II SA/Bd 920/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jarosław Wichrowski Sędziowie: sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) sędzia WSA Grzegorz Saniewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza C. z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...]. UZASADNIENIE Sygn. II SA/Bd 920/20 UZASADNIENIE Burmistrz C., decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r., nr [...], na podstawie art. 25 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 oraz art. 27 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2018 r poz. 2134) uznał świadczenie wychowawcze przyznane na dziecko J. G. wypłacone w okresie od [...].10.2018 r. do [...].01.2019 r. w łącznej kwocie [...]zł. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za świadczenie nienależnie pobrane (pkt1), orzekł zwrot części świadczenia wychowawczego przyznanego na ww. decyzją nr [...] z dnia [...].09.2018 r. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie (pkt 2) oraz wskazał sposób spłaty ww. kwoty (pkt 3). W uzasadnieniu decyzji organ I instancji opisał stan faktyczny sprawy podając, że decyzją z dnia [...].09.2018 r. przyznano A. G. (skarżącej) prawo do świadczenia wychowawczego na synów K. i J. G. na okres od [...].10.2018 r. do [...].09.2019 r., bowiem dochód rodziny osiągnięty w 2017 r. wynosił 660,55 zł na osobę. W dniu [...].12.2018 r. mąż wnioskodawczyni podjął dodatkową pracę i uzyskał dochód netto za pierwszy miesiąc po miesiącu uzyskania zatrudnienia w wysokości [...] zł. Po dokonaniu ponownej analizy i weryfikacji wniosku z dnia [...].08.2018 r. ustalono, że w dniu [...].04.2018 r. skarżąca podjęła zatrudnienie, uzyskując dochód za miesiąc maj 2018 r. w wysokości [...] zł. Organ stwierdził, że uzyskanie dochodu nie zostało uwzględnione podczas ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, oraz że dochód rodziny na osobę wyniósł 1.057,97 zł, co nie uprawniało do pobierania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Wskazał, że w dniu [...].02.2019 r. decyzją nr [...] zmienił w części decyzję nr [...] z dnia [...].09.2018 r. uchylając świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko J. G., a po rozpoznaniu odwołania decyzją z dnia [...].04.2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i umorzyło postępowanie pierwszej instancji. Kolejną zaś decyzją, z dnia [...].05.2019 r., Kolegium z urzędu stwierdziło nieważność w całości ww. decyzji Burmistrza C. z dnia [...].09.2018 r. W związku z tym organ dokonał ponownej analizy sprawy i po przeliczeniu dochodu rodziny ustalił, że dochód na osobę wyniósł 1.057,97 zł, co nie uprawnia do pobierania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Wobec powyższego organ stwierdził, że świadczenie wychowawcze pobrane na dziecko J. G. w okresie od października 2018 r. do stycznia 2019 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym i zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci podlega zwrotowi. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca podniosła, że w sierpniu 2018 r. złożyła wniosek o wypłatę przedmiotowego świadczenia informując organ, że osiągnęła dochód z tytułu zatrudnienia oraz złożyła informację o wysokości dochodu. Poinformowała również organ o osiągnięciu dodatkowego dochodu przez męża. Wobec powyższego wskazała, że powiadomiła organ o zmianie sytuacji dochodowej, natomiast wypłata świadczeń nastąpiła z powodu działania zawinionego przez organ. Ponadto wniosła o umorzenie pobranych kwot z uwagi na brak jakiegokolwiek przyczynienia się do nienależnego pobrania świadczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. decyzją z dnia [...] lipca 2020 r., nr [...], na podstawie art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 4 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2407 – dalej "u.o.p."), art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 924 – dalej "ustawa nowelizująca") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 256, dalej: "k.p.a."), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy nowelizującej w sprawach o świadczenie wychowawcze za okres do dnia 30 czerwca 2019 r. stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 w dotychczasowym brzmieniu (tj. ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci), z wyłączeniem art. 20 ust. 3 i 4 tej ustawy, który stosuje się w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. W związku z tym, w ocenie Kolegium, rozpoznawana sprawa dotycząca okresu świadczeniowego 2018/2019 podlega rozpatrzeniu w oparciu o obowiązujący do dnia 30 czerwca 2019 r. przepis art. 25 ust. 2 pkt 4 ww. ustawy. Przywoławszy treść ww. przepisu organ odwoławczy wskazał, że decyzją własną z [...].05.2019 r. stwierdził nieważność decyzji organu I instancji z [...].09.2018 r. z uwagi na rażące naruszenie art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa, a nadto odmówił decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r. przyznania świadczenia na J. G. na okres od [...].10.2018 r. do [...].06.2019 r. Organ stwierdził, że została spełniona przesłanka z art. 25 ust. 2 pkt 4 u.o.p. – świadczenie przyznane zostało decyzją, której następnie stwierdzono nieważność z powodu wydania z rażącym naruszeniem prawa. Wobec tego organ odwoławczy stwierdził, że skarżąca zobowiązana jest do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wraz z odsetkami naliczonymi zgodne z art. 25 ust. 9 u.o.p. W skardze na powyższą decyzję skarżąca wniosła o jej uchylenie wraz z punktem drugim decyzji I instancji i zmianę decyzji organu I instancji w tym zakresie poprzez stwierdzenie, że świadczenie jest nienależnie pobrane, jednak nie podlega zwrotowi. Wniosła nadto o umorzenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia lub odstąpienie od żądania ich zwrotu. W uzasadnieniu skargi powtórzono argumentację odwołania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Kontrola zaskarżonej decyzji dokonywana w zakresie wynikającym z treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167) w zw. z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, dalej "p.p.s.a."), a więc w oparciu o kryterium zgodności z prawem, wykazała, że zarówno decyzja drugiej, jak i pierwszej instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Sytuacja procesowa zaistniała w rozpoznawanej sprawie ukształtowała się w ten sposób, że wniosek skarżącej z dnia [...] sierpnia 2018 r. o przyznanie świadczenia wychowawczego na dwoje jej dzieci, załatwiony został decyzją organu I instancji z dnia [...] września 2018 r., nr [...], przyznającą wnioskowane świadczenie na okres od [...] października 2018 r. do [...] września 2019 r. Decyzja ta, na skutek rozstrzygnięcia SKO z dnia [...] maja 2019 r., nr [...], uznana została za obarczoną wadą nieważności i w związku z tym wyeliminowana z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc. W decyzji stwierdzającej nieważność SKO wskazało, że rozpatrując wniosek skarżącej organ I instancji nie wziął pod uwagę całości zgromadzonej dokumentacji (oświadczenia skarżącej o dochodzie jej i jej męża uzyskanym z tytułu zatrudnienia w 2018 r.). Z kolei decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r. SKO, rozpoznając w trybie odwoławczym sprawę z wniosku z [...] sierpnia 2018 r. przyznało skarżącej świadczenie wychowawcze na drugie dziecko, odmawiając jednocześnie tego świadczenia na pierwsze dziecko w okresie od [...].10.2018 r. do [...].06.2019 r., tj. do czasu wejścia w życie przepisów u.o.p. w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą (wyeliminowanie kryterium dochodowego na pierwsze dziecko od [...] lipca 2019 r.). Konsekwencją powyższego było rozstrzygnięcie organu I instancji o uznaniu świadczenia przyznanego na pierwsze dziecko skarżącej od [...] października 2018 r. do [...] stycznia 2019 r. za nienależnie pobrane. Oceniając prawidłowość zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej wziąć należy pod uwagę zmianę stanu prawnego, jaka zaistniała w związku z wejściem w życie w dniu 1 lipca 2019 r. ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (pub. jak wcześniej wskazano). Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy nowelizującej w sprawach o świadczenie wychowawcze za okres do dnia 30 czerwca 2019 r. stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 (tj. ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci) w dotychczasowym brzmieniu, z wyłączeniem art. 20 ust. 3 i 4 tej ustawy, który stosuje się w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Zgodnie zaś z art. 6 ust. 2 sprawach o świadczenie wychowawcze na okres po dniu 30 czerwca 2019 r. stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. W ocenie Sądu organ odwoławczy błędnie uznał, że rozpoznawana sprawa o świadczenie wychowawcze jest sprawą "za okres do dnia 30 czerwca 2019 r.". O ile bowiem sprawa o ustalenie nienależnie pobranego świadczenia dotyczy okresu od 1 października 2018 r. do 31 stycznia 2019 r., to rozstrzygnięcie to dotyczy wypłaconego faktycznie świadczenia w ramach uprawnienia, które przyznane zostało "na okres" do 30 września 2019 r. Kwestia czynności wypłaty świadczenia za cztery miesiące ma charakter techniczny i nie wpływa na konstatację, że sprawa dotyczy świadczenia na okres po 30 czerwca 2019 r. Mając na uwadze treść art. 6 ust. 2 ustawy nowelizującej, stwierdzić zatem należy, że w niniejszej sprawie podstawą wypłaty spornego świadczenia była decyzja organu z dnia [...] września 2018 r. o przyznaniu go na okres od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r. W związku z tym zastosowanie w sprawie winny znaleźć przepisy znowelizowane. Stwierdzenie powyższego na zasadnicze skutki dla oceny sprawy. Organy nieprawidłowo bowiem przyjęły, że w sprawie winny znaleźć zastosowanie przepisy w brzmieniu sprzed nowelizacji, tj. uchylony art. 25 ust. 2 pkt 4 u.o.p. oraz nieznowelizowany art. 25 ust. 3 u.o.p. O ile w zakresie kwalifikacji wypłaconej skarżącej kwoty jako nienależnie pobranego świadczenia stwierdzić