II OZ 1052/20

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Y. N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 września 2020 r., sygn. akt IV SA/Wa 2113/19 o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia w sprawie ze skargi Y. N. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do powrotu postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i umorzyć postępowanie o przywrócenie terminu. UZASADNIENIE W dniu 8 lipca 2019 r. Y. N., reprezentowany przez adwokata M. F., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do powrotu. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV z dnia 29 sierpnia 2019 r. wezwano pełnomocnika skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi, przez podanie numeru PESEL Skarżącego, bądź złożenie oświadczenia, że skarżącemu nie został nadany numer PESEL. Wezwanie to zostało doręczone pełnomocnikowi 24 września 2019 r. Brak formalny skargi nie został w ogóle uzupełniony wobec czego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 13 listopada 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 2113/19, na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 w zw. z art. 46 § 2 pkt 1 lit. b ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi odrzucił skargę wniesioną w przedmiotowej sprawie. Odpis tego postanowienia doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu 5 grudnia 2019 r. (zpo. k. 47 akt). W piśmie z dnia 12 listopada 2019 r., które wpłynęło do Sądu 21 listopada 2019 r., skarżący poinformował Sąd o odwołaniu pełnomocnictwa dotychczasowemu pełnomocnikowi i wystąpił o przesyłanie wszelkiej korespondencji w sprawie na jego adres. Sąd nadał odpis postanowienia w dniu 19 listopada 2019 r. zgodnie z art. 42 par. 1 P.p.s.a. do pełnomocnika skarżącego albowiem w dacie nadania nie wiedział o wypowiedzeniu pełnomocnictwa. Sąd dowiedział się o tym fakcie dopiero 21 listopada 2019 r. Postanowienie z 13 listopada 2019 r. stało się prawomocne w dniu 13 grudnia 2019 r. W dniu 6 lutego 2020 r. do Sądu wpłynął wniosek skarżącego z 29 stycznia 2020 r. o wyznaczenie mu pełnomocnika z urzędu oraz wyznaczenie tłumacza z języka rosyjskiego na rozprawę. W piśmie z dnia 27 lutego 2020 r., data wpływu 28 lutego 2020 r. skarżący zwrócił się do Sądu o przesłanie mu postanowienia tego Sądu z dnia 13 listopada 2019 r. o odrzuceniu skargi na decyzję. Jednocześnie wystąpił o przywrócenie terminu na złożenie skargi kasacyjnej na powyższe postanowienie oraz wstrzymanie wydalenia go z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do czasu ostatecznego postanowienia NSA w jego sprawie. W uzasadnieniu wskazał na uchybienia odwołanego pełnomocnika w prowadzeniu przez niego sprawy. Skarżący stwierdził, że o odrzuceniu skargi dowiedział się od Straży Granicznej. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV z 4 marca 2020 r. uznano wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej za wniosek do przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia. Wezwano skarżącego do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia poprzez nadesłanie zażalenia na postanowienie z 13 listopada 2019 r. w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia tego wniosku bez rozpoznania. Skarżący złożył zażalenie na postanowienie z 13 listopada 2019 r. w piśmie z dnia 13 marca 2020 r., data wpływu 17 marca 2020 r. Wezwanie odebrał 19 marca 2020 r. W zażaleniu wskazał na brak kontaktu z ustanowionym w sprawie pełnomocnikiem, który nie poinformował go o wezwaniu Sądu do uzupełnienia braków formalnych skargi w postaci podania nr PESEL. Stwierdził, że o wezwaniu dowiedział się po rozmowie telefonicznej z sekretariatem Sądu w dniu 13 marca 2020 r. Nie mógł w żaden sposób uzupełnić braków formalnych. Nie wiedział co dzieje się w sprawie. Podał swój nr PESEL. Skarżącemu zostało przyznane prawo pomocy i wyznaczony pełnomocnik z urzędu. Postanowieniem z dnia 10 września 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2113/19 rozpoznając wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi, na podstawie art. 88 P.p.s.a. odrzucił wniosek o przywrócenie terminu. Sąd wskazał, że merytoryczne rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu musi być poprzedzone zbadaniem dopuszczalności tego wniosku. Powinien on bowiem spełniać określone