IV SA/Wr 226/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków (sprawozdawca) Sędziowie Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 listopada 2020 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] 2020 r. Nr [...] na podstawie art.138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 256 z późn.zm.) oraz art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz.2220 z późn. zm.) – dalej: ustawa, u.ś.r., po rozpoznaniu odwołania J.S. – dalej: strona, wnioskodawca, zainteresowany, od decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza S. przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z dnia [...] 2020 r., nr [...] o odmowie przyznania wnioskodawcy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad A. G., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu podano, że J.S. w dniu [...] 2020 r. w Ośrodku Pomocy Społecznej w S. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad A. G. Organ I instancji opisaną wyżej decyzją orzekł o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu wskazano, że małoletni A. jest dzieckiem żony wnioskodawcy. Stąd, zdaniem organu I instancji, z uwagi na treść art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne wnioskodawcy nie przysługuje, pomimo, że nie budzi wątpliwości fakt, że J. S. zrezygnował z zatrudnienia, aby opiekować się dzieckiem swojej żony. Od decyzji tej, zainteresowany wniósł odwołanie, w którym wskazał, że może starać się o świadczenie pielęgnacyjne jako opiekun faktyczny dziecka małżonki, a wynika to z wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 15 listopada 2018 r., nr IV SA/GI 251/18. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. rozpoznając odwołanie stwierdziło, że dokonało ponownie oceny stanu faktycznego i prawnego sprawy, a w szczególności ustaliło jakie przepisy prawa materialnego mają zastosowanie oraz oceniło ich wpływ na podjęte przez organ I instancji rozstrzygnięcie. Organ odwoławczy stwierdził, że strona żąda przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad dzieckiem swojej małżonki – małoletnim A. Wnioskodawca wraz z wnioskiem przedłożył umowę o opiekę nad małoletnim z dnia [...] 2017 r. zawartą pomiędzy nim a żoną. Na mocy orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] 2019r., Nr [...] A. G. (13 lat) zaliczony jest do osób niepełnosprawnych, niepełnosprawność datuje się od [...] 2019 r., a orzeczenie wydano do [...] 2020 r. J. S. od dnia [...] 2017 r. zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej. Organ powołał treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. i stwierdził, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że nie można uznać, iż strona spełnia przesłankę bycia opiekunem faktycznym małoletniego A. w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie bowiem z art. 3 pkt 14 tej ustawy opiekunem faktycznym dziecka jest osoba faktycznie opiekująca się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka. W niniejszym przypadku bezspornym jest, że taki wniosek nie został przez J. S. złożony. Z przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jednoznacznie wynika, iż do kręgu uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego nie należą osoby, na których nie ciąży obowiązek alimentacyjny (za wyjątkiem opiekuna faktycznego dziecka, który w rozumieniu art. 3 pkt 14 u.ś.r. jest osobą faktycznie opiekującą się dzieckiem, która wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka). Organ stwierdził, że przedmiotowe świadczenie nie mogło być przyznane wnioskodawcy ponieważ, po pierwsze nie jest ojcem małoletniego A., po drugie nie jest jego "opiekunem faktycznym" w rozumieniu ustawy (nie wystąpił do sądu rodzinnego o jego przysposobienie), po trzecie nie został ustanowiony rodziną zastępczą spokrewnioną dla małoletniego, po czwarte zaś odwołujący nie jest inną osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem małoletniego A.. Podał, iż nie budzi wątpliwości, że strona nie jest obciążona obowiązkiem alimentacyjnym wobec małoletniego A., który jest jego pasierbem. Podkreślenia wymaga to, że w świetle art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego [dalej: k.r.o.], obowiązek dostarczania środków utrzymania, a - w miarę potrzeby - także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. O kolejności ponoszenia tego obowiązku stanowi art. 129 § 1 k.r.o., Obowiązek może zostać rozciągnięty na inne osoby, aniżeli wynika to z powołanych przepisów, jednakże nastąpić to może wyłącznie na podstawie orzeczenia sądu rodzinnego, wydanego w indywidualnej sprawie. Zgodnie z art. 144 § 1 k.r.o. dziecko może żądać świadczeń alimentacyjnych od męża swojej matki, niebędącego jego ojcem, jeżeli odpowiada to zasadom współżycia społecznego. Takie samo uprawnienie przysługuje dziecku w stosunku do żony swego ojca, niebędącej jego matką. W niniejszej sprawie jest poza sporem, że takie orzeczenie nie zostało wydane w stosunku do odwołującego oraz jego pasierba. Odnosząc się natomiast do powołanego przez stronę w odwołaniu wyroku WSA w Gliwicach z dnia 15 listopada 2018 r., Kolegium zauważyło, że orzeczenie to dotyczy zasadności stwierdzenia nieważności decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne i dotyczy indywidualnej sprawy, a jego działanie zamyka się w obrębie tej sprawy. W związku z tym, że w sprawie nie zachodzą okoliczności, które pozwalałby przyznać wnioskodawcy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, to decyzję o odmowie przyznania stronie prawa do tego świadczenia, należało utrzymać w mocy. Skargę na powyższą decyzję złożył wnioskodawca. Podał, że złożył do Sądu Rejonowego, Sądu Rodzinnego wniosek o przysposobienie małoletniego A.. Zwrócił się o ponowne rozpatrzenie sprawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i w całości podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2167) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325) – dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola ta polega na zbadaniu, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego lub naruszenia przepisów postępowania w stopniu mającym lub mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] 2020 r. utrzymująca w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza S. przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z dnia [...] 2020 r. o odmowie przyznania J. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad małoletnim A. G.. Podstawę materialnoprawną zakwestionowanej decyzji i decyzji ją poprzedzającej stanowił art. 17 ust. 1 i art. 3 pkt 14 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm.) – dalej ustawa. Pierwszy z powołanych przepisów brzmi: 1. Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. 1 a. Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nic ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Powołany art. 3 pkt 14 u.ś.r. zawierający definicję opiekuna faktycznego dziecka stanowi, że oznacza to osobę faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka. Stan faktyczny sprawy jest niesporny. Skarżący sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym synem żony A. G. lat 13. Od [...] 2020 r. zaprzestał on prowadzenia działalności gospodarczej. W dniu [...] 2017 r. zawarł z żoną umowę o opiekę nad małoletnim A. Na mocy orzeczenia Powiatowego Zespołu d/s Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] 2019 r. A.G. zaliczony został do osób niepełnosprawnych, niepełnosprawność datuje się od [...] 2019 r., a orzeczenie wydano do [....] 2020 r. Do dnia wydania zaskarżonej decyzji zainteresowany nie wystąpił z wnioskiem do sądu o przysposobienie małoletniego. W wyżej wskazanych okolicznościach organy uznały, że skarżący nie jest osobą określoną w art. 17 ust. 1 u.ś.r., której może być przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Odnosząc się dodatkowo do art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. organ II instancji stwierdził, że w świetle art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (k.r.o.) obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo, o kolejności ponoszenia tego obowiązku stanowi art. 129 § 1 k.r.o. Stwierdził także, że obowiązek ten może zostać rozciągnięty na inne osoby, aniżeli wynika to z powołanych przepisów, jednakże nastąpić to może wyłącznie na podstawie orzeczenia sądu rodzinnego, wydanego w indywidualnej sprawie, a orzeczenie takie oparte na art. 144 § 1 k.r.o. nie zostało wydane w stosunku do odwołującego się oraz jego pasierba. W ocenie Sądu interpretacja art. 144 § 1 k.r.o. w zw. z art. 17 § 1 pkt 4 u.