można, że skutek zastosowania art. 25 ust. 2 pkt 4 u.o.p. jest taki sam, jak gdyby organ prawidłowo uznał świadczenie za świadczenie nienależnie pobrane zgodnie z nowym art. 25 ust. 2 pkt 6 u.o.p., to rozstrzygnięcie winno być inne z tego względu, że zmiany doświadczyła również treść art. 25 ust. 3 u.o.p. Stwierdzić zatem należy, że art. 25 ust. 2 u.o.p. w brzmieniu aktualnym – obowiązującym w dacie podjęcia zaskarżonej decyzji - stanowi, że za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się m.in. świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia (art. 25 ust. 2 pkt 6). O ile organ mylnie przyjął, że zastosowanie winien mieć tutaj nieobowiązujący aktualnie art. 25 ust. 2 pkt 4 u.o.p. ("świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego") to nie budzi jednak w sprawie wątpliwości ani też sporu, iż skarżąca nie legitymuje się prawem do świadczenia wychowawczego na pierwsze z jej dzieci w okresie od 1 października 2018 r. do 30 czerwca 2019 r. Wynika to z ostatecznej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] grudnia 2019 r. Świadczenie to zaś wypłacone zostało czterokrotnie – w październiku, listopadzie i grudniu 2018 r. oraz w styczniu 2019 r. (okoliczność bezsporna). Czy to przed nowelizacją, czy po - zgodnie z art. 25 ust. 1 u.o.p. osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Nowelizacja wprowadziła zmianę treści art. 25 ust.3 u.o.p., polegającą na tym, iż do pierwotnej formuły "od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ust. 2 pkt 1 i 5 (zmieniono na 2, 3, 5 i 6 – przyp. Sądu), naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie" dodano klauzulę wyłączającą to naliczenie, w sytuacji, gdy przyznanie świadczenia wychowawczego było następstwem błędu podmiotu realizującego zadania w zakresie świadczenia wychowawczego. Nie budzi wątpliwości, że przyznanie świadczenia wychowawczego decyzją z [...] grudnia 2018 r. na pierwsze i drugie dziecko nastąpiło na skutek błędnie obliczonego przez organ I instancji dochodu rodziny skarżącej. Wynika to bezsprzecznie z uzasadnienia rozstrzygnięcia SKO stwierdzającego nieważność ww. decyzji Burmistrza C.. Organ I instancji, rozpoznając wniosek skarżącej, nie wziął pod uwagę jej oświadczeń o uzyskanym wynagrodzeniu jej i jej męża z tytułu zatrudnienia w roku 2018 r., mylnie w konsekwencji stwierdzając spełnienie przez wnioskodawczynię obowiązującego wtenczas kryterium dochodowego na pierwsze dziecko (wynikające z nieobowiązującego już art. 5 ust. 3 u.o.p.). W takiej sytuacji organy, uznając świadczenie wychowawcze przyznane na pierwsze dziecko skarżącej jako nienależnie pobrane, winny zastosować art. 25 ust. 3 u.o.p., tj. zaniechać rozstrzygnięcia w zakresie odsetek ustawowych za opóźnienie w spłacie nienależnie pobranego świadczenia. Zgodnie z jego znowelizowanym brzmieniem od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, 3, 5 i 6, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie, chyba że przyznanie świadczenia wychowawczego było następstwem błędu podmiotu realizującego zadania w zakresie świadczenia wychowawczego. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy przyznanie świadczenia było wynikiem niewątpliwego, proceduralnego błędu organu I instancji. Z tego powodu zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu I instancji podlegają uchyleniu. Nakładają one obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wraz z odsetkami za opóźnienie wbrew dyspozycji art. 25 ust. 3 u.o.p. Odnosząc się do zarzutów skargi stwierdzić należy, że ustawa nie przewiduje możliwości odstąpienia od nakazu zwrotu świadczeń nienależnie pobranych z tego względu, że zostały one wypłacone w wyniku błędu organu. Stwierdzenie nieważności decyzji, na podstawie której wypłacono takie świadczenie - pomimo wcześniej zaistniałego błędu organu – nie chroni skarżącej przed obowiązkiem zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Wynika to też z art. 25 ust. 3 u.o.p., który to przepis ustanawia zaniechanie naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie jako jedyną konsekwencję błędu organu realizującego zadania w zakresie świadczenia wychowawczego. Ustawa przewiduje za to w art. 25 ust. 10, że organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, może umorzyć kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Okoliczności takie obejmują jednak całokształt sytuacji materialnej, zdrowotnej, jak i życiowej wnioskodawcy, w którym to zakresie skarżąca nie podnosiła żadnych argumentów. Wobec zatem jasnej treści art. 25 ust. 1 u.o.p., argumentacja skargi nie mogła odnieść zamierzonego skutku. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. o uchyleniu zaskarżonej decyzji wraz z decyzją poprzedzającą, ze względu na stwierdzone naruszenie art. 25 ust. 3 u.o.p. w zw. z art. 6 ust. 2 ustawy nowelizującej. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z niniejszego uzasadnienia. Organy, prowadząc ponownie postępowanie, uwzględnią treść znowelizowanego art. 25 ust. 3 u.o.p.