wymogi formalne, w przeciwnym razie – stosownie do art. 88 P.p.s.a. – spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek podlegać będzie odrzuceniu. Sąd analizując wymóg dopuszczalności wniosku z art. 87 § 1 P.p.s.a. wskazał, że zgodnie z tym przepisem żądanie przywrócenia terminu należy zgłosić w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu a stosownie do art. 87 § 4 P.p.s.a. strona ma obowiązek równoczesnego z wnioskiem dokonania czynności, której nie dokonała w terminie. Sąd zaznaczył, że podstawową kwestię dla oceny prawidłowości złożonego w sprawie wniosku o przywrócenie terminu stanowi okoliczność zachowania terminu do jego wniesienia. W oparciu o akta sprawy Sąd uznał, że nie ulega wątpliwości, że termin do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu nie został dochowany. Z akt sprawy wynika, że odpis postanowienia z dnia 13 listopada 2019 r. o odrzuceniu skargi wraz z uzasadnieniem został skutecznie doręczony pełnomocnikowi skarżącego w dniu 5 grudnia 2019 r. Na postanowienie to przysługiwało stronom prawo wniesienia zażalenia w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Zatem siedmiodniowy termin do wniesienia zażalenia na wskazane postanowienie upłynął z dniem 12 grudnia 2019 r. Wobec tego, że środek odwoławczy na przedmiotowe postanowienie nie został wniesiony, postanowienie to stało się prawomocne od dnia 13 grudnia 2019 r. Sąd stwierdził, że tym samym wniosek z dnia 27 lutego 2020 r. o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia – z argumentacją, że "adwokat nie zajmowała się kompletnie moją sprawą" – wniesiony został z uchybieniem terminu do jego wniesienia. Sąd wyjaśnił, że odrzucając wniosek o przywrócenie terminu na podstawie art. 88 P.p.s.a. Sąd nie musi określić dokładnej daty dziennej ustania przyczyny uchybienia terminu. Ważne, aby ustalił, że przyczyna uchybienia terminu ustała wcześniej niż na siedem dni przed złożeniem wniosku o przywrócenie terminu do jej dokonania. Istnieją przypadki, że strona przez swoje zachowanie w określonym przedziale czasowym eksponowała zdolność podjęcia czynności zmierzających do złożenia wniosku, brak jest zaś możliwości wyznaczenia konkretnej daty, kiedy tak stan się rozpoczął [zob. R. Hauser(red.) M. Wierzbowski (red.) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2013, s. 459 oraz powołane tam postanowienie NSA z dnia 13 października 2010 r., sygn. akt I OZ 769/10). Sąd wskazał, że brak porozumienia między skarżącym a reprezentującym go pełnomocnikiem odnośnie czynności procesowej jaką pełnomocnik miał podjąć w jego imieniu nie podlegał ocenie przy rozpoznawaniu przedmiotowego wniosku złożonego z uchybieniem terminu, określonego w art. 87 § 1 powołanej ustawy. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący, reprezentowany przez ustanowionego z urzędu pełnomocnika, zaskarżając je w całości. Na podstawie art. 194 § 3 P.p.s.a. w zw. z art. 88 P.p.s.a. zarzucono ww. postanowieniu naruszenie przepisów postępowania tj. art. 87 § 1 i § 4 P.p.s.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy przez niewłaściwe ich zastosowanie i błędne przyjęcie, że skarżący uchybił siedmiodniowemu terminowi na wniesienie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia. Skarżący domaga się uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Wystąpił też o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w postępowaniu zażaleniowym według norm przepisanych, gdyż opłata nie została opłacona w całości ani w części. W uzasadnieniu zażalenia pełnomocnik skarżącego kwestionuje rozstrzygnięcie zaskarżonego postanowienia i wskazuje, że w piśmie z dnia 12 listopada 2019 r. skarżący poinformował WSA w Warszawie o odwołaniu pełnomocnictwa udzielonego dnia 27 grudnia 2017 r. adwokat M. F. w postępowaniu w sprawie decyzji o zobowiązaniu do powrotu z jednoczesnym wnioskiem o przesyłanie wszelkiej korespondencji związanej z toczącym się postępowaniem w przedmiocie skargi na decyzje Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców na adres skarżącego. Skarżący odwołał udzielone pełnomocnictwo z uwagi na niemożność skontaktowania się z pełnomocnikiem oraz brak możliwości powzięcia informacji o toczącym się postępowaniu. Pełnomocnik skarżącego unikała kontaktu ze skarżącym. Następnie w piśmie z dnia 29 