ś.r. dokonana przez organy jest nieprawidłowa. Art. 144 u.ś.r. mówiący o świadczeniach alimentacyjnych ojczymów, macoch, pasierbów w § 1 stanowi, że dziecko może żądać świadczeń alimentacyjnych od męża swojej matki, niebędącego jego ojcem, jeżeli odpowiada to zasadom współżycia społecznego. Takie samo uprawnienie przysługuje dziecku w stosunku do żony swojego ojca, niebędącego jego matką. W § 2 mówi zaś, że mąż matki dziecka niebędący jego ojcem, może żądać od dziecka świadczeń alimentacyjnych, jeżeli przyczynił się do wychowania i utrzymania dziecka, a żądanie jego odpowiada zasadom współżycia społecznego. Takie samo uprawnienie przysługuje żonie ojca dziecka, niebędącej matką dziecka. § 3 tego przepisu mówi, iż do obowiązku świadczeń przewidzianych w poprzedzających paragrafach stosuje się odpowiednio przepisy o obowiązku alimentacyjnym między krewnymi. Z przepisu powyższego wynika, że krąg osób zobowiązanych do alimentacji określonych w art. 128 k.r.o. został "poszerzony", w art. 144 k.r.o. "obejmuje obok krewnych w linii prostej i bocznej (art. 128 k.r.o.) również powinowatych, osoby nie związane więzami krwi. Należy również zwrócić uwagę, że przepis ten (art. 144 k.r.o.) "w tytule" mówi o świadczeniach alimentacyjnych ojczymów, macoch, pasierbów, czyli zawiera takie same pojęcia jak wcześniejsze przepisy dotyczące innych grup osób zobowiązanych do alimentacji – art. 135 § 1 i 3 i 137 k.r.o. Zatem należy uznać, że art. 144 k.r.o. statuuje obowiązek alimentacyjny osób określonych w wymienionym przepisie, a tym samym obejmuje je dyspozycją art. 17 § 1 pkt 4 k.ś.r. Sąd w składzie orzekającym w całości podziela stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2020 r. I OSK 2947/19, w którym stwierdzono, że przyczynienie się do wychowania i utrzymania dziecka lub zgodności z zasadami współżycia społecznego jako przesłanki obowiązku alimentacyjnego, o których mowa w art. 144 § 1 i § 2 k.r.o. "nie oznaczają, że obowiązek ten nie wynika z ustawy. Niemożliwe do akceptacji jest zapatrywanie, że obowiązek ten, także w zakresie wskazania podmiotu zobowiązanego do alimentacji kreowany jest wyłącznie z mocy orzeczenia Sądu, albo że obowiązek ten ma charakter ułomny bądź subsydiarny. Zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie zgodnie przyjmuje się że obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. 144 § 1 k.r.o., ma charakter obowiązku ustawowego i nie jest to obowiązek o charakterze posiłkowym. Świadczy o tym brzmienie art. 144 § 3 k.r.o., zgodnie z którym do obowiązku alimentacyjnego w relacjach między pasierbem a ojczymem (macochą) stosuje się odpowiednio przepisy o obowiązku alimentacyjnym między krewnymi". Na potwierdzenie powyższych wywodów Sąd powołał uchwałę SN z dnia 4 kwietnia 1968 r. sygn. akt III CZP 27/68, ONCP 1969, Nr 1, s. 6; wyrok SN z 29 kwietnia 1971 r. sygn. akt II CR 78/71, J. Sudowski, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Orzecznictwo. Wolters Kluwer 1998 r. s. 487; G. Jędrzejak, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz aktualizowany, Lex/el 2019, uwagi do art. 144; wyrok NSA z dnia 9 marca 2012 r. sygn. akt I OSK 1982/11. Takie samo rozumienie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przedstawił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w powołanym przez stronę wyroku z dnia 15 listopada 2018 r. sygn. akt IV SA/Gl 251/18. Przechodząc do realiów rozpatrywanej sprawy należy powtórzyć, że organy przeprowadziły błędną wykładnię art. 17 § 1 pkt 4 u.ś.r. wykluczając skarżącego jako osobę nie objętą tym przepisem i nie mającą legitymacji do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. W związku z tym organy ponownie rozpoznając sprawę powinny uwzględnić wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z art. 128 i art. 144 § 1 i § 2 k.r.o. przedstawioną powyżej. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. ----------------------- 4