ani nie jest wyodrębniony organizacyjnie od stowarzyszenia D. Lokal w miejscowości R. nie jest lokalem mieszkalnym, a służy jedynie krótkotrwałemu wypoczynkowi osób bezdomnych, ew. odbyciu detoksu. Zdaniem Wójta Gminy nie można mówić o zamieszkiwaniu w tymże lokalu. Dnia 22 stycznia 2020 r. Wójt Gminy przekazał niniejszą sprawę Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w Rumii, na podstawie art. 65 § 1 k.p.a. w zw. z art. 101 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1507, ze zm.; "u.p.s."). Zdaniem Wójta J. P. jest osobą bezdomną, zaś gminą jego ostatniego zameldowania na pobyt stały jest Rumia, w związku z czym w świetle art. 101 ust. 2 u.p.s. to Burmistrz Miasta Rumia jest organem właściwym w sprawie. W odpowiedzi na wniosek Burmistrz Miasta Rumia wskazał, że 5 grudnia 2019 r. do MOPS w Rumii wpłynął wniosek w sprawie potwierdzenia prawa strony do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych na podstawie art. 54 ust. 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, poczynając od 4 grudnia 2019 r. Z wniosku i akt sprawy wynika, że strona mieszka i przebywa z własnego wyboru, dobrowolnie w R. (bez skierowania). Dokumentem potwierdzającym wnioskowane przez stronę prawo jest decyzja wójta gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy. W przypadku braku możliwości ustalenia miejsca zamieszkania, zdaniem Burmistrza należy zastosować reguły z art. 21 k.p.a. R. jest prowadzony przez D. Zgodnie ze statutem tego stowarzyszenia jego działalność opiera się na odpłatnej i nieodpłatnej pracy ogółu jego członków, za mieszkanie i wyżywienie świadczy się pracę. Zdaniem tego organu strona z własnego wyboru znalazła się w R. Przebywa tam i mieszka w zamian za pracę. Miejscowość ta jest zatem centrum jego życiowych spraw. Lokal, w którym mieszka, nadaje się do zamieszkania, a więc strona nie jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s. W piśmie z 14 września 2020 r. Wójt Gminy Rąbino potwierdził ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały J. P., który do 9 stycznia 2013 r. zameldowany był w Rumii przy ul. S. Należy domniemywać, że było to również jego miejsce zamieszkania. Strona nie zamieszkuje na terenie Gminy Rąbino, a jego pobyt w miejscowości R. był krótkotrwały. Kilkumiesięczny pobyt w ośrodku dla bezdomnych nie może być uznany za miejsce zamieszkania osoby bezdomnej. Należy wówczas posłużyć się art. 21 § 1 pkt 3 k,p.a. i ustalić właściwość organu wg miejsca ostatniego zamieszkania lub pobytu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325), dalej: “p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór o właściwość ma miejsce wtedy, gdy rozbieżność poglądów co do zakresu działania organów administracji publicznej zachodzi w odniesieniu do rozpoznania i rozstrzygnięcia tej samej sprawy, którą zajmują się dwa organy administracji publicznej (spór pozytywny) lub której organy administracji publicznej odmawiają przyjęcia do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, powołując się na brak podstaw do ustalenia swej właściwości (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, które nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spór, jaki zaistniał pomiędzy organami administracji publicznej, jest sporem negatywnym, gdyż żaden z organów nie uznaje się za właściwy do rozpoznania wniosku J. P. o przyznanie pomocy poprzez objęcie go ubezpieczeniem zdrowotnym i udzieleniem pomocy w formie zasiłku celowego na zakup żywnosći I środków czystości. Właściwość miejscową gminy w sprawach z zakresu pomocy społecznej reguluje art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1507, ze zm.), dalej: "u.p.s."). Zgodnie z ust. 1 ww. przepisu prawa właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). Natomiast w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 3). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z akt niniejszej sprawy jednoznacznie wynika, że J. P. jest osobą bezdomną. Z akt sprawy wynika, że wnioskodawca do grudnia 2019 r. przebywał w stowarzyszeniu D., a od tamtego czasu przebywa czasowo w domu wynajętym przez stowarzyszenie w miejscowości R., Gmina Rąbino. Z postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego przez Wójta Gminy Rąbino wynika, że dom, w którym przybywa wnioskodawca w miejscowości R. jest domem wynajętym przez stowarzyszenie D. Obiekt ten nie jest filią stowarzyszenia, ani nie jest wyodrębniony organizacyjnie od stowarzyszenia D. Lokal, w którym przebywa wnioskodawca, położony w miejscowości R., nie jest lokalem mieszkalnym, a służy jedynie krótkotrwałemu wypoczynkowi osób bezdomnych, ewentualnie odbyciu detoksu. Nie można wiec uznać, że wnioskodawca mieszka w tymże lokalu. Zgodnie z art. 6 pkt 8 u.p.s. za osobę bezdomną uznaje się osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Lokalem zaś w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (jednolity tekst: Dz.U. z 2020 r., poz. 611) jest lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki. Nie jest natomiast w rozumieniu tej ustawy lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego lokalu, w którym przebywa wnioskodawca, położonego w miejscowości R., nie można uznać za lokal mieszkalny w rozumieniu ww. ustawy. Nie zmienia tego okoliczność, że wnioskodawca zajmuje ów lokal w zamian za pracę. W przypadku osoby bezdomnej, z oczywistych względów, nie może być mowy o miejscu zamieszkania. Nie bada się zatem jej zamiaru co do stałego pobytu, lecz ustala się gminę ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały. W piśmie z 14 września 2020 r. Wójt Gminy Rąbino potwierdził ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały J. P., który do 9 stycznia 2013 r. zameldowany był w Rumii przy ul. S. Kilkumiesięczny pobyt w ośrodku dla bezdomnych nie może być uznany za miejsce zamieszkania osoby bezdomnej. Skoro ostatnim miejscem zameldowania zainteresowanego na pobyt stały była Rumia, to organem właściwym do rozpatrzenia jego wniosku o przyznanie pomocy poprzez objęcie go ubezpieczeniem zdrowotnym i udzielenie pomocy finansowej w postaci zasiłku celowego na zakup żywności i środków czystości jest Burmistrz Miasta Rumia. Jednocześnie w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie nie zachodzi żaden z przypadków wymienionych w art. 101 ust. 3 u.p.s. Sytuacje, w których ma zastosowanie ww. przepis, mają miejsce jedynie wówczas, gdy wnioskodawca z obiektywnych przyczyn nie ma możliwości ubiegać się o przyznanie świadczenia w organie właściwym na podstawie art. 101 ust. 1 i 2 u.p.s. Z materiału dowodowego zebranego w sprawie nie wynika, aby sytuacja osobista wnioskodawcy kwalifikowała się jako sytuacja nadzwyczajna. Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 4, art. 15 § 1 pkt 4 oraz § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.