stycznia 2020 r. skarżący wniósł o wyznaczenie pełnomocnika z urzędu w niniejszej sprawie z uwagi na sytuację majątkową uniemożliwiającą pokrycie kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru. O zapadłym dnia 13 listopada 2019 r. postanowieniu WSA odrzucającym skargę, skarżący dowiedział się dnia 24 lutego 2020 roku od funkcjonariuszy Straży Granicznej. Do tego czasu na adres skarżącego nie została przesłana jakakolwiek korespondencja o przebiegu toczącego się postępowania, a sam skarżący wielokrotnie podkreślał chęć osobistego stawiennictwa w budynku Sądu i umożliwienia mu zajęcia stanowiska. W piśmie z dnia 27 lutego 2020 r. skarżący zachowując siedmiodniowy termin na złożenie wniosku o przywrócenie terminu na dokonanie określonej czynności prawnej wniósł o "przywrócenie terminu na złożenie skargi kasacyjnej na powyższe postanowienie" oraz "o wstrzymanie wydalenia go z terytorium PR do czasu ostatecznego postanowienia NSA w jego sprawie"" Zdaniem pełnomocnika, skarżący nie posiadając wsparcia profesjonalnego pełnomocnika wywiązał się z ciążącego na nim obowiązku wskazanego w treści art. 87 § 1 P.p.s.a. Zarządzeniem z 4 marca 2020 r. wniosek skarżącego został uznany za wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia. Jednocześnie skarżącego wezwano do uzupełnienia braków formalnych poprzez nadesłanie zażalenia na postanowienie Sądu z dnia 13 listopada 2019 r. Skarżący wykonując wezwanie w dniu 17 marca 2020 r. w biurze podawczym WSA w Warszawie złożył zażalenie na postanowienie WSA z 13 listopada 2019 r. wraz z podaniem swojego numeru PESEL. Swoje stanowisko argumentował niemożnością powzięcia informacji o toczącym się postępowaniu. Skarżący o przyczynie odrzucenia skargi tj. o nieuzupełnieniu przez pełnomocnika braków formalnych dowiedział się dopiero po odbytej rozmowie telefonicznej z Biurem Obsługi Interesanta WSA w Warszawie dnia 13 marca 2020 roku. Dalej wskazano, że skarżący bez zawinienia został pozbawiony możliwości rozpoznania skargi na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia 30 maja 2019 r., a kiedy powziął informację o zapadłych dotychczas rozstrzygnięciach niezwłocznie sporządził własnoręcznie niezbędne do przywrócenia terminu na wniesienie zażalenia pisma. Pomimo bycia cudzoziemcem, skarżący wzorcowo, posiadając wiedzę prawniczą nabytą wyłącznie z artykułów prasowych zamieszczonych w internecie, nie uchybił terminowi wskazanemu w art. 87 § 1 P.p.s.a. Dodatkowo zgodnie z art.87 § 4 P.p.s.a. Skarżący w zażaleniu sporządzonym dnia 13 marca 2020 r. uzupełnił brak formalny poprzez podanie nr PESEL załączając stosowne zaświadczenie. Naczelny Sąd Administracyjny, zważył co następuje: Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie ale nie z powodów jakie wskazano w zażaleniu. Zgodnie z art. 86 § 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Orzeczenie w tym przedmiocie może być wydane na posiedzeniu niejawnym. Zasadniczą przesłanką przywrócenia terminu jest ta wskazana w art. 87 § 2 P.p.s.a., zgodnie z tym przepisem we wniosku należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Zanim jednak Sąd przejdzie do merytorycznego rozpatrzenia wniosku o przywrócenie terminu zobligowany jest przeanalizować ten wniosek pod względem formalnym. Wniosek o przywrócenie terminu do dokonania uchybionej czynności procesowej powinien spełniać wymogi z art. 87 P.p.s.a. tj. wniosek wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana w terminie siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminowi, należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu, równocześnie z wnioskiem należy dokonać czynności, której strona nie dokonała w terminie, po upływie roku od uchybionego terminu jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w przypadkach wyjątkowych. W niniejszej sprawie Sąd I instancji odrzucił wniosek o przywrócenie terminu w myśl art. 88 P.p.s.a. bowiem uznał, że wniosek ten był spóźniony. Sąd uznał, że nie został złożony w terminie 7 dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu w przedmiotowej sprawie. Przyczyną uchybienia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi (z powodu nie uzupełnienia braku formalnego skargi na wezwanie sądu poprzez podanie numeru PESEL skarżącego) było zaniechanie przez ustanowionego w sprawie pełnomocnika wniesienia w terminie zażalenia. Zaniechanie to miało jednak związek z wypowiedzeniem pełnomocnikowi pełnomocnictwa w dniu 12 listopada 2019 r. Czyli pełnomocnik nie mógł działać w imieniu skarżącego po tej dacie ale powinien informować skarżącego o etapie postępowania w sprawie. Skoro wydano postanowienie o odrzuceniu skargi, które doręczono pełnomocnikowi w dniu 5 grudnia 2019 r. tj. już po dniu wypowiedzenia pełnomocnictwa, o czym Sąd dowiedział się po nadaniu 19 listopada 2019 r. przesyłki z postanowieniem do pełnomocnika tj. 21 listopada 2019 r., to Sąd powinien przyjąć, że uprawnionym do wniesienia zażalenia był sam skarżący a nie jego pełnomocnik. Sąd dysponując wypowiedzeniem pełnomocnictwa powinien przesłać postanowienie o odrzuceniu skargi bezpośrednio skarżącemu, czego jednak nie uczyniono. Zdaniem NSA, przyczyną uchybienia terminu do złożenia zażalenia było niepoinformowanie skarżącego o wydaniu postanowienia o odrzuceniu skargi poprzez doręczenie tegoż postanowienia na jego adres. Oznacza to, że termin do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu należało liczyć po dacie kiedy skarżący miał realną możliwość zapoznania się z wydanym przez Sąd postanowieniem o odrzuceniu skargi i podjęcia czynności w postaci wniesienia zażalenia. Jak wynika z akt sprawy skarżący ani nowo ustanowiony w sprawie pełnomocnik, tym razem z urzędu, nie otrzymali postanowienia o odrzuceniu skargi. Zatem w ocenie NSA, termin do wniesienia zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi w ogóle nie rozpoczął biegu. Nie można zatem mówić o konieczności jego przywrócenia gdyż nie został uchybiony. W tej sytuacji procesowej należy uchylić zaskarżone postanowienie o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu i postępowanie wywołane wnioskiem o przywrócenie terminu umorzyć jako bezprzedmiotowe bowiem z uwagi na pozbawienie umocowania pełnomocnika postanowienie o odrzuceniu skargi powinno zostać przesłane bezpośrednio skarżącemu a nie jego dotychczasowemu pełnomocnikowi. Postanowienie nie zostało doręczone stronie a tym samym termin do wniesienia zażalenia nie rozpoczął biegu. W tym stanie rzeczy wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia jest bezprzedmiotowy i postępowanie wywołane jego wniesieniem podlega umorzeniu na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. w zw. z art. 64 § 3 P.p.s.a. i art. 86 § 1 P.p.s.a. W takim stanie sprawy Sąd I instancji wadliwie uznał, że termin do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia należy liczyć po dacie kiedy pełnomocnik skarżącego realnie mógł sporządzić i wnieść zażalenie tj. po 12 grudnia 2019 r. bowiem postanowienie doręczono mu 5 grudnia 2019 r. Termin 7 dni do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia biegnie zatem od 13 grudnia 2019 r. i upływa 19 grudnia 2019 r. Kwestia zachowania terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi nie powinna być przedmiotem oceny Sądu bowiem postanowienie o odrzuceniu skargi zostało skierowane do pełnomocnika skarżącego, który przed doręczeniem mu tego postanowienia został pozbawiony umocowania w sprawie. Oczywiście Sąd dowiedział się o tym fakcie dopiero 21 listopada 2019 r. tj. dwa dni po wysłaniu postanowienia pełnomocnikowi (19 listopada 2019 r) ale w tych okolicznościach postanowienie Sądu powinno zostać ponownie wysłane bezpośrednio skarżącemu na wskazany przez niego adres, czego w sprawie nie dochowano. Prawdopodobnym jest, że pełnomocnik otrzymawszy postanowienie o odrzuceniu skargi kiedy nie był już umocowany nie podejmował dalszych czynności właśnie z uwagi na brak tego umocowania a tym samym doprowadził do uchybienia terminu do wniesienia zażalenia. Wobec tego uzasadnionym jest przyjęcie, że z uwagi na wypowiedzenie pełnomocnictwa postanowienie Sądu z 13 listopada 2019 r. powinno zostać przesłane bezpośrednio skarżącemu aby zapewnić mu prawo do sądu w postaci wniesienia w terminie środka zaskarżenia. Wobec powyższego postępowanie Sądu I instancji wywołane wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia należało umorzyć jako bezprzedmiotowe a wydane w tym postępowaniu zaskarżone postanowienie uchylić. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 64 § 3 i art. 86 § 1 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.